DOI 10.14746/ssp.2023.1.8 Anna Bieńkowska Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie ORCID: 0000-0003-2064-1940 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania umów o małym ruchu granicznym. Casus pogranicza polsko-rosyjskiego Streszczenie: Celem artykułu jest analiza roli Straży Granicznej w kontekście funk- cjonowania umowy o małym ruchu granicznym z Rosją w latach 2012–2016 oraz wpływu tej formacji na stan bezpieczeństwa wschodniej granicy RP. Zwrócono uwagę na konieczność zmian, jakim (po akcesji Polski do struktur unijnych) ulec musiał cały system ochrony granic, w tym służb porządku publicznego. Analizie poddano instytucję małego ruchu granicznego obowiązującego na pograniczu pol- sko-rosyjskim. Na podstawie danych statystycznych zarejestrowanych przez War- mińsko-Mazurski Oddział Straży Granicznej przedstawiono zakres zmian w inten- sywności ruchu granicznego odbywającego się przez przejścia graniczne podległe Warmińsko-Mazurskiemu Oddziałowi Straży Granicznej oraz wskazano system naruszeń wynikających z niedostosowywania się do przepisów regulujących zasady reżimu. Słowa kluczowe: granica, mały ruch graniczny, Straż Graniczna, obwód kalinin- gradzki Wprowadzenie Przystąpienie Polski wraz z innymi państwami Europy Środkowo- -Wschodniej do UE, NATO oraz strefy Schengen stworzyło nową sytuację geopolityczną w Europie (zob. Baxendale, 2001, s. 446–447; Chełminiak, 2009, s. 213–214). Przypadający wówczas Polsce wymóg zabezpieczenia najdłuższego odcinka zewnętrznej granicy Wspólnoty wa- runkował konieczność wprowadzenia szeregu zmian nie tylko w systemie ochrony granic, ale i w funkcjonowaniu służb porządku publicznego, dosto- sowując je do standardów bezpieczeństwa europejskiego. Pozostający poza strukturami obwód kaliningradzki, tworzący pogranicze polsko-rosyjskie, z chwilą akcesji zaczął pełnić rolę swoistego pomostu pomiędzy Federacją 148 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 Rosyjską a Europą (Lopata, 2006, s. 225–233). Stał się on także miejscem styku granic Rosji i Sojuszu Północnoatlantyckiego, oraz jedynym teryto- rium FR otoczonym przez organizacje, do których Rosja nie należała (i do chwili obecnej) nie należy (zob. Modzelewski, 2006, s. 201–202). Niniejszy artykuł jest analizą roli Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania umowy o małym ruchu granicznym z Rosją w latach 2012–2016 oraz wpływu tej formacji na stan bezpieczeństwa wschodniej granicy RP. Metody i techniki badawcze, jakie w nim wykorzystano obej- mują analizę źródeł pierwotnych i wtórnych, w tym danych statystycz- nych, analizę komparatywną oraz instytucjonalno-prawną. Hipoteza ba- dawcza niniejszego artykułu jest następująca: wprowadzenie uregulowań o małym ruchu granicznym na pograniczu polsko-rosyjskim postawiło przed Strażą Graniczną wyzwania, które w pewnym stopniu były konty- nuacją zadań, jakie realizowała wcześniej, jak również postawiło przed tą instytucją nowe cele w zakresie ochrony granicy państwa. Członkostwo Polski w UE i strefie Schengen wymusiło konieczność wprowadzenia szeregu zmian w zakresie polityki zagranicznej Polski. Znoszenie poszczególnych barier i zacieśnianie współpracy wobec człon- ków struktur wiązało się z obligatoryjnym obowiązkiem zaostrzenia środ- ków bezpieczeństwa wobec państw trzecich (zob. Jegorow, 2001, s. 87; Bielicki, 2001, s. 73–74; Fedorov, 2000, s. 14; Baxendale, 2001, s. 439– 440; Communication, 2001). Nie oznaczało to jednak ograniczenia, czy wręcz zaprzestania z nimi kontaktów, bowiem zarówno z politycznego, jak i ekonomicznego punktu widzenia są one (i  zawsze były) niezwy- kle istotne (zob. Nikołajewna Mozel, 2017, s. 94–96). Przykładem tego mogą być niewątpliwie umowy o małym ruchu granicznym (MRG), które w swym fundamentalnym założeniu sprzyjać mają odtwarzaniu natural- nych powiązań społecznych, gospodarczych, politycznych i naukowych pomiędzy podmiotami po obu stronach granicy, jak też są swoistym od- stępstwem od przyjętych w ruchu granicznym zasad obowiązujących na zewnętrznych granicach strefy Schengen (zob. Żęgota, 2014, s. 213–227; Romanowskij, Romanowskaja, 2013, s. 95–99; Kaźmierczuk, 2018, s. 13 i nast.; Żęgota, 2018, s. 41–44; Kotowicz, 2018, s. 77 i nast.). Polska pod- pisała tego rodzaju umowy z: Ukrainą (marzec 2008 r.), Białorusią (luty 2010 r.), oraz z Rosją (grudzień 2011 r.) (zob. Kotowicz, 2016, s. 98–99; Modzelewski, 2016, s.  110–111; Kotowicz, 2004, s. 155–163). Warto przypomnieć, że po kilku latach funkcjonowania, w roku 2016 strona polska – argumentując to kwestiami bezpieczeństwa (m.in. organizacją szczytu NATO w Warszawie) – zawiesiła przepisy o MRG z Rosją. ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 149 Dostosowaniu do standardów unijnych musiały zostać poddane także służby odpowiedzialne za utrzymanie porządku publicznego, w tym Straż Graniczna RP odgrywająca priorytetowe znaczenie w zakresie ochrony gra- nic. W ramach reorganizacji formację tę przekształcono ze służby wojsko- wej w służbę o charakterze policyjnym (zob. Sudoł, 2009, s. 36; Lisiecki, 2012–2013, s. 217–222)1. Nowy, rozszerzony katalog zadań powierzony Straży Granicznej obejmował z jednej strony swobodę przekraczania gra- nic i zagwarantowanie bezpieczeństwa cudzoziemcom, z drugiej zaś prze- ciwdziałanie nielegalnej migracji. Warto podkreślić, że od 2000 r. formacja jest systematycznie przekształcana i unowocześniana na wzór swych odpo- wiedników europejskich. Zgodnie z założeniami „Koncepcji funkcjonowa- nia Straży Granicznej na lata 2009–2015” oraz „Koncepcji funkcjonowa- nia Straży Granicznej na lata 2016–2022” stała się ona wyspecjalizowaną, nowoczesną służbą graniczno-imigracyjną, odpowiedzialną za dokonywa- nie odpraw granicznych, ochronę zewnętrznej granicy UE i strefy Schen- gen oraz zwalczającą przestępczość transgraniczną (w tym przestępczość uwzględniającą udział cudzoziemców) (zob. Marenin, 2010, s. 104–105; Zubrzycki, 2016, s. 92–94; Vikainis, Pokule, 2020, s. 80–81). Obecnie w ra- mach doszkalania i wymiany doświadczeń funkcjonariusze SG mają możli- wość odbywania zagranicznych szkoleń i praktyk, uczestniczenia w misjach zagranicznych (m.in. w Macedonii Północnej, Grecji, Słowenii, Hiszpanii, Włoszech), jak i misjach w ramach organizacji FRONTEX. Rola i zadania Straży Granicznej w kontekście ochrony granic Dokonując analiz w zakresie roli Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania umów o MRG warto wskazać na zależność występującą pomiędzy zasobami ludzkimi a posiadanym przez formację wyposaże- niem technologicznym i systemowym. Podkreślenia wymaga bowiem fakt, że skuteczna ochrona granic jest możliwa jedynie przy właściwiej dysproporcji obu tych wskaźników. Z jednej strony profesjonalnie prze- szkoleni funkcjonariusze, z drugiej gruntownie wyposażone zaplecze techniczne i systemowe, odpowiadające aktualnym trendom w zakresie 1  Straż Graniczna została powołana na mocy „Ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej”, swoje funkcjonowanie rozpoczęła 16 maja 1991 r., zastępując Wojska Ochrony Pogranicza (WOP). Straż Graniczna nazwą nawiązuje do tradycji służb granicznych okresu międzywojennego, zaś strukturą organizacyjną w  znacz- nym stopniu pokrywa się ze strukturą Wojsk Ochrony Pogranicza. 150 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 bezpieczeństwa i postępu technologicznego. Podstawą modernizacji for- macji jest „Koncepcja technicznego wsparcia realizacji zadań Straży Gra- nicznej w ochronie granicy państwowej”. Obecnie jednostki terenowe SG są systematycznie doposażane w nowej generacji sprzęt obserwacyjny pozwalający nie tylko na ujawnianie naruszeń granicy, ale i fakt przygo- towania do nich. W ramach zapewnienia bezpieczeństwa wschodniego odcinka granicy funkcjonariusze SG wykorzystują m.in.: – systemy wież obserwacyjnych i czujników, – samoloty wyposażone w systemy obserwacyjne, – samoloty bezzałogowe, – pojazdy obserwacyjne, – systemy kamer termowizyjnych i gogli noktowizyjnych, – odpowiednio wyposażone środki transportu itp. Rozpatrując kwestie bezpieczeństwa granic nie wolno zapominać o ochronie tzw. „zielonej granicy”, czyli terenu położonego poza przej- ściami granicznymi, terenu niezwykle trudnego do zabezpieczenia ze względu na urozmaiconą rzeźbę (pokrytą roślinnością lasami, łąkami, zaroślami, jeziorami czy w wielu przypadkach bagnami). Rola Straży Granicznej w zakresie ochrony „zielonej granicy” polega m.in. na niedo- puszczeniu do bezprawnego jej przekroczenia, przeciwdziałaniu wwozo- wi na terytorium kraju materiałów niebezpiecznych, narkotyków, broni, materiałów wybuchowych, towarów akcyzowych. W związku z koniecznością stałej kontroli zewnętrznej granicy strefy Schengen wschodnią granicę Polski wyposażono w nowoczesne systemy wierz obserwacyjnych i  czujników ruchu, które całodobowo rejestrują obszar, utrudniając nielegalne przekraczanie granicy. Dodatkowo na ów obszar kierowane są odpowiednio wyposażone mobilne i piesze patrole, które mają za zadanie: 1) patrolowanie określonych obszarów (typowanych na podstawie anali- zy ryzyka i wyników prowadzonego rozpoznania); 2) legitymowanie osób (ustalanie sprawców i świadków przestępstw i wykroczeń); 3) kontrolę środków transportu znajdujących się w niedalekiej odległo- ści od pasa granicznego; 4) systematyczne lub okresowe kontrole legalności: pobytu, zatrudnienia oraz prowadzenia działalności gospodarczej; 5) podejmowanie czynności służbowych w stosunku do osób naruszają- cych obowiązujący porządek prawny (w zakresie posiadanych przez Straż Graniczną kompetencji); ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 151 6) poszukiwanie rzeczy utraconych w wyniku przestępstwa, które mogą stać się przedmiotem transgranicznego przemieszczania; 7) udział w akcjach ratowniczych i przywracających porządek na okre- ślonych obszarach; 8) współpracę ze służbami i organami krajowymi oraz innych państw (Pietraszczyk, 2008, s. 68). Wschodnia granica Polski to odcinek 1244 km (odcinek polsko-ukra- iński – 535 km; polsko-białoruski – 418 km; polsko-rosyjski lądowy 210 km, morski – 22 km), na którym (z różnym natężeniem) odnotowuje się następujące rodzaje przestępczości: – zorganizowana forma nielegalnej migracji oraz wzrost grupowych prze- kroczeń granicy państwowej wbrew przepisom, zarówno w przejściach granicznych, jak i przez tzw. „zieloną granicę” (od sierpnia 2021 r. za- obserwowano znaczny wzrost natężenia nielegalnej migracji do Polski z terytorium Białorusi, dotyczący głównie obywateli państw tj.: Irak, Iran, Afganistan, kraje Afryki, pragnących w głównej mierze przedostać się do krajów Europy Zachodniej i krajów skandynawskich); – napływ do Polski członków grup przestępczych i terrorystycznych; – przemyt (osób, wyrobów akcyzowych narkotyków i środków odurza- jących) dokonywany zarówno przez wyspecjalizowane międzynaro- dowe grupy przestępcze, jak i pojedyncze osoby. W kontekście funkcjonowania umów o MRG, podczas kontroli i od- prawy granicznej funkcjonariusze SG dokonują sprawdzeń pod kątem: – ustalenia tożsamości osoby; – weryfikacji autentyczności dokumentu; – wprowadzenia informacji zawartych w dokumencie do systemu i sprawdzeniu ich w bazach danych; – dokonania weryfikacji danych wprowadzonych do systemu z danymi udostępnionymi w systemie POBYT; – podjęcia decyzji o zezwoleniu na wjazd do RP lub skierowaniu na tzw. „drugą linię”. Funkcjonowanie Straży Granicznej w ramach MRG Zgodnie z przepisami ustawy o cudzoziemcach z dnia 12 grudnia 2013 r. Komendant Straży Granicznej w drodze decyzji może odmówić wjazdu cudzoziemcowi przekraczającemu granicę w ramach MRG, jeżeli: 1) nie posiada ważnego zezwolenia MRG; 152 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 2) wykorzystał dopuszczalny okres pobytu na terytorium RP określony w umowie o MRG; 3) posiada podrobione lub przerobione zezwolenie MRG; 4) jego wjazd następuje w okresie obowiązywania wpisu do wykazu cu- dzoziemców, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niepożądany; 5) jego dane znajdują się w Systemie Informacyjnym Schengen do celów odmowy wjazdu; 6) jego wjazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub pobyt na tym terytorium może stanowić zagrożenie dla zdrowia publicznego; 7) wymagają tego względy obronności bądź bezpieczeństwa państwa, ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego, stosunki międzyna- rodowe Rzeczypospolitej Polskiej lub innego państwa członkowskie- go UE (Zob. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r., art. 41). Komendant Oddziału Straży Granicznej lub komendant placówki Straży Granicznej mogą także zezwolenie MRG unieważnić, jeśli w wy- niku kontroli legalności pobytu cudzoziemca stwierdzą przesłanki uza- sadniające unieważnienie takiegoż zezwolenia2. Zezwolenie unieważnia się w sytuacji, gdy cudzoziemiec, który wjechał na jego podstawie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: 1) przebywa na tym terytorium po upływie okresu pobytu, do którego był na podstawie zezwolenia uprawniony; 2) przebywa poza strefą przygraniczną, w której zgodnie z zezwoleniem mógł przebywać – jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 303 ust. 1 ustawy (Ibidem, art. 40 i art. 303 ust. 1). Zezwolenie można unieważnić także, gdy cudzoziemiec nadużywa zasad MRG, przebywając w strefie przygranicznej określonej w zezwo- leniu, w celach innych niż te, dla których zezwolenie może być udzie- lone. Zgodnie z art. 39 ustawy o cudzoziemcach zezwolenie MRG może zostać cofnięte w przypadku gdy: – zostało ono udzielone z naruszeniem art. 9 Rozporządzenia nr 1931/2006, zgodnie z którym zezwolenie na przekraczanie granicy w ramach MRG może być wydane mieszkańcom strefy przygranicznej, którzy: a) posiadają ważny dokument lub dokumenty podróży, upoważniają- ce ich do przekraczania granic zewnętrznych, 2  Decyzję o unieważnieniu zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małe- go ruchu granicznego może wydać również komendant wojewódzki Policji, komen- dant powiatowy (miejski) Policji. ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 153 b) okażą dokumenty potwierdzające status mieszkańca strefy przy- granicznej oraz istnienie uzasadnionych powodów dla częstego przekraczania zewnętrznej granicy lądowej w ramach MRG, c) nie są osobami, wobec których dokonano wpisu do celów odmowy wjazdu w SIS, d) nie są uważani za stanowiących zagrożenie dla porządku publicz- nego, bezpieczeństwa wewnętrznego, zdrowia publicznego lub stosunków międzynarodowych żadnego z państw członkowskich, a w szczególności nie dokonano wobec nich, na tej samej podsta- wie, wpisu do celów odmowy wjazdu w krajowych bazach danych państw członkowskich, – cudzoziemiec przestał spełniać warunki do jego udzielenia (ibidem, art. 39; zob. Rozporządzenie (WE) nr 1931/2006). Komendant placówki Straży Granicznej może zezwolenie MRG za- trzymać, jeżeli podczas kontroli granicznej stwierdzi, że zostało ono cofnięte lub unieważnione. W takiej sytuacji wydaje cudzoziemcowi zaświadczenie o zatrzymaniu zezwolenia (Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r., art. 47). Z myślą o podróżnych korzystających z zasad MRG Straż Graniczna wprowadziła kilka dodatkowych rozwiązań mających usprawnić przepu- stowość przejść granicznych m.in.: – wydzielono specjalne pasy odpraw (zob. Od trzech lat korzystamy z małego ruchu granicznego, 5.05.2006); – uproszczono formalności polegające na zaniechaniu kontroli w zakre- sie uzasadnienia celu i warunków planowanego wjazdu oraz wykazy- wania środków finansowych; – wprowadzono (specjalnie do tego stworzony) moduł „mały ruch gra- niczny”, bezpośrednio połączony z bazą danych Urzędu do Spraw Cu- dzoziemców. System ów umożliwia funkcjonariuszom SG kontrolę przejść granicznych, dokonywanie automatycznego zliczania czasu pobytu posiadaczy zezwoleń, oraz rejestrowanie przypadków nie- przestrzegania wymogów umowy lub wszelkich decyzji lub środków podjętych w związku z tymi decyzjami3. Zważywszy na fakt, iż analiz w zakresie MRG dokonywano na ob- szarze pogranicza polsko-rosyjskiego wskazać należy, że za ochronę tego odcinka granicy odpowiedzialny jest Warmińsko-Mazurski Oddział 3  Przemieszczanie się w ramach MRG było systematycznie rejestrowane zarów- no przez stronę polską (z wyjątkiem rejestrowania jej własnych obywateli) jak i rosyj- ską (w ich odpowiednich systemach kontroli wjazdu/wyjazdu). 