Uniwersytet im. Adama Mickiewicza Wydział Teologiczny ks. mgr Łukasz Boruch Postawy młodzieży wobec osoby Jezusa Chrystusa. Studium na podstawie badań w bydgoskich szkołach średnich Praca doktorska napisana na seminarium naukowym z katechetyki pod kierunkiem ks. prof. UAM dr. hab. Mirosława Gogolika Poznań 2020 2 Spis treści Wykaz skrótów ...................................................................................................................... 4 Wstęp ..................................................................................................................................... 5 Rozdział I Jezus Chrystus w nauczaniu Kościoła i współczesnej teologii .......................... 10 1. Jezus Chrystus w wybranych dokumentach Kościoła ......................................... 10 2. Osoba Zbawiciela w nauczaniu Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka z okazji Światowych Dni Młodzieży ................................................................... 20 3. Tożsamość Jezusa Chrystusa we współczesnej literaturze teologicznej ............. 40 „Jezus historii” a „Chrystus wiary” ......................................................... 41 Wcielenie ................................................................................................. 45 Śmierć na krzyżu ..................................................................................... 48 Paruzja ..................................................................................................... 55 Rozdział II Chrystocentryzm w katechezie ......................................................................... 57 1. Komunia z Chrystusem podstawowym celem katechezy w świetle dokumentów katechetycznych ................................................................................................... 58 2. Obraz Mistrza z Nazaretu w wybranych programach i pomocach katechetycznych dla szkół średnich ..................................................................... 76 3. Chrystocentryzm współczesnego przepowiadania katechetycznego skierowanego do młodzieży ........................................................................................................ 94 Rozdział III Metodologia badań własnych ........................................................................ 118 1. Problematyka badań i hipotezy badawcze ......................................................... 118 2. Metoda i organizacja badań ............................................................................... 122 3. Charakterystyka środowiska badawczego ......................................................... 131 Rozdział IV Chrystus w oczach młodzieży (analiza badań) .............................................. 145 1. Historyczny i Biblijny obraz Jezusa Chrystusa ................................................. 146 2. Osobista więź młodzieży z Jezusem Chrystusem .............................................. 156 3. Komunia z Chrystusem ...................................................................................... 186 4. Wnioski katechetyczno-pastoralne .................................................................... 219 Zakończenie ....................................................................................................................... 242 Bibliografia ........................................................................................................................ 245 1. Pismo Święte ...................................................................................................... 245 2. Źródło ................................................................................................................. 245 3. Dokumenty Kościoła powszechnego i Kościoła w Polsce ................................ 245 4. Nauczanie papieskie skierowane do młodzieży ................................................. 247 5. Literatura ............................................................................................................ 254 6. Internet ............................................................................................................... 265 3 Wykaz tabel i wykresów .................................................................................................... 266 1. Spis tabel ............................................................................................................ 266 2. Spis wykresów ................................................................................................... 268 Aneks ................................................................................................................................. 269 4 Wykaz skrótów ChL - Jan Paweł II, Christifideles Laici CT - Jan Paweł II, Catechesi Tradendae CV - Franciszek, Christus vivit DKKP - Konferencja Episkopatu Polski, Dyretorium Katechetyczne Kościoła katolickiego w Polsce DMpap - Jan Paweł II, Benedykt XVI, Franciszek, Do młodych DOK - Kongregacja do Spraw Duchowieństwa, Dyrektorium Ogólne o Katechizacji DOK2020 - Papieska Rada ds. Krzewienia Nowej Ewangelizacji, Dyrektorium o Katechizacji DWCh - Sobór Watykański II, Deklaracja o wychowaniu chrześcijańskim EE - Jan Paweł II, Ecclesia in Europa EG - Franciszek, Evangelii gaudium KDK - Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes” KDWCh - Międzynarodowa Rada do Spraw Katechezy, Katecheza dorosłych we wspólnocie chrześcijańskiej KKK - Katechizm Kościoła Katolickiego OIK - Kongregacja do Spraw Duchowieństwa, Ogólna Instrukcja Katechetyczna PNR - Komisja Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski, Program nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i szkołach PPK2010 - Konferencja Episkopatu Polski, Podstawa programowa katechezy Kościoła katolickiego w Polsce SC - Benedykt XVI, Sacramentum caritatis 5 Wstęp Święty Paweł jest przykładem człowieka będącego w przyjaźni ze Zbawicielem. Chociaż Paweł prawdopodobnie osobiście nie poznał Jezusa Chrystusa za Jego ziemskiego życia, to jednak relacja z Nim stała się swego rodzaju kluczem, według którego odczytywał swoje życie. W Pierwszym Liście do Koryntian dawał Apostoł takie świadectwo: Tak też i ja przyszedłszy do was, bracia, nie przybyłem, aby błyszcząc słowem i mądrością głosić wam świadectwo Boże. Postanowiłem bowiem, będąc wśród was, nie znać niczego więcej, jak tylko Jezusa Chrystusa, i to ukrzyżowanego I stanąłem przed wami w słabości i w bojaźni, i z wielkim drżeniem. A mowa moja i moje głoszenie nauki nie miały nic z uwodzących przekonywaniem słów mądrości, lecz były ukazywaniem ducha i mocy, aby wiara wasza opierała się nie na mądrości ludzkiej, lecz na mocy Bożej (1 Kor, 2, 1–5)1. Już wcześniej Jezus Chrystus zadał swoim uczniom pytania, od których żaden chrześcijanin nie powinien uciekać: Gdy Jezus przyszedł w okolice Cezarei Filipowej, pytał swych uczniów: Za kogo ludzie uważają Syna Człowieczego? A oni odpowiedzieli: Jedni za Jana Chrzciciela, inni za Eliasza, jeszcze inni za Jeremiasza albo za jednego z proroków. Jezus zapytał ich: A wy za kogo Mnie uważacie? Odpowiedział Szymon Piotr: Ty jesteś Mesjasz, Syn Boga żywego. Na to Jezus mu rzekł: Błogosławiony jesteś, Szymonie, synu Jony. Albowiem nie objawiły ci tego ciało i krew, lecz Ojciec mój, który jest w niebie (Mt 16, 13–17). Pytanie postawione przez Pana Jezusa i odpowiedź św. Piotra są pewną klamrą, w której zawiera się odpowiedź św. Pawła. Zbawiciel jest tym, który pyta, Piotr – Kościół odpowiada, a nawrócony Paweł postanawia szukać swojej odpowiedzi poprzez poznanie. W takim kluczu zostaną podjęte zagadnienia będące tematem niniejszej pracy. Pan Jezus jest tym, który postawił młodym ludziom pytanie; papieże, refleksja teologiczna, podręczniki katechetyczne stanowią czyjąś odpowiedź; a młody człowiek – uczeń bydgoskiej szkoły średniej, będący „bohaterem” tej pracy – szuka odpowiedzi, przechodząc poprzez różne pytania sondażu, w którym wziął udział. Jan Paweł II w homilii kończącej X Światowy Dzień Młodzieży w Manili na Filipinach w 1995 roku przekonywał młodych do wiary w Pana Jezusa: On jest waszym „zmartwychwstaniem”, waszym zwycięstwem nad grzechem i śmiercią, spełnieniem waszego pragnienia życia wiecznego (por. J 11, 25). Dlatego to On będzie waszą „radością” 1 Wszystkie cytaty biblijne pochodzą z Biblii Tysiąclecia, Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych, Zespół Biblistów Polskich z inicjatywy benedyktynów tynieckich (red.), wyd. V, Poznań 2012. 6 i „opoką”, dzięki której wasza słabość zamieni się w siłę i optymizm. To On jest naszym zbawieniem, naszą nadzieją, szczęściem i pokojem. Chrystus! Chrystus! Gdy Chrystus stanie się tym wszystkim dla was, Kościół będzie miał mocne podstawy do nadziei na przyszłość. Bo to od was zależy, jakie będzie trzecie tysiąclecie, które na horyzoncie dziejów człowieka jawi się nam czasem jako obietnica wspaniałej, nowej epoki, ale czasem budzi też niemało obaw i lęków. Mówię to do was ja, człowiek, który ma za sobą wiele lat mijającego dwudziestego wieku, tak wiele doświadczeń dramatycznych, bolesnych, niszczycielskich, ale zarazem tyle doświadczeń radosnych i napawających nadzieją i optymizmem. Od waszej dojrzałości zależy jutrzejszy dzień!2. Kim zatem jest Chrystus dla młodzieży żyjącej w XXI wieku? Czy Chrystus stanowi dla nich to wszystko, o czym mówił do pokolenia ich rodziców, kapłanów, katechetów i wychowawców Jan Paweł II? Te zagadnienia będą stanowiły również przedmiot niniejszej pracy. Dokument Końcowy Synodu Młodzi, Wiara i rozeznanie powołania zwraca uwagę na Pana Jezusa, który wyrusza z młodymi w drogę, jak ze swoimi uczniami do Emaus: Zmartwychwstały Chrystus chce przemierzać drogę razem z każdym młodym, akceptując jego oczekiwania, nawet jeśli zostały zawiedzione i jego nadzieje, nawet jeśli nie są odpowiednie. Jezus idzie, słucha, dzieli się3. Postawa Jezusa Chrystusa względem młodych wydaje się być czytelna. Jaka wobec tego jest postawa młodych względem Osoby Jezusa Chrystusa? Wszak ta wspólna droga młodych ze Zbawicielem ma ich doprowadzić do „głębokiej z Nim zażyłości”, o czym pisał Jan Paweł II w Catechesi Tradendae: [Katechizacja] Jest to więc odkrywanie w Osobie Chrystusa całego odwiecznego planu Bożego, który w Niej się wypełnił. Jest to dążenie do zrozumienia znaczenia czynów i słów Chrystusa, oraz znaków dokonanych przez Niego, ponieważ zawierają one w sobie, a zarazem ukazują, Jego Tajemnicę. W tym znaczeniu ostatecznym celem katechezy jest doprowadzić kogoś nie tylko do spotkania z Jezusem Chrystusem, ale do zjednoczenia, a nawet głębokiej z Nim zażyłości. Bo tylko On sam może prowadzić do miłości Ojca w Duchu Świętym i do uczestnictwa w życiu Trójcy Świętej4. Niniejsza praca, której tytuł brzmi: Postawy młodzieży wobec osoby Jezusa Chrystusa. Studium na podstawie badań w bydgoskich szkołach średnich, ma na celu uzyskanie 2 Jan Paweł II, Homilia na zakończenie X ŚDM w Manili, nr 6, w: Jan Paweł II, Benedykt XVI, Franciszek, Do młodych, red. Maria Dąbrowska, Andrzej Piętka, Poznań 2015, s. 389–390 [dalej: DMpap]. 3 Por. XV Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów, Młodzi, wiara i rozeznanie powołania. Dokument Końcowy, Watykan 2018, nr 5, s. 6. 4 Jan Paweł II, Catechesi Tradendae, Watykan 28.02.1980, nr 5 (dalej: CT), (dostępny: http://nauczaniejp2.pl/dokumenty/wyswietl/id/12). http://nauczaniejp2.pl/dokumenty/wyswietl/id/12 7 informacji ilościowych, umożliwiających określenie kierunku postaw młodzieży szkół średnich wobec Osoby Jezusa Chrystusa na podstawie mierzalnego i możliwego do zidentyfikowania stopnia zgodności poszczególnych komponentów tej szczególnej relacji, którą ujawniają respondenci. Problem badawczy niniejszej pracy zawiera się w pytaniach: Kim Jezus Chrystus jest dla współczesnej młodzieży bydgoskich szkół średnich? Czy młodzież zna Chrystusa, wchodzi z Nim w relację? Istnieje wiele badań poświęconych religijności polskiej młodzieży 5 . Jednak wobec potrzeby refleksji, która koncentrowałby się na postawach młodzieży względem centralnej Osoby chrześcijaństwa – Jezusa Chrystusa, została podjęta próba zbadania młodzieży bydgoskich szkół średnich za pomocą ankiety elektronicznej wiosną 2020 roku. Spośród 19 587 uczniów uczęszczających do bydgoskich liceów, techników oraz szkół branżowych przebadano w sposób losowy 712 osób. Wobec wprowadzenia w kraju stanu pandemii i zamknięciu szkół respondenci mogli samodzielnie wypełnić anonimowy kwestionariusz i poddać przedstawione w nim zagadnienia osobistej refleksji. Wygenerowany link do ankiety przesyłali swoim uczniom katecheci uczący w bydgoskich szkołach za pośrednictwem dziennika elektronicznego lub portalu do prowadzenia edukacji zdalnej. Nauczyciele otrzymali link drogą elektroniczną po odbyciu rozmowy telefonicznej z prowadzącym niniejsze badania. Należy pamiętać, że młodzież bydgoskich szkół to nie tylko mieszkańcy Bydgoszczy, ale także okolic, stąd wyniki niniejszych badań stanowią w pewnej mierze informację o młodych zamieszkujących poza stolicą diecezji. Źródłem pracy są dokumenty Magisterium Kościoła poświęcone katechizacji, a nade wszystko nauczanie Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka skierowane do młodych, szczególnie podczas Światowych Dni Młodzieży. Celem przywołania tekstów papieskich jest dokonanie ich syntezy chrystologicznej, a następnie cząstkowe porównanie z wynikami badań sondażowych, tzn. na ile wizerunek Chrystusa w oczach bydgoskiej młodzieży jest zbieżny z tym, jak prezentują Go papieże, teologia czy programy katechetyczne. W odniesieniu do pracy z młodzieżą szkół średnich dokonana zostanie analiza materiału źródłowego w postaci Podstawy Programowej Kościoła Katolickiego w Polsce, wybranych programów nauczania oraz wybranych podręczników i kart pracy do lekcji religii, a także 5 Por. Kaja Kaźmierska, Młodzież archidiecezji łódzkiej. Szkic do portretu, Łódź 2018; Postawy społeczno- religijne w diecezji bydgoskiej, red. Witold Zdaniewicz, Sławomir Zaręba, Warszawa 2008; Marian Stepulak, Postawy młodzieży wobec Sakramentu Pokuty i Pojednania. Badania empiryczne maturzystów z diecezji siedleckiej, „Teologia Praktyczna”, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Wydział Teologiczny, Tom 10 (2009), s. 125–146; Janusz Goraj, Jezus Chrystus w wypowiedziach katechizowanych maturzystów, w: Jezus Chrystus Centrum katechizacji, red. Stanisław Kulpaczyński, Lublin 2000, s. 93–133. 8 pomocy używanych w katechezie. Uwaga zostanie poświęcona również obecności Chrystusa we współczesnym filmie oraz w internecie. Zostanie poddane analizie to, czy i w jaki sposób te przedstawienia Chrystusa mają wpływ na młodzież. Wśród źródeł pracy, która ma charakter studium pedagogiczno-pastoralnego, wykorzystana została literatura interdyscyplinarna z teologii i pedagogiki. Szczególna uwaga zostanie poświęcona wybranym pozycjom chrystologicznym, które uznano za reprezentatywne dla współczesnego dyskursu chrystologicznego. Pojawią się w pracy odniesienia do popularnej literatury chrystologicznej oraz powszechnie dostępnych artykułów w prasie oraz internecie. W niniejszej pracy wykorzystane zostaną również książki o tematyce pedagogicznej, przede wszystkim z zakresu metodologii, a także publikacje i artykuły na temat religijności młodych ludzi. W rozprawie pojawią się też odniesienia do analogicznych badań prowadzonych nad religijnością młodzieży w Polsce i niektórych jej regionach. Praca została podzielona na cztery rozdziały. W pierwszym rozdziale zostanie ukazany sposób przedstawienia Osoby Jezusa Chrystusa we współczesnym nauczaniu Kościoła, począwszy od Soboru Watykańskiego II poprzez najważniejsze dokumenty papieskie (adhortacje, encykliki) oraz nauczanie skierowane do młodzieży. Akcent zostanie położony także na to, w jaki sposób współczesna chrystologia ukazuje Zbawiciela oraz co jest najciekawszego, a także najbardziej użytecznego w tych ujęciach z subiektywnego punktu widzenia autora niniejszej pracy. Drugi rozdział będzie stanowił ukazanie chrystologicznych rysów we współczesnym przepowiadaniu katechetycznym. Analizie w tym zakresie zostaną poddane dokumenty katechetyczne, programy i pomoce katechetyczne dla szkół średnich. Ta część pracy zostanie zakończona refleksją nad chrystocentryzmem współczesnego przepowiadania katechetycznego skierowanego do młodzieży w zakresie uwzględniającym różne treści i okoliczności tego przepowiadania, z którym mogą zetknąć się młodzi. Na zakończenie pojawią się odniesienia do przedstawień Chrystusa w internecie oraz filmie. W trzecim rozdziale zostanie wyjaśniona metodologia badań własnych. W tej części ukazana będzie problematyka badań, a także zostaną postawione hipotezy badawcze. Dalej przedstawione będą metody naukowe przyjęte w pracy badawczej, a także opisana zostanie organizacja badań. Tę część pracy zakończy charakterystyka środowiska badawczego wybranej młodzieży bydgoskich szkół średnich. Ostatni rozdział niniejszej rozprawy będzie stanowił próbę analizy wyników badań sondażowych, odniesienia ich do części teoretycznej (pierwszych dwóch rozdziałów), 9 a następnie zostaną wyciągnięte wnioski według schematu przyjętej problematyki i postawionych problemów badawczych. Ten ostatni paragraf pracy będzie zawierał również osobiste refleksje autora dotyczące obecności Chrystusa w życiu młodzieży oraz we współczesnej katechizacji. W opracowaniu materiału posłużono się kilkoma metodami, przede wszystkim metodą analizy i syntezy, metodą ankietową, a także metodą porównawczą. Analiza jest konieczna, aby rozpoznać problem badawczy w świetle źródeł i sytuacji katechizowanych. Ankieta z kolei pozwala zgromadzić informacje o problemach interesujących badacza. Wydaje się słusznym stwierdzenie, iż zgromadzony materiał, obejmujący nauczanie Kościoła, wypowiedzi papieskie, literaturę teologiczną, programy i pomoce katechetyczne, różne publikacje i artykuły, a przede wszystkim odpowiedzi respondentów, pozwoli wyjaśnić i ukazać postawy młodzieży bydgoskich szkół średnich wobec Osoby Jezusa Chrystusa. 10 Rozdział I Jezus Chrystus w nauczaniu Kościoła i współczesnej teologii Jan Paweł II widział w młodzieży przyszłość Kościoła. W Liście do młodych całego świata Parati semper pisał: W Was jest nadzieja, ponieważ Wy należycie do przyszłości, a zarazem przyszłość do Was należy. Nadzieja zaś jest zawsze związana z przyszłością, jest oczekiwaniem „dóbr przyszłych”. Jako cnota „chrześcijańska” jest ona związana z oczekiwaniem tych dóbr wiecznych, które Bóg przyobiecał człowiekowi w Jezusie Chrystusie6. Papież Wojtyła i jego następcy pragną ukazać młodym Zbawiciela jako kogoś bliskiego, zdolnego do towarzyszenia i nadania egzystencji właściwego sensu. Syn Boży nie jest kimś odległym, ale Jego obecność dzieje się tu i teraz. Podobnie współczesna teologia ukazuje Mistrza z Nazaretu jako żywą obecność pośród swojego ludu. Pan Jezus budzi nie tylko nowe życie poprzez sakramenty, ale także pobudza chrześcijan do ewangelizacji, ponieważ nie można Go zostawić tylko dla siebie. Przedmiotem niniejszego rozdziału będzie ukazanie Oblicza Chrystusa, które wyłania się ze współczesnego nauczania Kościoła, przemówień skierowanych do młodzieży, a także ze współczesnych publikacji teologicznych. W tej części pracy zostanie scharakteryzowana ewolucja pewnych akcentów stawianych w najważniejszych dokumentach papieskich. Z orędzi, przemówień i homilii wygłoszonych przy okazji Światowych Dni Młodzieży zostaną wyłonione akcenty stawiane przez poszczególnych następców Piotra, aby następnie przyjrzeć się chrystologii przełomu XX i XXI wieku. Magisterium Kościoła i literatura teologiczna jawią się jako rzeczywistości komplementarne i wzajemnie się uzupełniające. 