154 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 Straży Granicznej w Kętrzynie, w którym w 11 placówkach (PSG: Bra- niewo, Barciany, Bezledy, Gołdap, Dubeninki, Górowo Iławeckie, Sępo- pol, Olsztyn, Grzechotki, Banie Mazurskie, Węgorzewo) i Komendzie Oddziału służbę pełni ponad 1300 funkcjonariuszy. W całym okresie obowiązywania umowy na podstawie zezwoleń MRG wspólną grani- cę przekroczyło prawie 5 mln mieszkańców obwodu kaliningradzkiego (4 773 040) (zob. Od trzech lat korzystamy z małego ruchu granicznego, 5.05.2016). Z analizy danych statystycznych Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej w  Kętrzynie wynika, iż w pierwszym roku obowią- zywania reżimu (2012) granicę polsko-rosyjską przez drogowe przejścia graniczne przekroczyło łącznie 1 606 434 cudzoziemców, z czego 27 276 mieszkańców obwodu przekroczyło ten odcinek granicy w ramach MRG. Jak wskazują dane, największą liczbę cudzoziemców (przekraczających granicę w ramach MRG) odnotowano na przejściu granicznym Grzechot- ki–Mamonowo II 10 988, nieco mniej zarejestrowano ich na przejściu granicznym Gronowo–Mamonowo 9027, zaś Bezledy–Bagrationowsk przekroczyło 6027 mieszkańców obwodu. Najmniejszy ruch w ramach reżimu odnotowano na przejściu Gołdap–Gusiev – 1234 cudzoziemców (tabela 1). Tabela 1 Ruch osobowy na polsko-rosyjskich przejściach granicznych w 2012 r. Przejścia graniczne Obywatele RP Cudzoziemcy ogółem Cudzoziemcy MRG Bezledy–Bagrationowsk 583 834 485 759 6 027 Gołdap–Gusiew 338 437 201 895 1 234 Gronowo–Mamonowo 293 619 532 695 9 027 Grzechotki–Mamonowo II 829 397 789 875 10 988 Suma końcowa 2 045 287 1 606 434 27 276 Ruch osobowy na drogowych przej- ściach granicznych W-MOSG – ogółem 3 651 721 Źródło: Dane statystyczne za rok 2012 uzyskane od Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej znajdujące się w prywatnym archiwum autora. W odniesieniu do obywateli RP to w roku 2012 zarejestrowano łącz- nie 2  045  287 przypadków przekroczenia przez nich granicy polsko- -rosyjskiej. W związku z tym, że Straż Graniczna nie gromadzi danych w zakresie liczby obywateli RP przekraczających granicę na podstawie zezwoleń MRG, toteż nie można odnieść się co do tego, ile z pośród ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 155 2 045 287 zarejestrowanych przez Straż Graniczną przypadków przekro- czenia granicy polsko-rosyjskiej (w 2012 roku) odbyło się w ramach re- żimu (tabela 1). W analizowanym czasookresie dominującym przejściem granicznym, które najczęściej wybierane było przez Polaków było przej- ście graniczne Grzechotki–Mamonowo II, które łącznie przekroczyło 829 397 osób, następnie Bezledy–Bagrationowsk 583 834, Gołdap–Gu- siew 338 437 i Gronowo–Mamonowo 293 619. W roku 2013 (tabela 2) nastąpił znaczny wzrost zarówno ogólnej licz- by przekroczeń granicy polsko-rosyjskiej, jak i przekroczeń w ramach MRG. Zgodnie z danymi statystycznymi, granicę polsko-rosyjską prze- kroczyło łącznie 3 273 200 cudzoziemców, w tym 1 158 766 przekroczyło ją w ramach MRG. Jak wskazują analizy, największą liczbę osób przekra- czających granicę w ramach reżimu odnotowano na przejściu granicznym Grzechotki–Mamonowo II 373  793, następnie Gronowo–Mamonowo 358 778, Bezledy–Bagrationowsk 275 096. Najmniej uczęszczane było przejście graniczne Gołdap–Gusiev, które przekroczyło na podstawie ze- zwoleń MRG 151 099 osób. W roku 2013 (tabela 2) granicę polsko-rosyjską przekroczyło łącz- nie 2 899 621 obywateli RP. Polacy udając się do obwodu kaliningradz- kiego najczęściej przekraczali granicę przez przejście graniczne Bezle- dy–Bagrationowsk 1  086  970 osób, następnie Grzechotki–Mamonowo II 893  734 osoby, Gronowo–Mamonowo 540  949, a Gołdap–Gusiev 377 968 osób. Tabela 2 Ruch osobowy na polsko-rosyjskich przejściach granicznych w 2013 r. Przejścia graniczne Obywatele RP Cudzoziemcy Cudzoziemcy MRG Bezledy–Bagrationowsk 108 6970 677 446 275 096 Gołdap–Gusiew 377 968 348 707 151 099 Gronowo–Mamonowo 540 949 929 410 358 778 Grzechotki–Mamonowo II 893 734 1 317 637 373 793 Suma końcowa 2 899 621 3 273 200 1 158 766 Ruch osobowy na drogowych przej- ściach granicznych W-MOSG – ogółem 6 172 821 Źródło: Dane statystyczne za rok 2013 uzyskane od Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej znajdujące się w prywatnym archiwum autora. W porównaniu z rokiem poprzednim rok 2014 (tabela 3) również cha- rakteryzował się wzrostem zarówno ogólnej liczby przekroczeń grani- 156 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 cy polsko-rosyjskiej, jak i przekroczeń w ramach MRG. Z zestawienia danych statystycznych wynika, że granicę polsko-rosyjską w tym okre- sie przekroczyło łącznie 3 308 687 cudzoziemców, z czego 1 675 112 dokonało tego w ramach reżimu. Analogicznie do roku poprzedzającego najbardziej uczęszczanym przejściem granicznym było przejście Grono- wo–Mamonowo, gdzie odprawiono w ramach MRG 590 820 osób, na- stępnie Grzechotki–Mamonowo II 478  218 osób, a Bezledy–Bagratio- nowsk 378  013. Najmniejszy ruch graniczny odnotowano na przejściu granicznym Gołdap–Gusiev, które w ramach MRG przekroczyło 228 061 mieszkańców rosyjskiej enklawy. Dane liczbowe jednoznacznie wskazu- ją na intensyfikację ruchu granicznego zarówno w zakresie ogólnej liczby przekroczeń granicy, jak i przekroczeń w ramach MRG. W odniesieniu do obywateli RP, to w roku 2014 przekroczyli oni granicę z obwodem kaliningradzkim łącznie 3 243 623 razy. Polacy naj- częściej przekraczali granicę przez drogowe przejście graniczne Bezle- dy–Bagrationowsk 1 228 064 razy, następnie Grzechotki–Mamonowo II 875 009, Gronowo–Mamonowo 629 196, a Gołdap–Gusiev 511 354 razy (tabela 3). Tabela 3 Ruch osobowy na polsko-rosyjskich przejściach granicznych w 2014 r. Przejścia graniczne Obywatele RP Cudzoziemcy MRG (RUS) Bezledy–Bagrationowsk 1 228 064 639 073 378 013 Gołdap–Gusiew 511 354 393 023 228 061 Gronowo–Mamonowo 629 196 1 036 303 590 820 Grzechotki–Mamonowo II 875 009 1 240 288 478 218 Suma końcowa 3 243 623 3 308 687 1 675 112 Ruch osobowy na drogowych przej- ściach granicznych W-MOSG – ogółem 6 552 310 Źródło: Dane statystyczne za rok 2014 uzyskane od Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej znajdujące się w prywatnym archiwum autora. W porównaniu do roku 2014 rok 2015 (tabela 4) charakteryzował się spadkiem zarówno ogólnej liczby przekroczeń ruchu granicznego, jak i przekroczeń granicy w ramach MRG. Z danych statystycznych wynika, że w analizowanym okresie granicę Polski z obwodem kaliningradzkim przekroczyło łącznie 2 723 097 cudzoziemców, z czego 1 318 950 do- konało tego na podstawie zezwoleń MRG. Największy ruch graniczny w  ramach reżimu zarejestrowano na przejściu granicznym Gronowo– ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 157 Mamonowo, na którym dokonano odprawy 503 858 osób, zdecydowanie mniej bo 341 080 osób przekroczyło granicę przez przejście Grzechot- ki–Mamonowo II, Bezledy–Bagrationowsk 304 528, zaś Gołdap–Gusiev 169 484. W odniesieniu do obywateli RP, to w roku 2015 (tabela 4) granicę pol- sko-rosyjską przekroczyli oni łącznie 3 365 485 razy. Polacy najczęściej przekraczali granicę przez przejście graniczne Bezledy–Bagrationowsk 1 264 691 osób, następnie Grzechotki–Mamonowo II 795 044 osób, zaś Gronowo–Mamonowo 670 829. Najmniej uczęszczanym przejściem gra- nicznym, czego dowodzą badania, było przejście graniczne Gołdap–Gu- siew. W roku 2015 przekroczyło je 634 921 obywateli RP oraz 308 216 cudzoziemców (w 169 484 przypadkach cudzoziemcy przekroczyli ten odcinek granicy w ramach MRG). Z zestawienia danych liczbowych wy- nika, że z przejścia granicznego Gołdap–Gusiew częściej korzystali Po- lacy niż Rosjanie. Reasumując można stwierdzić, że w roku 2015 liczba odprawianych obywateli RP była ponad dwukrotnie większa od liczby odprawianych cudzoziemców. Tabela 4 Ruch osobowy na polsko-rosyjskich przejściach granicznych w 2015 r. Przejścia graniczne Obywatele RP Cudzoziemcy Cudzoziemcy MRG Bezledy – Bagrationowsk 1 264 691 506 883 304 528 Gołdap – Gusiew 634 921 308 216 169 484 Gronowo – Mamonowo 670 829 916 812 503 858 Grzechotki–Mamonowo II 795 044 991 186 341 080 Suma końcowa 3 365 485 2 723 097 1 318 950 Ruch osobowy na drogowych przej- ściach granicznych W-MOSG – ogółem 6 088 582 Źródło: Dane statystyczne za rok 2015 uzyskane od Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej znajdujące się w prywatnym archiwum autora. W porównaniu z rokiem poprzednim rok 2016 (tabela 5) również cha- rakteryzował się spadkiem natężenia ruchu granicznego. Z danych staty- stycznych wynika, że granicę polsko-rosyjską we wskazanym okresie prze- kroczyło łącznie 2 286 209 cudzoziemców, w tym na podstawie zezwoleń MRG zaledwie 592 936 (tak niski wynik spowodowany był trwałym za- wieszeniem reżimu od dnia 4 lipca 2016 r.). Największą liczbę obcokra- jowców wjeżdżających do Polski przez granicę polsko-rosyjską w ramach MRG zarejestrowano na przejściu granicznym Gronowo–Mamonowo 158 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 w liczbie 213 962 osób, nieco mniej miało miejsce na przejściu granicznym Grzechotki–Mamonowo II 165 920, trzecie w kolejności, analogicznie do roku poprzedniego, było przejście Bezledy–Bagrationowsk 134 476 osób. Najmniej uczęszczanym było przejście graniczne Gołdap–Gusiew, które w ramach MRG przekroczyło 78 578 cudzoziemców. Porównując dane w zakresie obywateli RP, to w roku 2016 (tabela 5) przekroczyli oni granicę z obwodem kaliningradzkim łącznie 1 969 115 razy. Polacy najczęściej przekraczali granicę przez drogowe przejście graniczne Bezledy–Bagrationowsk 722 696 razy, następnie Gołdap–Gu- siew 443 483 razy, Grzechotki–Mamonowo II 425 885, Gronowo–Ma- monowo 377 051. Tabela 5 Ruch osobowy na polsko-rosyjskich przejściach granicznych w 2016 r. Przejścia graniczne Obywatele RP Cudzoziemcy Cudzoziemcy MRG Bezledy–Bagrationowsk 722 696 404 574 134 476 Gołdap–Gusiew 443 483 264 697 78 578 Gronowo–Mamonowo 377 051 699 200 213 962 Grzechotki–Mamonowo II 425 885 917 738 165 920 Suma końcowa 1 969 115 2 286 209 592 936 Ruch osobowy na drogowych przej- ściach granicznych W-MOSG – ogółem 4 255 324 Źródło: Dane statystyczne za rok 2016 uzyskane od Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej znajdujące się w prywatnym archiwum autora. Naruszenia zasad MRG na pograniczu