1. Jezus Chrystus w wybranych dokumentach Kościoła Niniejszy paragraf będzie próbą ukazania, w jaki sposób nauczanie Kościoła o Jezusie Chrystusie ewoluowało, począwszy od zakończenia Soboru Watykańskiego II w kierunku ukazywania coraz wyraźniej centralnej roli Zbawiciela w historii oraz teraźniejszości Kościoła. Osoba Mistrza z Nazaretu musi być najważniejszym, co mają do przekazania Jego wyznawcy. Papież Benedykt XVI w encyklice Deus caritas est ujął to w następujący sposób: U początku bycia chrześcijaninem nie ma decyzji etycznej czy jakiejś wielkiej idei, 6 List do młodych całego świata „Parati semper”, w: Jan Paweł II, Dzieła zebrane, Tom III: Listy, Kraków 2006, s. 251. 11 ale natomiast spotkanie z wydarzeniem, z Osobą, która nadaje życiu nową perspektywę, a tym samym decydujące ukierunkowanie7. Zaprezentowane poniżej teksty różnią się w aspekcie zastosowanego w nich języka, zachowując jednak ciągłość nauczania. Na szczególną uwagę zasługują dokumenty wydane w ostatnim czasie, a poświęcone młodzieży. Chrystologia w nich zaprezentowana jest wierna zarówno dotychczasowemu nauczaniu Kościoła, jak i poszukiwaniom młodego człowieka. Ostatnie przesłanie wystosowane przez Ojców Soboru Watykańskiego II zostało skierowane do młodzieży. Można uznać ten tekst za jeden z pierwszych aktów zbliżenia się Kościoła do ludzi młodych, a także pewnego utożsamienia się z nimi. Zasadniczym rysem chrystologicznym tego przesłania jest ukazanie młodym, że Zmartwychwstały Jezus żyje w swoim odnawiającym się Kościele: W ciągu czterech lat Kościół pracował nad odmłodzeniem własnego obliczy, aby być bardziej podobnym do zamysłu swojego Założyciela, wielkiego Żyjącego, Chrystusa wiecznie młodego. I na zakończenie tej imponującej rewizji życia zwraca się do was, młodzi, gdyż to przede wszystkim dla was, przez Sobór, zapalił on światło, które oświeca przyszłość, waszą przyszłość. Kościół pragnie, aby społeczność, do której zbudowania przygotowujecie się, respektowała godność, wolność, prawa osób: a tymi osobami jesteście wy. (…) Spójrzcie na Kościół, a odnajdziecie w nim twarz Chrystusa, prawdziwego bohatera, pokornego i mądrego proroka prawdy i miłości, towarzysza i przyjaciela młodych8. Wspólnota Kościoła odnawia się dzięki wiecznie młodemu Założycielowi. Według nauczania Soboru młodzież może swój szczególny zapał wykorzystać do głoszenia Osoby Jezusa Chrystusa, jeśli tylko będzie to czyniła w posłuszeństwie pasterzom Kościoła9. Sobór ukazuje Chrystusa jako nowego człowieka, czyniąc nauczanie Kościoła jeszcze bardziej egzystencjalne. Jezus z Nazaretu nie tylko jest uobecnieniem samego Boga, ale także objawia w pełni człowieka samemu człowiekowi i odsłania przed nim jego najwyższe powołanie10. Osoba ludzka swoją tożsamość jest zdolna pojąć o tyle, o ile otwarta 7 Benedykt XVI, Deus caritas est, Watykan 2005, nr 1, w: Benedykt XVI, Encykliki i adhortacje, Kraków 2019, s. 11–60. 8 Sobór Watykański II, Orędzie do młodzieży, Watykan 1965 (dostępny: http://www.pelplin.ksm.org.pl/index.php/dokumenty/inne/177-oredzie-soboru-watykanskiego-ii-do- mlodych). 9 Sobór Watykański II, Dekret o apostolstwie świeckich „Apostolicam actuositatem”, nr 12, w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety i deklaracje, Poznań 2002, s. 377–401. 10 Sobór Watykański II, Konstytucja duszpasterska o Kościele w świecie współczesnym „Gaudium et spes” (dalej: KDK), nr 22, w: Sobór Watykański II, Konstytucje, dekrety i deklaracje, s. 526–604. http://www.pelplin.ksm.org.pl/index.php/dokumenty/inne/177-oredzie-soboru-watykanskiego-ii-do-mlodych http://www.pelplin.ksm.org.pl/index.php/dokumenty/inne/177-oredzie-soboru-watykanskiego-ii-do-mlodych 12 jest na związek z Chrystusem. Chrystologia stanowi zatem konieczny składnik pełnej antropologii11. Poza Ewangelią Jezusa Chrystusa cierpienie przygniata człowieka, ale dzięki Dobrej Nowinie o zmartwychwstaniu człowiek otrzymuje nowe życie i staje się „synem Bożym w Synu”. Dzięki tajemnicy wcielenia relacja z Bogiem Ojcem nabiera nowego kształtu i życia 12 . Ta soborowa „antropologia chrystocentryczna” stanowi dla współczesnego człowieka propozycję spełnienia jego pragnień o wolności i samorealizacji za pośrednictwem konkretnej Osoby13. W Jezusie Chrystusie spełnia się nie tylko indywidualny wymiar pełni człowieczeństwa, ale także promieniuje na wspólnotę ludzką, tworząc ją na nowo na wzór życia Bożego w Trójcy Świętej. Innymi słowy: Syn Boży nie tylko stał się Człowiekiem w historii świata, ale także wszedł w konkretną wspólnotę ludzką, a następnie z wybranych przez siebie uczniów ustanowił Kościół, w którym ludzie mają służyć sobie wzajemnie oraz światu14. Kościół jest powołany, żeby wsłuchiwać się w problemy współczesnych ludzi i wyjaśniać je w świetle Chrystusa 15 . Nauczanie soborowe podkreśla: Kościół zaś wierzy, że Chrystus, który za wszystkich umarł i zmartwychwstał, może człowiekowi przez Ducha swego udzielić światła i sił, aby zdolny był odpowiedzieć najwyższemu swemu powołaniu; oraz że nie dano ludziom innego pod niebem imienia, w którym by mieli być zbawieni. Podobnie też wierzy, że klucz, ośrodek i cel całej ludzkiej historii znajduje się w Jego Panu i Nauczycielu16. Najważniejszą posługą, jaką ma do wypełnienia Kościół względem świata, jest niesienie Dobrej Nowiny o zbawieniu w Jezusie Chrystusie. Święty Paweł VI w adhortacji apostolskiej poświęconej ewangelizacji Evangelii nuntiandi określa Pana Jezusa jako „twórcę ewangelizacji” oraz „Ewangelię Boga” 17 . Chrystus jest tym, który dokonuje obwieszczenia królestwa Bożego poprzez cuda, które działy się przez Jego ręce. Znaki te są zapowiedzią największego dokonania Mistrza z Nazaretu, jakim jest zbawienie. Wspólnota Kościoła jest świadectwem zarówno odejścia Pana Jezusa, jak i Jego pozostania. W Kościele dokonuje się oczekiwanie na powtórne 11 Tracey Rowland, Chrystus w centrum, „Znak”, nr 694, marzec 2013 (dostępny: http://www.miesiecznik.znak.com.pl/6922013-tracey-rowlandchrystus-w-centrum/). 12 Por. KDK, nr 22. 13 Por. Tracey Rowland, dz. cyt. 14 Por. KDK, nr 32. 15 Por. Janusz Bujak, Wybrane aspekty antropologii teologicznej konstytucji duszpasterskiej Gaudium et spes (nr 22) Soboru Watykańskiego II, s. 20, „Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie”, 16 (2011), s. 18–31. 16 Por. KDK, nr 10. 17 Paweł VI, Evangelii nuntiandi, Watykan 1975, nr 6, (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/pawel_vi/adhortacje/evangelii_nuntiandi.html). http://www.miesiecznik.znak.com.pl/6922013-tracey-rowlandchrystus-w-centrum/ https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/pawel_vi/adhortacje/evangelii_nuntiandi.html 13 przyjście Chrystusa, jak i celebrowanie Jego obecności w sakramentalnych znakach i głoszonym słowie18. Ewangelizacja oznacza ukazywanie Osoby Jezusa Chrystusa tym, którzy Go nie znają poprzez przepowiadanie, które ostatecznie łączy się z życiem sakramentalnym19. Dlatego Kościół jest określony przez papieża Pawła VI jako wspólnota przechowująca depozyt wiary, który należy chronić przed zepsuciem20. W 1978 roku na tron Piotrowy wstępuje Karol Wojtyła, który jako swoje szczególne zadanie widzi wprowadzenie Kościoła w III tysiąclecie. Swoją programową encyklikę poświęcił Odkupicielowi człowieka, Jezusowi Chrystusowi, który jest ośrodkiem wszechświata i historii 21 . Jan Paweł II ukazuje Jezusa Chrystusa jako organicznie związanego z Kościołem, który jest Jego Ciałem. W Synu Bożym niejako na nowo dokonuje się stworzenie, ponieważ w Nim zostaje uzdrowiona więź Boga ze stworzeniem zerwana przez grzech Adama22. W Chrystusie Bóg objawił się najpełniej człowiekowi, a ten z kolei dzięki wcieleniu odzyskał swoją godność23. Ta godność to „Synostwo Boże”, które papież określa skarbem. Przez Chrystusa rodzi się do życia nowy człowiek, który jako członek wspólnoty Kościoła ma udział w jego prorockiej misji24. Jan Paweł II chce w swojej encyklice zbudować taką hermeneutykę, w której cała rzeczywistość współczesnego świata będzie tłumaczona w kluczu Osoby Zbawiciela. Odtąd obecność Boga nie jest zapośredniczona przez słowa proroków czy teofanie, ale ma charakter osobowy w Jezusie, przez którego można dostrzec Wieczność Stwórcy. Bóg staje się do pomyślenia i ujęcia w historii ludzkości dzięki swojemu zaistnieniu w konkretnym momencie historii świata. Człowiek nie musi być w swoim spoglądaniu na świat i Boga rozerwany pomiędzy dwie, wydawałoby się, sprzeczne rzeczywistości, lecz w Jezusie dokonuje się synteza rzeczywistości ludzkiej z Boską25. Ojciec Święty Benedykt XVI nauczając o Synu Bożym w swojej pierwszej encyklice Deus caritas est, podkreśla, że nowością Nowego Testamentu nie są nowe idee, lecz sama postać Chrystusa, który ucieleśnia pojęcia – niesłychany, niebywały realizm26. Nazareńczyk 18 Por. tamże, nr 14–16. 19 Por. tamże, nr 25–30. 20 Por. tamże, nr 70–75. 21 Jan Paweł II, Redemptor hominis, Watykan 1979, nr 1, (dostępny: http://nauczaniejp2.pl/dokumenty/wyswietl/id/385). 22 Por. tamże, nr 7–8. 23 Por. tamże, nr 10. 24 Por. tamże, nr 18–19. 25 Por. Grzegorz Barth, Elementy hermeneutyki chrystologicznej w encyklice Redemptor Hominis, „Roczniki Teologii Dogmatycznej”, Tom 1 (56), Lublin 2009, s. 46–49. 