polsko-rosyjskim Analiza danych statystycznych rejestrowanych przez Wydział Ana- liz Informacji i Współpracy Międzynarodowej Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Straży Granicznej wskazuje, że w całym okresie funkcjonowa- nia MRG z Rosją Warmińsko-Mazurski Oddział Straży Granicznej zare- jestrował łącznie 142 naruszenia zasad MRG, z czego 94 dotyczyło na- ruszenia zasad strefy terytorialności, 17 dopuszczalnego okresu pobytu, zaś 31 to tzw. „inne” naruszenia zasad MRG (wykres 1). W roku 2012 nie zarejestrowano naruszeń umowy o MRG z Rosją zaś w roku 2013 odnotowano zaledwie 10 tego typu przypadków (7 dotyczyło narusze- nia zasad strefy terytorialności, a 3 pozostałe wynikały z przekroczenia dopuszczalnego czasu pobytu). W roku 2014 ujawniono 58 naruszeń (53 ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 159 z nich dotyczyły naruszenia zasad strefy terytorialności, a 5 pozostałych to naruszenia dopuszczalnego czasu pobytu). W roku 2015 liczba tego typu zdarzeń zmalała do 14 przypadków (12 z nich związanych było z naruszeniami zasad strefy terytorialności, a 2 dopuszczalnego okresu pobytu). Rok 2016 skutkował znacznym (w stosunku do roku poprzedza- jącego) wzrostem naruszeń zasad reżimu. Do dnia 4 lipca (data zawie- szenia małego ruchu granicznego) Warmińsko-Mazurski Oddział Straży Granicznej zarejestrował łącznie 60 naruszeń zasad MRG (zasadę strefy terytorialności naruszono w 22 przypadkach, 7 związanych było z naru- szeniem dopuszczalnego okresu pobytu, zaś 31 były to tzw. „inne” naru- szenia zasad MRG). Od początku okresu funkcjonowania MRG na pograniczu polsko-ro- syjskim odnotowano zdecydowanie więcej przypadków naruszeń zasad strefy terytorialności niż dopuszczalnego czasu pobytu. Ma to zapewne swe odzwierciedlenie w problemach wynikających z  niedostatecznego oznakowania polskiej strefy MRG. Watro podkreślić, że do końca 2015 roku nie odnotowano ani jednego przypadku naruszeń w związku z prze- bywaniem w strefie przygranicznej, w celach innych niż te, dla których zezwolenie mogło być udzielone. Wykres 1. Ujawnienia naruszeń umowy o małym ruchu granicznym przez Warmińsko-Mazurski Oddział Straży Granicznej 60 50 40 30 20 10 0 2013 2013 2013 2013 7 3 53 5 2 12 7 31 22 Terytorialnie Czasowo Inne Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych statystycznych Warmińsko-Mazurskie- go Oddziału Straży Granicznej. 160 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 Z zestawienia danych statystycznych wynika, że w całym okresie funkcjonowania reżimu odnotowano zaledwie 52 przypadki zatrzymania zezwolenia MRG. Najwięcej tego typu zdarzeń – 25 miało miejsce w Pla- cówce Straży Granicznej (zwanej dalej PSG) w Bezledach, 13 w PSG w Gołdapi, 9 w PSG w Braniewie, a 5 w PSG w Grzechotkach (tabela 6). Tabela 6 Liczba zatrzymanych zezwoleń MRG zarejestrowanych przez Warmińsko-Mazurski Oddział Straży Granicznej PSG Obywatelstwo Zatrzymane zezwolenia MRG PSG w Bezledach Rosja 25 PSG w Braniewie Rosja 9 PSG w Gołdapi Rosja 13 PSG w Grzechotkach Rosja 5 Razem W-MOSG 52 Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych statystycznych Warmińsko-Mazurskie- go Oddziału Straży Granicznej znajdujących się w archiwum autora. Konkluzje Regulacje prawne, jakie zaczęły obowiązywać po wstąpieniu Polski do UE i strefy Schengen wymusiły konieczność przeprowadzenia szeregu poważnych zmian w służbach zajmujących się ochroną bezpieczeństwa i porządku publicznego. Były one szczególnie istotne zwłaszcza, że to Polsce przypadł do zabezpieczenia najdłuższy odcinek zewnętrznej gra- nicy strefy Schengen (ok. 1185 km). Znacznym przeobrażeniom musiała ulec zatem Straż Graniczna, która z racji ustawowych zadań bezpośred- nio odpowiedzialna jest za ochronę granicy państwa. Hipoteza badawcza postawiona na wstępie niniejszego artykułu została zweryfikowana po- zytywnie. Wprowadzenie nowych uregulowań o małym ruchu granicz- nym na pograniczu polsko-rosyjskim faktycznie spowodowało, że Straż Graniczna z jednej strony kontynuowała swoje dotychczasowe zadania, z drugiej zaś skutecznie realizowała nowe cele w zakresie ochrony gra- nicy państwa. Obecny system ochrony granic RP uznawany jest za jeden z najsku- teczniejszych w Europie, o czym świadczyć mogą chociażby pozytywne opinie misji ewaluacyjnych Schengen (Niezapowiedziana misja ewalu- acyjna Schengen w BiOSG, 27.12.2021). Straż Graniczna od lat ściśle ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 161 współpracuje ze swymi odpowiednikami nie tylko na kontynencie eu- ropejskim, ale i na świecie, by jak najefektywniej realizować zadania wynikające zarówno z  przepisów prawa krajowego, jak też przepisów wspólnotowych. W zakresie tym formację tę można uznać za wysoce ela- styczną, aktywną, porównywalną w swej skuteczności ze służbami euro- pejskimi. Warto podkreślić, iż rola SG w kontekście bezpieczeństwa państwa, zwłaszcza transgranicznego, jest wysoce istotna odpowiada bowiem za: – ochronę granicy państwowej na lądzie i morzu; – kontrolę ruchu granicznego; – zwalczanie zagrożeń migracyjnych, w tym przestępczości związanej z  nielegalną migracją oraz przeciwdziałanie napływowi grup prze- stępczych i terrorystycznych; – rozpoznawanie, zapobieganie i wykrywanie przestępczości granicz- nej; – kontrolę legalności pobytu i pracy cudzoziemców na terytorium RP; – nadzór nad