26 Benedykt XVI, Deus caritas est, nr 12, w: Benedykt XVI, dz. cyt., s. 26-27. http://nauczaniejp2.pl/dokumenty/wyswietl/id/385 14 jest ucieleśnieniem miłości Boga, który przychodzi jako dar i poszukuje ludzkości doświadczającej cierpienia i zagubienia. Spojrzenie na krzyż Zbawiciela jest ratunkiem dla chrześcijan poszukujących drogi swojego życia i swojej miłości27. Ofiara krzyża została utrwalona przez Pana Jezusa już podczas Ostatniej Wieczerzy w formie sakramentu obecności, jakim jest Eucharystia. Papież przypomina, że prawdziwym pokarmem człowieka – tym, czym on jako człowiek żyje – jest Logos, odwieczna mądrość, teraz ów Logos stał się dla nas prawdziwie pokarmem – jako miłość 28 . W Sakramencie Ołtarza dokonało się „przejście od figury do prawdy” – to, co wyobrażał starożytny obrzęd składania baranków w ofierze, stało się podczas ustanowienia Eucharystii utrwaleniem Osoby Zbawiciela w postaciach Chleba i Wina. Benedykt XVI uważa, że Ciało i Krew Chrystusa wnosi do wnętrza stworzenia (…) coś w rodzaju nuklearnego rozszczepienia (…) wnikającego w najskrytszy poziom bytu, przemiany mającej za cel wywołanie procesu przekształcenia rzeczywistości29. Przekształcenie człowieka i świata rozpoczyna się od ludzkiego serca dotkniętego światłem Chrystusa. Encyklika Lumen fidei30 przypomina, że Syn Boży jest źródłem światła wiary i prawdziwą światłością. Pierwsi chrześcijanie nazywali Go „prawdziwym słońcem”, za które byli gotowi ponieść śmierć. Jezus jest dla świata światłem prawdy, chociaż nieraz podejmowano i podejmuje się próby wykazania, że wiara jest ciemnością, czymś przeciwnym oświeconemu poszukiwaniu ludzkości. Jednak to właśnie w Osobie Jezusa Chrystusa Zmartwychwstałego współczesny człowiek może spotkać prawdę, która jest zdolna przemienić jego życie osobiste, rodzinne i społeczne. Dzieje się tak, ponieważ Syn Boży pokonując śmierć, odkupił świat, a przez to dał zdolność do nowego patrzenia; stąd wiara poszerza, a nie zacieśnia horyzonty ludzkiego patrzenia31. Encyklika definiuje wiarę na dwa sposoby: „wiara w Jezusa” oraz „wiara Jezusowi”. Pierwsza nie ogranicza się jednak do prostego uznania faktu, że On istniał albo istnieje, ale jest przyjęciem Go z miłością do swojego życia. „Druga wiara” oznacza zaufanie świadectwu Jezusa i Jego słowom32. 27 Por. tamże. 28 Por. tamże, nr 13, s. 28. 29 Por. Benedykt XVI, Sacramentum caritatis (dalej: SC), Watykan 2007, nr 11, w: Benedykt XVI, dz. cyt., s. 279. 30 Nad encykliką Lumen fidei pracę rozpoczął jeszcze Benedykt XVI. Tworzenie tekstu kontynuował Franciszek, który nazwał ją „encykliką pisaną na cztery ręce”. Dzieło dwóch papieży jest utworem bez precedensu w historii Kościoła, ponieważ zostaje opublikowane za życia obu następców Piotra – emerytowanego i urzędującego. 31 Por. Franciszek, Lumen fidei, Watykan 2013, nr 1–4, w: Benedykt XVI, dz. cyt., s. 211–213. 32 Por. tamże, nr 18, s. 224. 15 Dlatego uczniowie, aby skutecznie głosić, potrzebowali obu aspektów wiary, którą umocniło zesłanie Ducha Świętego. Pełnia prawdy została objawiona ludziom w osobie Jezusa z Nazaretu. Zbawiciel przed wniebowstąpieniem dał swoim uczniom nakaz, aby rozszerzali światło wiary poprzez głoszenie Ewangelii 33 . Kościół wierzy w to, że w Jezusie Chrystusie została objawiona pełnia prawdy o Bogu i Jego zamiarach względem ludzkości. We wcielonym Synu Bożym ludzkość może mieć trwałe oparcie i przez wiarę w Niego przeciwstawić się mentalności relatywistycznej, która równouprawniałaby wszystkie religie w znaczeniu jakości ich przesłania 34 . Deklaracja Dominus Iesus Kongregacji Nauki Wiary broni jedyności i powszechności tajemnicy zbawczej Jezusa Chrystusa. Oznacza to, że dar odkupienia przekazany w osobie Mistrza z Nazaretu jest skierowany do całej ludzkości i w Nim ma swoją pełnię35. Kościół katolicki przypomina biblijne nauczanie o tym, że tylko w imieniu Jezusa jest zbawienie (por. Dz 4, 12). Nawet jeżeli jest obecne dobro w innych religiach świata, to zbawienie może dokonać się jedynie przez Syna Bożego w Kościele, który jest z Nim złączony. Prawda objawiona w Nazarejczyku ma charakter powszechny, stąd Kościół musi troszczyć się o przepowiadanie Ewangelii (z poszanowaniem wolności sumienia), które zaowocuje nawróceniem się ludzkości do Jezusa. Chociaż wobec Boga wszyscy ludzie są równi, to jednak nie sprawia to zrównania różnych religii w ich prawdziwości36. Niniejsze przesłanie Deklaracji wydaje się nie przystawać do współczesnego zrelatywizowanego świata 37 . Czy jednak ludzie młodzi nie potrzebują dzisiaj trwałego 33 Por. Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja „Dominus Iesus”, Watykan 2000, nr 1–2, w: Benedykt XVI, dz. cyt., s. 665–666. 34 Por. tamże, nr 5, s. 669. 35 Por. tamże, nr 13, s. 680–681. Zbawienie aktualizuje się w życiu człowieka przez wiarę w Syna Bożego, którego życie, śmierć i zmartwychwstanie chrześcijanin winien przyjąć w logice daru, który przemienia człowieka w nowe stworzenie (por. Franciszek, Lumen fidei, nr 19, s. 225). 36 Por. tamże, nr 22, s.694. 37 Dokument Kongregacji Nauki Wiary opublikowany w trakcie Wielkiego Jubileuszu Roku 2000 wywołał kontrowersje i reakcje wielu środowisk na całym świecie. Dominus Iesus stał się jednym z najbardziej dyskutowanych dokumentów Kościoła katolickiego w XX wieku. „Co to jest? Nowa jakaś nauka...” (Mk 1, 27) — dziwili się 2000 lat temu słuchacze Jezusa. Wielu przygodnych komentatorów Dominus Iesus okazało podobne zdziwienie. Przypomnienie głoszonej przez Kościół od dwóch tysiącleci nauki, że nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia [niż Jezus Chrystus], w którym moglibyśmy być zbawieni (Dz 4, 12), spotkało się z podejrzeniami, że oto Watykan, albo przynajmniej jakaś tajemnicza frakcja Kurii rzymskiej, chce przekreślić zapoczątkowane przez Jana XXIII otwarcie na świat i dlatego głosi coś, o czym w ostatnich latach Kościół w ogóle nie mówił. Jest oczywiście prawdą, że Sobór Watykański II dokonał przełomu w rozumieniu stosunku Kościoła do świata, ale z tego nie wynika, iż nagle przestało być prawdą to, co głosił Paweł Apostoł, a mianowicie, że jeden jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek, Chrystus Jezus, który wydał siebie samego na okup za wszystkich (1 Tm 2, 5) (Dariusz Kowalczyk, Nietolerancyjny Jezus Chrystus, czyli wszyscy muszą mieć rację…, „Przegląd Powszechny”, nr 11 (2000), dostępny: http://mateusz.pl/czytelnia/dk-dominusiesus.htm). http://mateusz.pl/czytelnia/dk-dominusiesus.htm 16 fundamentu, na którym mogliby budować swoje życie? Na ile taką solidną podstawą może stać się dla młodzieży Jezus Chrystus głoszony i przekazywany przez Kościół katolicki? W dokumencie końcowym Zgromadzenia Ogólnego Synodu Biskupów w 2018 roku Jezus Chrystus jest przedstawiony jako ten, który wsłuchuje się w głos młodych ludzi, podobnie jak wsłuchiwał się w uczniów idących do Emaus. Zmartwychwstały Pan chce przemierzać drogę wraz z młodzieżą, nawet jeśli jest ona zawiedziona czy pokłada nadzieję w czymś nieodpowiednim 38 . Spotkanie ojców synodalnych z młodymi katolikami pokazało, że młodzi ludzie „pragną ujrzeć Jezusa” (por. J 12, 21), chociaż różnie Go postrzegają: Wielu uznaje Go za Zbawiciela i Syna Bożego i młodzi często czują się Jemu bliscy poprzez Jego matkę, Maryję, i angażują się na drodze wiary. Inni nie mają z Nim relacji osobistej, ale uważają Go za dobrego człowieka i za odniesienie etyczne. Natomiast inni spotykają Go poprzez silne doświadczenie Ducha Świętego. Dla jeszcze innych jest On postacią z przeszłości, bez żadnego znaczenia egzystencjalnego lub bardzo daleką od doświadczenia ludzkiego. Jeśli dla wielu młodych Bóg, religia i Kościół wydają się pustymi słowami, to są oni wrażliwi na osobę Jezusa, gdy jest ona przedstawiana w atrakcyjny i skuteczny sposób39. Młodzi pragną od Kościoła wydarzeń, które umocniłyby ich relacje z Jezusem lub pomogłyby im Go na nowo odkryć także w życiu sakramentalnym, ale z drugiej strony jest wiele miejsc w Kościele, które świadczą o zagubieniu sensu coniedzielnej Eucharystii40. W dokumencie synodu Pan Jezus jest przedstawiony jako osoba, w której młodzi ludzie mogą odnaleźć siebie, ale także jako ktoś, kto wzywa do wypłynięcia na głębię i realizowania wielkich aspiracji41. Młody Jezus, odłączający się od rodziców i szukający woli Ojca, może być wskazówką dla młodzieży, w jaki sposób układać swoje relacje z rodzicami42. Relacja z Synem Bożym nie jest jakimś dodatkiem do egzystencji młodego człowieka, ale stanowi odpowiedź na jego największe tęsknoty za poznaniem prawdy i piękna 43 . Stąd wielu ludzi jest dzisiaj zafascynowanych postacią Zbawiciela przede wszystkim ze względu na Jego prostotę i ubóstwo. Jezus inspiruje na różne sposoby, aby powoływać do wiary44. Działanie Syna Bożego dokonuje się w Kościele, dlatego ma się 38 Por. XV Zgromadzenie Ogólne Synodu Biskupów, Młodzi, wiara i rozeznanie powołania. Dokument Końcowy, nr 4–5, s. 6. 39 Tamże, nr 50, s. 20–21. 40 Por. tamże, nr 51, s. 21. 41 Por. tamże, nr 70, s. 27. 42 Por. tamże, nr 72, s. 28. 43 Por. tamże, nr 75, s. 28. 44 Por. tamże, nr 81–82, s. 31. 17 on stawać przestrzenią, w której młody człowiek doświadcza dotknięcia Jezusa w sakramentach, głoszeniu słowa, a także w różnorodności charyzmatów 45 . Aby tego wszystkiego doświadczyć, młodzi ludzie potrzebują duchowego towarzyszenia (nie tylko osób duchownych), które pomoże rozbudzić w nich „prawdziwe pytania” i doprowadzi do autentycznego spotkania ze Zbawicielem 46 . Owocem osobistej relacji z Panem Jezusem ma być głęboka formacja osoby ludzkiej, która wiedzie przez medytację słowa Bożego, kontemplację, rachunek sumienia oraz uczynki miłości47. Doświadczenie osobistego spotkania ze Słowem Wcielonym w ramach wspólnotowego lectio divina ma prowadzić do niesienia z zapałem Jezusa innym 48. Niemożliwym zatem okazuje się bycie chrześcijaninem bez osobistej relacji z Panem w Jego Słowie. Skoro On sam jest „Słowem, które stało się Ciałem”, to nie można mówić o tym, że Słowo jest jakimś rodzajem pośredniczenia w kontakcie ze Zbawicielem, ale daje bezpośredni do Niego dostęp. Stąd adhortacja apostolska papieża Franciszka opublikowana po synodzie dotyczącym młodzieży rozpoczyna się od aklamacji: Chrystus żyje. On jest naszą nadzieją, jest najpiękniejszą młodością tego świata. Wszystko, czego dotknie, staje się młode, staje się nowe, napełnia się życiem. Tak więc pierwsze słowa, które pragnę skierować do każdego z młodych chrześcijan, brzmią: On żyje i chce, abyś żył!49. Adhortacja Christus vivit jest najobszerniejszym tej rangi dokumentem Kościoła skierowanym do młodzieży. W ten sposób papież jakby chciał podkreślić znaczenie młodych w Kościele, którzy wyraźnie, zwłaszcza w krajach dotychczas „tradycyjnie katolickich”, z niego odchodzą. Stąd potrzeba młodym „nowości”, którą Ojciec Święty upatruje w daniu na nowo światu Osoby Jezusa 45 Por. tamże, nr 92, s. 34. 46 Por. tamże, nr 97, s. 36. 47 Por. tamże, nr 108–109, s. 40. 48 Por. tamże, nr 114, s. 42. Synod przedstawia w postaciach uczniów w drodze do Emaus, Marii Magdaleny oraz św. Jana Kościół młody, który na różne sposoby szuka zmartwychwstałego Pana. Uczniowie są pełni pytań i smutku, ale jednak gotowi szukać. Marię Magdalenę poruszają różne uczucia, będące wyrazem pragnienia spotkania z Mistrzem, a prowadzące ostatecznie do spotkania i misji. Jan wyprzedza Piotra w drodze do grobu, ale jednak daje mu pierwszeństwo, uznając jego prymat i doświadczenie. Młodzież jest zapraszana przez biskupów, żeby spotkanie z Panem Jezusem dokonywało się w konkrecie ich życia oraz relacji do Słowa Bożego: Należy podtrzymywać wysiłek, aby zapewnić integrujące procesy stałe i organiczne: żywą znajomość Jezusa Chrystusa i Jego Ewangelii, umiejętność odczytania w wierze swojego doświadczenia i wydarzeń z historii, towarzyszenie w modlitwie i celebracji liturgii, wprowadzenie do Lectio divina i wsparcie dla świadectwa miłosierdzia i krzewienia sprawiedliwości, proponując w ten sposób autentyczną duchowość młodzieżową (tamże, nr 133, s. 48). 49 Franciszek, Adhortacja apostolska „Christus vivit”, Watykan 2019, nr 1 (dalej: CV). Ten swoisty list papieża do młodych jest tekstem na wskroś duszpasterskim. Nie sposób znaleźć w nim dywagacji teologicznych czy moralnych. Franciszek stara się w każdym punkcie przekonać młodych, że Bóg ich kocha, a Jezus jest im bliski przez swoją młodość. Młodzież nie jest osamotniona ze swoimi problemami, ale ma swoje miejsce w Kościele, który nie chce jej zostawiać, ale zaprosić do wspólnoty przemieniania świata. 18 Chrystusa. Franciszek wyjaśnia, że Zbawiciel nie jest kimś starym, oderwanym od rzeczywistości współczesnego świata, ale że pozostał młody. Nazareńczyk nigdy się nie zestarzał, umarł na krzyżu jako młody mężczyzna, aby współczesny młody człowiek mógł się z Nim utożsamić50. Okres dojrzewania Syna Bożego w Jego człowieczeństwie to także czas kształtowania Jego osobistego odniesienia do Boga Ojca, rodziny i przyjaciół. W ten sposób Jezus jest tym, który stopniowo odkrywa swoje powołanie i może pomóc odkryć je również młodym XXI wieku, ponieważ dzieli z nimi ich młodość. Udział w życiu doczesnym Chrystusa nie wyczerpuje bogactwa relacji z Nim, która może być kontynuowana przez Jego zmartwychwstanie51. Centrum chrystologii zaprezentowanej w adhortacji Christus vivit stanowi „Wspaniała wieść dla wszystkich młodych” przekazana w rozdziale czwartym: Bóg cię kocha, Chrystus jest twoim zbawicielem, On żyje52. Papież ukazuje młodzieży Boga jako kochającego Ojca, ale nie czyni tego w sposób autorytarny; jest świadom, że doświadczenie wielu młodych ludzi w relacjach z ich ojcami jest bardzo trudne i skomplikowane. Miłość Boża broni się najpierw poprzez Słowo Boże. Ojciec Święty podaje fragmenty, które są zdaniami pełnymi miłości Bożej do człowieka, aby powiedzieć, że każdy jest ważny w oczach Niebieskiego Ojca, a Jego miłość nie przytłacza. On nieustannie jest tym, który wzywa do dialogu. Z miłości Boga Ojca wypływa prawda o tym, że Jezus oddał swoje życie do końca w pewnym momencie historii, ale Jego dar z siebie trwa z równą mocą także współcześnie. Franciszek podkreśla, że przebaczenie i zbawienie są u Chrystusa czymś darmowym i nie można ich kupić ani sobie na nie zasłużyć. Pan żyje i może być naprawdę obecny w życiu młodego człowieka, którego papież zaprasza do kontemplowania Jezusa szczęśliwego, który zwyciężył. Jego zmartwychwstanie jest gwarancją tego, że dobro zwycięży również w życiu poszczególnych osób, o ile pozwolą się Jemu kochać53. Pozwolić kochać się Jezusowi, to wejść z Nim w relacje głębokiej przyjaźni, która stanowi punkt zwornikowy „głębi młodości”. Posiadanie przyjaciół pozwala otwierać się na głębię uczuć i związków, które kształtują bycie w pełni człowiekiem. Skoro, jak wynika z nauczania Soboru oraz Jana Pawła II, Chrystus objawia ludziom, co to znaczy być w pełni człowiekiem, przedmiotem pełni objawienia w Nim jest również relacja. Tajemnica wcielenia jest nie tylko objawieniem Boga w poszczególnym człowieku – Jezusie 50 Por. tamże, nr 22–25. 51 Por. tamże, nr 31–32. 52 Tamże, nr 130. 53 Por. tamże, nr 111–129. 19 z Nazaretu, ale także objawieniem relacji przyjaźni 54 . Dzięki modlitwie ludzie mogą tworzyć więź z Odkupicielem, który oddał swoje życie także w znaczeniu pozostawienia swojego życia Bożego w granicach człowieczeństwa55. Młodzież poszukująca osób, miejsc i rzeczywistości, z którymi mogłaby się identyfikować, może odnaleźć przyjaźń Pana Jezusa, który myśli o każdym jako o osobistym przyjacielu. Chrystus sprawia, że każdy otrzymuje charyzmat, czyli Boży dar, który ma być źródłem osobistego szczęścia, ale także sposobem niesienia Osoby Syna Bożego innym56. Odkrycie osobistego powołania jest zatem związane bardzo ściśle z kontynuowaniem misji Kościoła w świecie. Papież określił naturę Kościoła podczas audiencji generalnej 16 października 2013 roku: Apostołowie żyli z Jezusem, słuchali Jego słów, dzielili z Nim życie, a przede wszystkim byli świadkami Jego śmierci i zmartwychwstania. Nasza wiara, Kościół, którego pragnął Chrystus, nie jest zbudowany na idei, nie jest zbudowany na filozofii, jest zbudowany na samym Chrystusie. Kościół jest jak roślina, która rozrosła się na przestrzeni wieków, rozwinęła, wydała owoce, a jej korzenie tkwią głęboko w Nim, i fundamentalne doświadczenie Chrystusa, jakie było udziałem apostołów, wybranych i posłanych przez Jezusa, dociera aż do nas. Od tej małej roślinki do dziś: w ten sposób Kościół istnieje na całym świecie57. Swego rodzaju „efektem wtórnym” misji Kościoła jest męczeństwo za wiarę w Chrystusa. Młodych, którzy oddali za Niego swoje życie, papież Franciszek nazywa „sercem Kościoła”, ponieważ stali się zdolni w pełni poświęcić Zbawicielowi swoje życie58. Autentyczni świadkowie Chrystusa są szczególnie potrzebni Kościołowi w trudnych czasach, w których wiara jest na różne sposoby zagrożona. Już papież Benedykt XVI był pod wrażeniem żarliwości wiary w ruchach kościelnych, które gromadzą także młodych: Było to dla mnie osobiście zdumiewające przeżycie, kiedy po raz pierwszy – na początku lat sześćdziesiątych zetknąłem się bliżej z takimi ruchami, jak Droga Neokatechumenalna, Komunia i Wyzwolenie, Ruch Focolari, i gdy doświadczyłem zapału i entuzjazmu, z jakim ich uczestnicy przeżywali swą wiarę oraz przejęci radością płynącą z tej wiary czuli się 54 Por. tamże, nr 150–151. 55 Por. tamże, nr 154–155. 56 Por. tamże, nr 287–288. 57 Por. Franciszek, Jak rzeka, która płynie przez historię, Katecheza podczas audiencji generalnej 16.10.2013 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i /audiencje/ag_16102013.html). 58 Por. CV, nr 49. W kolejnych numerach Ojciec Święty wymienia młodych świętych, którzy ponieśli śmierć męczeńską lub poświęcili się Jezusowi w ramach swojego stanu życia. Są to m.in.: św. Sebastian, św. Franciszek z Asyżu, św. Joanna d’Arc, św. Kateri Tekakwitha, bł. Piotr Jerzy Frassati, bł. Klara Badano i inni. https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/franciszek_i/audiencje/ag_16102013.html 20 przynagleni do dzielenia się z innymi tym, co otrzymali w darze59. Według Franciszka takie budzenie wiary w młodym człowieku ma się dokonać wskutek podjęcia dwóch linii działania. Jedną jest poszukiwanie, zaproszenie, wezwanie, które przyciągałoby młodych ludzi do doświadczenia Pana. Drugim jest wzrost, rozwój procesu dojrzewania tych, którzy już przeżyli to doświadczenie60. Aby doprowadzić do Pana Jezusa żyjącego w swoim Kościele, potrzeba młodym duchowego towarzyszenia na wzór Chrystusa będącego towarzyszem uczniów na drodze do Emaus. Papież określa, że w takim „chrystusowym towarzyszeniu” potrzeba trzech wrażliwości: 1) uwagi skierowanej na osobę podczas słuchania drugiego; 2) rozeznawania momentów łaski i pokusy w życiu drugiego; 3) słuchania impulsów, czyli wyprzedzania prawdziwych myśli i pragnień, aby odkryć, co jest rzeczywistym powołaniem drugiego61. Współczesne nauczanie papieży o Synu Bożym stopniowo otwiera się coraz bardziej na młodzież. Chrystologia i eklezjologia po Vaticanum II oparta jest na tezie, że prawdziwa antropologia musi mieć charakter chrystocentryczny. Tylko Jezus z Nazaretu jest zdolny sprawić, że człowiek zbliży się do zrozumienia siebie i doniosłości swojego powołania. Nauczanie Kościoła stało się w tym względzie coraz bardziej otwarte na młodzież, aby ta mogła pojąć swoją egzystencję w Chrystusie. Potrzeba „nowego skontaktowania” młodzieży z Jezusem znajduje swój wyraz w zwołanym przez papieża Franciszka synodzie dotyczącym młodzieży, adhortacji posynodalnej, a także wcześniej w Światowych Dniach Młodzieży, które staną się przedmiotem kolejnego paragrafu niniejszej pracy. 