eksploatacją polskich obszarów morskich oraz ochrona granicy w przestrzeni powietrznej RP; – zapobieganie transportowaniu lub przemieszczaniu bez zezwolenia przez granicę państwową środków odurzających i substancji psycho- tropowych, broni, amunicji, materiałów wybuchowych, odpadów, szkodliwych substancji chemicznych oraz materiałów jądrowych i promieniotwórczych; – współdziałanie z organami i podmiotami właściwymi w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego (zob. Ustawa o Straży Granicznej, art. 1 ust. 2). Mając na uwadze to co się obecnie dzieje przy wschodniej granicy Polski (m.in. kryzys migracyjny na granicy z Białorusią oraz wojnę Ro- sji z Ukrainą), potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa granic Schengen i wschodniej flanki NATO nabrała szczególnego znaczenia (zob. Waw- rzusiszyn, 2017, s. 30–33; Pochyły, 2017, s. 89–100). Realizacja tego zadania stanowi obecnie priorytet, z którym próbuje się zmierzyć nie tyl- ko polski rząd, ale też zjednoczona Europa oraz NATO. W tym miejscu warto zadać pytanie, w jaki sposób rozwijać w Polsce system obrony, aby realnie spełniał on swą funkcję w obliczu ewentualnych zagrożeń. Za priorytet w tym zakresie uznać należy militarne wzmocnienie wschod- niej flanki NATO oraz systemową modernizację sił zbrojnych RP jak też służb i agencji odpowiedzialnych za zapewnienie bezpieczeństwa pań- stwa (w tym wzmocnienie ich bojowej gotowości i dostępności). 162 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 W sytuacji nowych realiów, Straż Graniczna RP została zobligowana do podjęcia szeregu działań, które zarówno dziś, jak i w przyszłości, słu- żyć będą wzmocnieniu systemu bezpieczeństwa na terenach przygranicz- nych oraz zapewnią skuteczne przeciwdziałania w przypadku eskalacji konfliktów przy granicy z Polską. Już teraz podjęto rozwiązania w po- staci: – budowy muru na granicy z Białorusią, wyposażonego w nowej gene- racji system czujników; – wzmocnienia liczebności służb porządku publicznego oraz wojsk wzdłuż granicy wschodniej; – wyposażenia funkcjonariuszy w specjalistyczny sprzęt odpowiadają- cy zagrożeniom; – rozszerzenia cyklu szkoleń specjalistycznych i tematycznych skiero- wanych do funkcjonariuszy SG; – wprowadzenia procedur współdziałania służb i agencji odpowiedzial- nych za zapewnienie bezpieczeństwa państwa. Od 2016 r. mamy ograniczenie współpracy transgranicznej z Rosją związane bezpośrednio z zawieszeniem udogodnień w przekraczaniu granicy, a pośrednio z  pogarszającą się sytuacją w relacjach między NATO i UE a FR (a zwłaszcza na linii Warszawa–Moskwa). Punktem krytycznym stała się rosyjska agresja na Ukrainę w lutym 2022 r. Przy- szłość współpracy transgranicznej między Polską a obwodem jest w tym momencie uzależniona od wielu czynników. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na trwającą wojnę w Ukrainie, a ponadto na szersze pro- cesy zachodzące w relacjach na linii Zachód–Rosja. Bez zakończenia konfliktu zbrojnego i normalizacji stosunków między UE a FR trudno sobie wyobrazić powrót do kooperacji na pograniczu polsko-rosyjskim. Interesy konkurencyjne: Autorka oświadczyła, że nie istnieje konflikt interesów. Competing interests: The author has declared that no competing intere- sts exists. Wkład autorów Konceptualizacja: Anna Bieńkowska Analiza formalna: Anna Bieńkowska Metodologia: Anna Bieńkowska Opracowanie artykułu – projekt, przegląd i redakcja: Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 163 Authors contributions Conceptualization: Anna Bieńkowska Formal analysis: Anna Bieńkowska Methodology: Anna Bieńkowska Writing – original draft, review and editing: Anna Bieńkowska Bibliografia Baxendale J. (2001), EU-Russia Relations: Is 2001 a Turning Point for Kaliningrad?, „European Foreign Affairs Review”, nr 6. Bielicki M. (2001), Przyszłość Obwodu Kaliningradzkiego – szanse i zagrożenia, „Unia Europejska – Przegląd Prawno-Gospodarczy”, nr 10. Chełminiak M. (2009), Obwód Kaliningradzki FR w Europie. Rosyjska enklawa w międzynarodowym ładzie politycznym, Toruń. Communication from the Commmission to the Council The EU and Kaliningrad. Commision of The European Communities, Brussels 2001, http://www.eu.ru, 15.01.2016. Fedorov G. M. (2000), Kaliningrad Alternatives Today, „Discussion Paper C80”, Bonn. Niezapowiedziana misja ewaluacyjna Schengen w BiOSG, https://www.strazgranicz- na.pl/pl/aktualnosci/2640,Niezapowiedziana-misja-ewaluacyjna-Schengen- w-BiOSG.html, 27.12.2021. Jegorow W. (2001), Rossijskij region w cientrie Jewropy, „Woprosy Ekonomiki”, nr 11. Kaźmierczuk M. (2018), Wolność przemieszczania się w kontekście prawnych uregu- lowań małego ruchu granicznego między Polską a Rosją, w: Mały ruch gra- niczny w warunkach kryzysu w relacjach polsko-rosyjskich, red. A. Żukowski, M. Chełminiak, W. Kotowicz, K. Żęgota, Wydawnictwo INP UWM, Olsztyn. Kotowicz W. (2016), Local border traffic as a tool for integration of the Baltic Region States: the example of Poland and Russia, w: Kaliningrad: its internal and external issues, red. A. Żukowski, W. T. Modzelewski, Wydawnictwo INP UWM, Olsztyn. Kotowicz W. (2004), Partie polityczne w Obwodzie Kaliningradzkim wobec roz- szerzenia Unii Europejskiej na Wschód, w: Konsekwencje poszerzenia Unii Europejskiej dla Europy Środkowej i Wschodniej, red. M. Cichosz, J. Sroka, K. Zamorska, Wydawnictwo