2. Osoba Zbawiciela w nauczaniu Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka z okazji Światowych Dni Młodzieży Nauczanie papieży z okazji Światowych Dni Młodzieży zawiera się przede wszystkim w tekstach pisanych przez nich orędzi, które stanowią program na kolejne spotkania młodych całego świata, a także na kolejne lata pracy duszpasterskiej. Główną ideą przyświecającą spotkaniom (zarówno w wymiarze diecezjalnym, jak i międzynarodowym) stanowi gromadzenie młodzieży wokół Osoby Jezusa Chrystusa. Setki tysięcy młodych ludzi z całego świata (a podczas niektórych spotkań miliony) reagują żywiołowo na imię Jezusa i przed Nim w Eucharystii zginają kolana – taka jest swoista empiryczna chrystologia 59 Joseph Ratzinger / Benedykt XVI, Nowe porywy Ducha. Ruchy odnowy w Kościele, tłum. Stanisław Czerwik, Kielce 2006, s. 14. 60 CV, nr 209. 61 Por. tamże, nr 291–294. 21 Światowych Dni Młodzieży, chrystologia praktyki i żywego Kościoła. Przesłania trzech papieży stanowią zaproszenie do zafascynowania się Mistrzem z Nazaretu. Słowa kierowane do młodzieży za punkt wyjścia biorą zawsze doświadczenie egzystencjalne, aby następnie ukazać, że właściwa odpowiedź jest w spotkaniu z Jezusem. Równie ważne jak doświadczenie osobistych pytań i pragnień jest bycie we wspólnocie Kościoła, a także podjęcie konkretnych wysiłków, żeby w tych właśnie rzeczywistościach odnaleźć Jezusa. Poniżej zostaną zaprezentowane zasadnicze rysy chrystologiczne orędzi kierowanych z okazji Światowych Dni Młodzieży z uwzględnieniem najbardziej charakterystycznych przemówień i homilii głoszonych w trakcie spotkań. Na potrzeby niniejszej pracy zostaną wprowadzone trzy terminy, których zadaniem jest bardziej systematyczne ujęcie nauczania o Chrystusie trzech ostatnich papieży: „chrystologia przymierza” (Jan Paweł II), „chrystologia systematyczna” (Benedykt XVI), „chrystologia miłosierdzia” (Franciszek). Inicjator Światowych Dni Młodzieży św. Jan Paweł II z okazji Międzynarodowego Roku Młodzieży ukazał w Liście Apostolskim zdolność Pana Jezusa do prowadzenia dialogu z młodymi ludźmi. Chociaż ewangeliczny młodzieniec odszedł zasmucony (por. Mt 19, 16–22 lub Mk 10, 17–22; albo Łk 18, 18–23), to jednak Zbawiciel nie zaprzestaje rozmawiać z młodymi ludźmi o sprawach ważnych. Jezus patrzy na każdego człowieka z miłością, która w dodatku zostaje przypieczętowana ofiarą na drzewie krzyża62. Papieskie przemówienia i homilie wygłoszone w ramach Światowych Dni Młodzieży charakteryzują się prostotą oraz wrażliwością na pragnienia i problemy współczesnego młodego człowieka. Ponadto stanowią przypomnienie, że Kościół – również ten w wymiarze ludzi młodych – jest zgromadzony wokół Osoby Jezusa Chrystusa. W swoim pierwszym orędziu na Światowy Dzień Młodzieży w 1985 roku papież Jan Paweł II wskazał, że chrześcijańska nadzieja młodych ludzi powinna być budowana na Osobie Jezusa Chrystusa63. Ojciec Święty ukazuje młodzieży w przesłaniach na ŚDM wizję nowej cywilizacji opartej na Chrystusowym fundamencie. Człowiek jest prawdziwie wolny, kiedy zachowuje wolność opartą na nowym przymierzu w Chrystusie 64 . Papież z Polski od początku pontyfikatu ukazywał ludziom młodym, że ich życie ma związek 62 Por. Jan Paweł II, List do młodych całego świata „Parati semper”, w: Jan Paweł II, Dzieła zebrane, tom III: Listy, s. 251. Pierwsze przesłanie papieża na ŚDM ma formę listu z okazji Międzynarodowego Roku Młodzieży. Jest to najdłuższy pojedynczy tekst skierowany do młodych przed adhortacją papieża Franciszka Christus vivit wydaną w 2019 roku. 63 Por. tamże, s. 259. 64 Por. Paweł Salamon, Co Chrystus daje dzisiaj młodym? Nauczanie Jana Pawła II do młodzieży, Kraków 1998, s. 20. 22 ze Zbawicielem, ponieważ dialog człowieka z Bogiem dokonuje się w jego aktualnej rzeczywistości65. Jan Paweł II wypracowuje swego rodzaju „chrystologię przymierza” dla ludzi młodych, która w jego nauczaniu jest ujęta jako szczególne zaproszenie kierowane przez Pana Jezusa do młodego człowieka, aby rozpocząć rozmowę z Panem Bogiem i w ten sposób ukazać sens i godność ludzkiego życia. Inicjatorem relacji jest Bóg, który wyciąga w Osobie Jezusa Chrystusa rękę do młodego człowieka, poszukującego sensu życia poza sobą samym. Tylko Stwórca jest zdolny objawić człowiekowi jego osobiste powołanie i sens bycia w świecie widzialnym 66 . Przymierze z Chrystusem, rozumiane jako osobisty wybór, wpisuje się w kolejne spotkania Ojca Świętego z młodzieżą świata. Spośród orędzi na Światowe Dni Młodzieży szczególne miejsce zajmuje tekst z 1988 roku. Papież rozważał tutaj Pana Jezusa jako Drogę, Prawdę i Życie. Chrystus jest jedyną drogą do Boga Ojca. Jest Słowem prawdy zdolnym odpowiedzieć na wszystkie pragnienia ludzkiego serca. Jest życiem, ponieważ ożywia w człowieku nadzieję. Papież nazywa odkrycie Chrystusa najpiękniejszą przygodą życia, która nie jest ograniczona do jednego tylko wydarzenia. Poznawanie Go odbywa się przez słowo, modlitwę i sakramenty, co prowadzi następnie do zapału apostolskiego, aby nieść Jezusa innym67. Syn Boży pragnie budować swoje królestwo, już począwszy od sakramentu chrztu świętego, przez który każdy chrześcijanin zostaje zanurzony w Jego śmierć i zmartwychwstanie. To w rzeczywistości chrztu świętego młody uczeń Pana Jezusa staje się uczestnikiem życia Trójcy Świętej. Chrzest dokonał w każdym chrześcijaninie wszczepienia w Chrystusa niczym w „winny krzew”, a także uzdolnił do codziennego pogłębiania swojej komunii ze Zbawicielem. Papież podkreśla, że nie jest to możliwe bez Kościoła, który jest wspaniałym powołaniem i bezcennym darem. Chrystus wam dopomoże 68 . Poszczególne latorośle winnego krzewu, czyli Chrystusa, nie są samowystarczalne, ale potrzebują trwać w Kościele. W Orędziu na V Światowy Dzień Młodzieży Jan Paweł II mówi młodzieży, że trwanie przy Chrystusie i życie rzeczywistością chrztu świętego oznacza słuchanie Bożego słowa, przystępowanie 65 Por. Jan Paweł II, Parc-des-Princes: Ojciec Święty odpowiada na pytania młodych. Spotkanie z młodymi, „L’Osservatore Romano” 1 (1980), nr 7, s. 14, 66 Por. tenże, Pan jest blisko i daje się poznać w człowieku cierpiącym, „L’Osservatore Romano” 14 (1993), nr 2 (150), s. 24. 67 Por. tenże, Orędzie na IV Światowy Dzień Młodzieży, „L’Osservatore Romano” (wydanie polskie), 12 (1988), s. 3. 68 Por. Jan Paweł II, Orędzie na V Światowy Dzień Młodzieży, nr 2, w: DMpap, s. 77. 23 do Eucharystii, korzystanie z sakramentu pokuty i pojednania oraz modlitwę osobistą. Ponadto, aby być żywą cząstką Ciała Chrystusowego, potrzeba gorliwego podejmowania swoich obowiązków we wspólnocie Kościoła oraz w społeczeństwie69. Przyjęcie Pana Jezusa to także pozwolenie Duchowi Świętemu, żeby uczynił z nas dzieci Boże. Motyw przybranego synostwa stał się hasłem pierwszego Światowego Dnia Młodzieży w Polsce w 1991 roku. Papież wzywał słowami Chrystusa do doskonałości i pełnienia woli Ojca. Szczególnym miejscem doświadczenia bycia dzieckiem Boga jest trwanie u stóp Jego Matki. Przybranie za synów odbywa się w kontekście Macierzyństwa Maryi. Papież zaprasza młodzież do swojej ojczyzny, do Polski, która po odzyskaniu niepodległości w 1989 roku jest szczególnym miejscem doświadczenia wolności. Jezus jest przedstawiony jako prawda stanowiąca podstawowe kryterium wolności realizowanej w sposób autentyczny. Dla Jana Pawła II prawda to osobowy Bóg objawiony w Jezusie Chrystusie70. Centralnym punktem w dziejach ludzkości jest posłannictwo Mistrza z Nazaretu. Tak bowiem Bóg umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne. Albowiem Bóg nie posłał swego Syna na świat po to, aby świat potępił, ale po to, by świat został przez Niego zbawiony (J 3, 16–17). Bóg Ojciec przez swojego Syna – Logos wchodzi w ludzką historię przez Wydarzenie Jezusa Chrystusa, aby historię ludzkości ukształtować swoją zbawczą obecnością. Papież Polak chce ukazać młodzieży w jasny sposób, że zbawcze posłannictwo Jezusa Chrystusa ma konkretny wpływ na życie młodych ludzi. Jezus chce ich zbawić, tzn. dokonać zwycięstwa dobra nad złem we wszystkich wymiarach ludzkiego bytowania 71. Zbawiciel zwycięża na drzewie krzyża. Papież wprowadza młodych w rzeczywistość tego zwycięstwa, ustanawiając Niedzielę Palmową jako Światowy Dzień Młodzieży. Wybór tego dnia oznacza wejście w samą głębię zbawczej Tajemnicy. To ona właśnie najgłębiej jest wpisana w życie człowieka. To z nią każdy z nas musi zawrzeć szczególne przymierze serca, modlitwy i życia. W niej – w tej odkupieńczej tajemnicy Chrystusa biją najgłębsze źródła życia i powołania człowieka72. Na zakończenie Jubileuszu Młodych w 1984 roku Jan Paweł II mówił: Do istoty Odkupienia należy: Bóg w postaci sługi. Dzięki temu Odkupienie oznacza przezwyciężenie 69 Por. tamże. 70 Por. tenże, Orędzie na VI Światowy Dzień Młodzieży, nr 4–5, w: DMpap, s. 81–82. 71 Paweł Salamon, dz. cyt., s. 26. 72 Jan Paweł II, Miłość, która zbawia, „L’Osservatore Romano”, 14 (1993), nr 5–6 (153), s. 24. 24 grzechu u samych jego korzeni. Korzeniem grzechu jest: że ten, kto nie był „na równi z Bogiem” – naprzód stworzony anioł, z kolei stworzony człowiek – usiłuje postawić siebie „na równi z Bogiem”. Odkupienie przezwycięża grzech u samego korzenia, gdy Ten, który Jest „na równi z Bogiem” – jako Syn z Ojcem – „ogołaca siebie” z praw, które Mu daje ta Równość, i „przyjmuje postać sługi”. Przyjmuje tę postać jako człowiek, „stawszy się podobnym do ludzi” – i na tej zasadzie przezwycięża grzech człowieka. Przezwyciężenie grzechu człowieka i grzechu świata leży w centrum Odkupienia świata73. Według Jana Pawła II już same Światowe Dni Młodzieży mają charakter wybitnie chrystocentryczny, ponieważ stanowią „tak” powiedziane Panu Jezusowi i Jego Kościołowi przez ludzi młodych, a następnie są posłaniem w świat z orędziem Dobrej Nowiny i Chrystusowego światła. Mistrz z Nazaretu jest źródłem i celem spotykania się ludzi młodych. Bycie uczniem Chrystusa nie może stanowić sprawy prywatnej. Wiara jest darem, który domaga się dzielenia z innymi. Szukanie Pana Jezusa jest udziałem wielu ludzi młodych, ale tylko nieliczni są apostołami zdolnymi głosić prawdę o Zbawicielu w sposób wiarygodny. Najprostszą ewangelizacją i chrystyfikacją 74 (czynieniem świata bardziej chrystusowym) jest czynienie Jezusa coraz mocniej obecnym we własnym życiu, co następnie będzie wpływało na przemiany społeczne, polityczne, ekonomiczne i kulturowe. Chrystus jest najbardziej wyczerpującą odpowiedzią na wszystkie pytania dotyczące człowieka i jego losu. Bez Chrystusa bowiem człowiek pozostaje nierozwiązaną zagadką. Przeto miejcie odwagę proponować Chrystusa! Oczywiście należy to czynić z zachowaniem należnego szacunku dla wolności sumienia każdego człowieka, ale koniecznie trzeba to czynić. Pomóc bratu lub siostrze odkryć Chrystusa, Drogę, Prawdę i Życie (por. J 14, 6), jest prawdziwym aktem miłości bliźniego75. Młody człowiek odnajduje w sobie zapał do odkrywania świata a także pragnienie życia i nieskończoności. Jezus jest tym, który przychodzi, aby to pragnienie ostatecznie zaspokoić. Według Jana Pawła II kulminacyjnym momentem misji Słowa Wcielonego jest proklamacja: Ja jestem życiem (J 14, 6), a także: Ja przyszedłem, aby (owce) miały życia (J 10, 10). Papież wraca do bardzo podstawowej prawdy o życiu Bożym, które chrześcijanin otrzymuje wskutek łaski chrztu świętego. Jezus jest tym, który wychodzi ludziom na spotkanie, aby uzdrawiać chorych, wypędzać złe duchy i przywracać do życia umarłych. 73 Jan Paweł II, Homilia w Niedzielę Palmową – Jubileusz Młodych w Roku Odkupienia 1984, nr 4, w: DMpap, s. 257. 74 Por. Paweł Salamon, dz. cyt., s. 9. 75 Por. Jan Paweł II, Orędzie na VII Światowy Dzień Młodzieży, nr 4, w: DMpap, s. 88–89. 25 Chrystus jest Panem życia, i to Panem życia konkretnego człowieka. Chrystusowe życie realizuje się u poszczególnych ludzi, kiedy dokonują wyboru złożenia ofiary z siebie czy to w życiu kapłańskim, czy czystości konsekrowanej lub w małżeństwie. Tym bardziej młodzi ludzie są wezwani, aby szerzyć dzisiaj kulturę życia76. Jan Paweł II ukazuje bardzo mocno związek życia młodych chrześcijan z życiem Bożym w Chrystusie. Przez fakt wcielenia człowiek stał się w sposób doskonały uświęcony. Droga ludzkości, podejmowana w różnych religiach i tradycjach duchowych, w Jezusie z Nazaretu stała się niezaprzeczalnym faktem. Według Pawła Salamona nauczanie papieża Polaka do młodzieży stwarza „zasadę chrystologicznej integracji”. Zasada ta oznacza, że człowiek żyje w harmonii ze sobą, stworzonym światem oraz Bogiem dzięki osobie Jezusa Chrystusa. Pragnieniem Ojca Świętego jest, aby młodzież odkryła właśnie taki sens swojego życia w relacji do Pana Jezusa, który umożliwia życie w pełni zintegrowane. Jezus jest tym, który wyjaśnia człowiekowi jego samego, a następnie umożliwia relacje z Bogiem i innymi ludźmi. Pełnia życia to miłość, do której uzdalnia nas Chrystus rozumiejący nas w sposób doskonały 77 . Ojciec Święty przekonuje młodych, że jeśli zaufają Chrystusowi, to On pomoże im rozwiązać różne życiowe problemy i rzuci na wszystko swoje światło: Zaufajcie Mu! Odważcie się pójść za Nim! Oczywiście wymaga to wyjścia z siebie, rezygnacji ze swoich schematów myślowych, z poczucie własnej samowystarczalności, z nabytych, być może, niechrześcijańskich przyzwyczajeń. Tak, wymaga to wyrzeczeń, nawrócenia, którego trzeba najpierw ośmielić się pragnąć, o które trzeba się modlić i które trzeba realizować w praktyce. Pozwólcie, żeby Chrystus był waszą Drogą, Prawdą i Życiem. Pozwólcie Mu zawładnąć całym waszym życiem, żeby z Nim osiągnęło ono wszystkie swoje wymiary. Żeby wszystkie wasze kontakty, cała wasza aktywność, uczucia, myśli w Nim się integrowały, żeby się – można by tak to powiedzieć – uchrystusowiły 78. Wizja relacji młodego człowieka z Chrystusem jest oparta na staniu się z poszukującego Jezusa poszukiwanym przez Niego. Papież jest mistykiem, który wzywa do wchodzenia w głębię swojego serca, aby znaleźć w odpowiedzi Jezusa na pytanie apostołów głębię własnej relacji. „Nauczycielu, gdzie mieszkasz?” – „Chodźcie, a zobaczycie”. Przyjaźń z Jezusem powoduje wejście w konkretne wymagania, których realizacja sprawi, że świat będzie odbiciem piękna Bożego. Jezus mieszka obok każdego człowieka. Jest obecny przede wszystkim w tych, 76 Por. tenże, Orędzie na VIII Światowy Dzień Młodzieży, nr 2–3, w: DMpap, s. 93–95. 77 Por. Paweł Salamon, dz. cyt., s. 44–45. 78 Jan Paweł II, Przemówienie do francuskiej młodzieży wygłoszone w Parc-des-Princes „Podnieście oczy ku Jezusowi Chrystusowi”, w: Jan Paweł II, Dzieła zebrane, tom X: Homilie i przemówienia z pielgrzymek – Europa, część 2, Kraków 2006, s. 71. 26 którzy są zepchnięci na margines życia. „Ty” Chrystusa przyjmowanego w Eucharystii uwalnia nas od strapień, obsesji, i odbierającego spokój, nieokiełznanego subiektywizmu79. Chrystologia Jana Pawła II uprawiana podczas Światowych Dni Młodzieży zostaje podsumowana i streszczona przez samego papieża podczas Światowych Dni Młodzieży w Rzymie. Podczas obchodów Wielkiego Jubileuszu Roku 2000 zgromadzoną z całego świata młodzież Ojciec Święty zapytał: Czego przyszliście tutaj szukać? Albo lepiej: Kogo przyszliście tutaj szukać? 80 . W wielu papieskich przemówieniach uwagę przykuwa bezpośredni sposób, w jaki Ojciec Święty zwraca się do młodzieży. Można zauważyć, jak swobodnie, ale również w sposób bardzo kontrolowany, przesuwa akcenty między tym, co dzieje się w młodzieży, na to, z czym przychodzi Chrystus; następnie ukazując, że nie ma między tymi rzeczywistościami kontrastu, ponieważ Zbawiciel jest osobową odpowiedzią na pytania człowieka. Papież sam podsuwa odwiedź na zadane pytania młodzieży: Przyszliście szukać Jezusa Chrystusa. Jezusa Chrystusa, który jednak jako pierwszy przychodzi szukać was 81 . Papież wzywa młodych zgromadzonych w Rzymie, aby ponownie przyjęli Chrystusa jako źródło życia i światła. Życie człowieka nie jest „byciem ku śmierci”, jak by chciała współczesna filozofia niektórych nurtów. Człowiek jest bytem powołanym do chwały82. Dlatego spotkanie młodych z całego świata ma umożliwić zobaczenie chwały Bożej, która jaśnie w rozpoznanym Chrystusie. Papież Wojtyła nie boi się dać również osobistego świadectwa swojej relacji z Panem Jezusem na przestrzeni swojego 80-letniego życia, aby pokazać, że wiara nie jest tylko dziełem osobistego życia, ale przyjęciem prawdy Chrystusa i Kościoła. Życie młodych chrześcijan nie może być kierowane przypadkiem, ale musi być poddane w sposób wolny prawdzie odkrywanej poprzez relacje z Jezusem w Kościele. Do tego potrzebne jest milczenie, które pozwoli, aby Słowo Wcielone odbiło się echem w sercu młodego człowieka83. W centrum rekolekcji, jakimi miał być w zamyśle papieża Światowy Dzień Młodzieży w Rzymie, następca Piotra stawia pytanie Pana Jezusa: Wy za kogo mnie uważacie? (Mt 16, 15). Jezus wie, że to, co kryje się w sercach i umysłach apostołów, jest dziełem samego Boga. Łaska wiary działa w sercach chrześcijan przez sakrament chrztu świętego, a za nią idzie osobista odpowiedź udzielona dzięki byciu z Jezusem. To dzieje się 79 Tenże, Orędzie na XII Światowy Dzień Młodzieży, nr 3, w: DMpap, s. 110–111. 80 Tenże, Przemówienia papieskie z XV Światowego Dnia Młodzieży w Rzymie, Sandomierz 2000, s. 3. 81 Tamże. 82 Tamże, s. 5. 83 Tamże, s. 6–8. 27 z wątpiącym Tomaszem, który rozpoznając życie w Jezusie, który przecież został ukrzyżowany, wyznaje Go jako swojego Pana i Boga. Oznacza to, że Chrystus jest Panem i Bogiem konkretnej ludzkiej egzystencji. Podobnie jak Cezarea Filipowa i Wieczernik stanowią „laboratorium wiary” dla apostołów, tak samo dla młodych jest tym spotkanie w Rzymie, podczas którego stawiane są konkretne pytania. Chrystus wchodzi do życia konkretnego człowieka, ale dopiero rozpoznany może stać się podmiotem wyznania wiary. Wyznanie wiary w Jezusa dokonuje się poprzez udzielenie odpowiedzi na pytania, które On zadaje, i relację, do której zaprasza. Pójście za Panem wymaga konkretnej wierności, która dokonuje się w życiu codziennym, wierności własnemu powołaniu. Przykład wielu chrześcijan na świecie udowadnia, że relacja z Chrystusem może prowadzić nawet do przelania krwi. Papież wie, że trudno jest dzisiaj młodemu człowiekowi wierzyć, ale ta wiara jest objawieniem się Pana w życiu konkretnego młodego człowieka. Bóg się nie narzuca, ale jest poszukiwany, ponieważ każdy poszukuje szczęścia. Jest ono możliwe do odnalezienia w Chrystusie, kiedy zdejmie się maski i pójdzie drogą radykalizmu ewangelicznego. Jan Paweł II powołuje młodzież na stróżów nowego poranka, którzy odrzucając różne fałszywe mesjanizmy, zakorzenią się w relacji z Chrystusem, będąc wierni różnym szlachetnym ideałom. Wielkim pragnieniem papieża było, aby w roku 2000 młodzi z całego świata potwierdzili swoją wiarę w Syna Bożego84. Punktem kulminacyjnym chrystologii Jana Pawła II do młodych (ale także jego chrystologii w ogóle 85 ) jest nauczanie papieskie o Eucharystii. Ojciec Święty wzywał młodzież, żeby postawiła w centrum swojego życia Eucharystię rozumianą w sposób osobowy. Nie można postawić w centrum żadnej rzeczy, ale tylko osobę Jezusa Chrystusa. Kiedy Pan przedstawia się w synagodze w Kafarnaum jako „chleb żywy” (por. J 6), wielu opuszcza szeregi Jego uczniów. „Czy i wy chcecie odejść?” To pytanie musi wybrzmieć również w życiu każdego młodego chrześcijanina. On ma przecież słowa życia wiecznego! Tylko Jego słowa są pewne i dają życie. Życie daje także Komunia Święta, która jest przyjęciem Osoby Jezusa i wejściem samemu w logikę daru miłości z siebie. Tylko Chrystus jest gwarancją przyszłości godnej każdego człowieka86. 