Komitet Nauk Politycznych Polskiej Akademii Nauk, Warszawa. Kotowicz W. (2018), Zawieszenie małego ruchu granicznego między Polską a Rosją: bezpieczeństwo państwa versus interesy lokalnych samorządów, w: Mały ruch graniczny w warunkach kryzysu w relacjach polsko-rosyjskich, red. A. Żu- 164 Anna Bieńkowska ŚSP 1 ’23 kowski, M. Chełminiak, W. Kotowicz, K. Żęgota, Wydawnictwo INP UWM, Olsztyn. Lisiecki M. (2012-2013), Okoliczności utworzenia straży granicznej. Miejsce i rola Straży Granicznej w systemie bezpieczeństwa narodowego po zmianach ustrojowych w Polsce, „Rocznik Wydziału Nauk Prawnych i Ekonomicznych KUL”, tom VIII−IX, zeszyt 1, Lublin. Lopata R. (2006), Anatomy of a hostage: Kaliningrad anniversary case, Tartu. Marenin O. (2010), Challenges for Integrated Border Management in the European Union, Geneva. Minął rok od wprowadzenia małego ruchu granicznego z obwodem kaliningradzkim, http://www.defence24.pl/147,minal-rok-od-wprowadzenia-malego-ruchu- granicznego-z-obwodem-kaliningradzkim, 5.05.2016, Modzelewski W. T. (2016), Cross-Border and Interregional Cooperation (Paradiplo- macy) between Poland and the Kaliningrad Region, w: Kaliningrad: its inter- nal and external issues, red. A. Żukowski, W. T. Modzelewski, Wydawnictwo INP UWM, Olsztyn. Modzelewski W. T. (2006), Polska-Obwód Kaliningradzki FR. Polityczne uwarunko- wania współpracy transgranicznej, Wydawnictwo INP UWM, Olsztyn. Nikołajewna Mozel T. (2017), Kulturnyje i gumanitarnyje aspiekty w otnoszenijach Rassiji i Polszi, „Nowa Polityka Wschodnia”, nr 2(13), Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń. Od trzech lat korzystamy z małego ruchu granicznego, http://bartoszyce. wm.pl/288726,Od-trzech-lat-korzystamy-z-malego-ruchu-granicznego.htm- l#axzz3oBq4ggWr, 5.05.2016. Pietraszczyk M. (2008), Funkcjonowanie Straży Granicznej w warunkach strefy Schengen, w: Polska w strefie Schengen. Refleksje po pierwszym roku człon- kostwa, red. B.  Radzikowska-Kryśczak, A. Sadownik, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Warszawa. Pochyły P. (2017), Refugees/migrants and border security in the annual address of Poland’s foreign ministers in the years 2014–2016, „Przegląd Politologiczny” (3). Romanowskij W. M., Romanowskaja O. G. (2013), Prigranicznoje sotrudniczestwo kak instrumient jewropiejskoj intiegracji: primier kaliningradskawo ekskla- wa, w: Polska polityka wschodnia a współpraca zagraniczna województwa warmińsko-mazurskiego, red. W. Kotowicz, W. T. Modzelewski, A. Żukow- ski, Wydawnictwo INP UWM, Olsztyn. Rozporządzenie (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1931/2006 z dnia 20 grud- nia 2006 r. ustanawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmieniające posta- nowienia Konwencji z Schengen, Dz. U. UE L 405 z dnia 30 grudnia 2006 r., z późn. zm. Sudoł R. (2009), Usytuowanie Straży Granicznej w prawie polskim, w: Zadania ad- ministracji rządowej i organów samorządu terytorialnego w zakresie bezpie- ŚSP 1 ’23 Rola Straży Granicznej w kontekście funkcjonowania... 165 czeństwa państwa i porządku publicznego, red. W. S. Kucharski, Wydawnic- two Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji, Lublin. Ustawa o Straży Granicznej z dnia 12.06.1990 r., art. 1 ust. 2, Dz. U. 2005, Nr 234 poz. 1997. Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, Dz. U z 2013 r. poz. 1650. Vikainis R., Pokule I. (2020), Border surveillance and control system, perspectives for its establishment and practical application, „Border Security and Man- agement”, 3 (8). Wawrzusiszyn A. (2017), Migration Policy and the Cross-Border Security, „Interna- tional Studies”, Toruń. Zubrzycki W. (2016), Polish contribution to the European Union Borders Protection, „Security, Economy & Law”, nr 4(XIII). Żęgota K. (2018), Mały ruch graniczny w kontekście zmieniających się uwarunkowań relacji polsko-rosyjskich, w: Mały ruch graniczny w warunkach kryzysu w re- lacjach polsko-rosyjskich, red. A. Żukowski, M. Chełminiak, W. Kotowicz, K. Żęgota, Wydawnictwo INP UWM, Olsztyn. Żęgota K. (2014), Polityczne i prawnomiędzynarodowe uwarunkowania polsko-ro- syjskiej umowy o małym ruchu granicznym, „Przegląd Geopolityczny” (8). The Role or Border Guard in the Context of Local Border Traffic Contracts Functioning. The Case of Poland-Russia Borderline Summary The article aims to determine the role of Border Guard in the context of local bor- der traffic contracts functioning and the impact of the formation on the Polish eastern border security. The necessity of changes in the whole system of borders’ security, including public order services, which needed to be introduced (after Poland’s acces- sion to the EU) was paid attention. The institution of local border traffic, being in force on the Poland-Russia borderline, was analysed. The range of changes in the intensity of local border traffic running through crossing points subordinated to Warmia and Mazury Branch of Border Guard was depicted on the grounds of statistics registered by Warmia and Mazury Branch of Border Guard. Furthermore, the system of viola- tions, which stem from the failure to comply with the rules regulating the system, was also indicated. Key words: border, local border traffic, Border Guard, Kaliningrad Oblast Tekst odebrany: 24.02.2023; tekst zaakceptowany: 20.03.2023.