84 Tamże, s. 13–15. 85 Pierwsza encyklika (programowa) Jana Pawła II Redemptor hominis jest tekstem wybitnie chrystologicznym; podobnie ostatnia, Ecclesia de Eucharistia. Całe nauczanie papieża Polaka, również to skierowane do młodzieży, jest nakierowane na Osobę Jezusa Chrystusa żyjącego pośrodku swojego Kościoła przede wszystkim w Eucharystii. 86 Por. Jan Paweł II, Przemówienia papieskie z XV Światowego Dnia Młodzieży w Rzymie, s. 18–19. 28 Szczególne miejsce dla relacji młodego człowieka z Chrystusem Jan Paweł II widział w sakramencie pokuty i pojednania. Jest to szczególnie ważne w obliczu kryzysu tego sakramentu, szczególnie w krajach Europy Zachodniej. W Salzburgu następca Piotra mówił: Postępujcie na swojej drodze jako ludzie pojednani, którzy zarazem ofiarowują dar pojednania! Nie odsuwajcie po prostu od siebie popiołów waszych niepowodzeń, win czy daremnych postanowień , zatrują one bowiem wasz duchowy klimat albo zmuszą was do szukania kozłów ofiarnych dla własnych błędów. Nikt sam nie może przekreślić przeszłości; nawet najlepsi z psychologów nie są w stanie zdjąć z człowieka tego ciężaru. Tylko wszechmoc Boga swoją miłością stwórczą może zbudować w nas nowy początek. Na tym właśnie polega wielkość sakramentu przebaczenia, że stajemy oko w oko z Bogiem i że każdy z osobna zostaje przez Niego przyjęty jako osoba i odnowiony87. Jan Paweł II chce współczesnemu młodemu człowiekowi, pogubionemu w świecie różnych idei i propozycji, zaproponować solidny fundament w postaci relacji z Jezusem Chrystusem. Jednym z podstawowych założeń, które towarzyszą papieżowi, jest przekonanie, że potrzebna jest głęboka przemiana osoby, która wyraża się w podjęciu wyboru osoby Zbawiciela jako sensu własnej, indywidualnej historii. Stąd ostatnie orędzia papieża Polaka są bardzo kontemplacyjne – podkreśla jeszcze bardziej podstawowy sens chrześcijaństwa, jakim jest spotkanie z Osobą Jezusa. Ojciec Święty stawia młodzieży jedno z ostatnich pytań swojego pontyfikatu. Jak na początku wołał o otwarcie drzwi Chrystusowi, co sugeruje stworzenie większej przestrzeni, tak na koniec pyta o pragnienie kontemplacji Oblicza Zbawiciela. Młodzi mają Go wypatrywać w zdarzeniach życia, w twarzach innych ludzi, a także na modlitwie i podczas medytacji Słowa Bożego. Miejscem odkrycia Oblicza Chrystusa jest także Kościół, w którym relacje pełne miłości są zdolne do skruszenia murów wznoszonych przez grzechy. Miłość ma być znakiem Chrystusa obecnego w Kościele, a młodzi mają czuć odpowiedzialność za ewangelizację w swoich środowiskach88. Bezpośredni następca Jana Pawła II papież Benedykt XVI wchodzi w spuściznę Polaka w sposób bardzo bezpośredni i dosłowny. Chociaż to inicjator Światowych Dni Młodzieży wystosował przesłanie na ŚDM w Kolonii w 2005 roku, to poprowadził je już papież Ratzinger. Światłość, którą jest Chrystus, wzywa mędrców ze Wschodu, ale także współczesnych ludzi, żeby przyjść i oddać pokłon Zbawicielowi. Spotkanie z Jezusem 87 Jan Paweł II, Przemówienie podczas spotkania z młodzieżą „Postępujcie na swej drodze jako ludzie radośni”, Salzburg, 26 czerwca 1988 r., w: Jan Paweł II, Dzieła zebrane, tom XI: Homilie i przemówienia z pielgrzymek – Europa, część 3, Kraków 2006, s. 258. 88 Orędzie na XIX Światowy Dzień Młodzieży, w: Jan Paweł II, Dzieła zebrane, tom IV: Konstytucje apostolskie, Listy motu proprio i bulle, Orędzia na światowe dni, Kraków 2006, s. 563–566. 29 odbywa się w Betlejem, czyli w domu chleba. Jan Paweł II ponownie chce zgromadzić młodych wokół Eucharystii, której rok był obchodzony w latach 2004–2005. Odchodzący z tego świata papież zostawia młodzieży swój testament, wzywając ją do postawienia Jezusa na pierwszym miejscu i uczynienia Go fundamentem swojego życia. Chrystus jako Książę Pokoju ma stanowić także gwarancję prawdziwego pojednania między narodami89. W tym duchu Benedykt XVI kieruje swoje pierwsze przemówienie do młodzieży zgromadzonej przed katedrą w Kolonii, aby dzięki niej Kościół się odnawiał i był miejscem uniwersalnym, służącym spotkaniu ludzi wielu kultur i tradycji. Chrystus ma się stać odpowiedzią na oczekiwania młodych ludzi całego świata. Ponownie w papieskim przesłaniu, tym razem już u innego papieża, wyłania się sugestia, że jeśli człowiek nie wie, czego w istocie szuka, to z pewnością jest to osoba Jezusa Chrystusa90. Na Światowy Dzień Młodzieży do Kolonii Jan Paweł II zaprosił szczególnie osoby niewierzące, które nie znalazły dla siebie miejsca w Kościele. To nowość w dziejach papieskiego nauczania. Wokół Osoby Jezusa Chrystusa mają zgromadzić się niewierzący, którzy szczerym sercem szukają Boga, niczym Mędrcy idący do Betlejem za przewodem gwiazdy. Takie myślenie pokazuje, że Kościół może być dla ludzi różnych poglądów spójnią jedności, ponieważ jest zdolny dać ludzkości sens w Osobie Zbawiciela – Jezusa z Nazaretu. Benedykt XVI podkreśla, że trzeba przed Panem otworzyć drzwi swojej wolności, aby mógł zadziwić młodych ludzi. Współczesny człowiek jest często zagubiony i nie wie, kogo słuchać, komu wierzyć, jakim prądom intelektualnym i ideowym zawierzyć swoją historię i w jakim duchu ją zinterpretować; pójście za autentycznym pragnieniem poszukiwania może doprowadzić młodego człowieka do otwarcia swojego serca na miłość Pana Jezusa91. W jaki sposób jednak pójść na poszukiwanie tego Jezusa? Czym się kierować, aby tak jak mędrcy ze Wschodu szczerym sercem szukać Zbawiciela i oddać mu niewymuszony i autentyczny pokłon? Benedykt XVI odpowiada, że magowie stoją na czele wielkiego pochodu mężczyzn i kobiet, którzy szukając Pana, odnaleźli Go, a ich ślady można zobaczyć 89 Jan Paweł II, Orędzie na XX Światowy Dzień Młodzieży, w: Jan Paweł II, Dzieła zebrane, tom IV: Konstytucje apostolskie, Listy motu proprio i bulle, Orędzia na światowe dni, s. 567–570. 90 Por. Benedykt XVI, „Niech zapłonie w was ogień Ducha Świętego”. Przemówienie papieskie do młodzieży przed kolońską katedrą podczas Światowego Dnia Młodzieży, 18.08.2005 – Podróż apostolska do Niemiec 2005 (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/kolonia_katedra_18082005.html). 91 Por. tenże, „Otwórzcie wasze serca szeroko Chrystusowi”. Powitanie uczestników Światowego Dnia Młodzieży, 18.08.2005 (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/powitanie_18082005.html). https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/kolonia_katedra_18082005.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/powitanie_18082005.html 30 we współczesności. Na drodze do Chrystusa nie jesteśmy sami, ale możemy iść po śladach, które wyznaczają nam święci i błogosławieni. Kiedy w imię Boga głosi się nienawiść, nie jest to postępowanie ani w prawdzie Ewangelii, ani w prawdzie doświadczenia ludzi, którzy szukając Chrystusa, odnaleźli Go w konkrecie swojej egzystencji. Spotkanie trzech króli z Jezusem nie stanowi legendy, ale jest obecnością Boga także dzisiaj. Oddanie pokłonu Panu odbywa się w zapośredniczeniu sakramentalnym, jakim jest Eucharystia92. Benedykt XVI tłumaczy, że Chrystus zobowiązuje ludzi XXI wieku do wejścia w „Jego godzinę”. Wejście w „godzinę Jezusa” odbywa się z pomocą „świętej mocy przeistoczenia”. Konsekracja Eucharystyczna prowadzi do swoistej konsekracji świata, która zmienia zwykłych ludzi w świętych93. Dla Benedykta XVI kompasem, który umożliwia młodemu człowiekowi spotkanie z Panem Jezusem, jest Pismo Święte. W swoim pierwszym orędziu na Światowy Dzień Młodzieży (poprzednie było autorstwa Jana Pawła II) Ojciec Święty odważnie odwołuje się do słów św. Hieronima, mówiąc: Drodzy młodzi, zachęcam was, abyście dobrze poznawali Biblię, trzymali ją w zasięgu ręki, aby była dla was niczym kompas wskazujący drogę, którą należy iść. Czytając ją, nauczycie się poznawać Chrystusa. Św. Hieronim tak o tym pisze: „Nieznajomość Pisma Świętego jest nieznajomością Chrystusa” (PL 24, 17; por. Dei verbum, 25)94. O ile w Kolonii Benedykt XVI szedł jeszcze drogą wytyczoną przez orędzie swojego poprzednika, o tyle w swoim pierwszym samodzielnym tekście stawia młodzieży specyficzne własne wymagania. Spotkanie młodzieży z Jezusem ma się odbywać przez Słowo, zwłaszcza przez lectio divina. Papież nie boi się prezentować młodzieży tej metody jako drogi nawiązywania coraz bardziej osobistej relacji z Bogiem. Przez konkret spotkania ze Słowem Bożym Ojciec Święty wytycza konkretny program dla młodzieży trzeciego tysiąclecia, wzywając do budowania życia na Chrystusie przez przyjmowanie Jego słowa i realizację Jego nauczania. Bardzo ważne dla papieża jest „posłuszeństwo wiary”, dokonujące się w Kościele. W ten sposób Benedykt XVI wytycza swego rodzaju kryterium obiektywizacji wiary w ramach wspólnoty. Następnie uwaga młodych jest kierowana na dobrze znany z nauczania Jana Pawła II motyw prawdy, ponieważ Chrystus 92 Por. tenże, „Nie jest to daleka opowieść”. Przemówienie do młodzieży zgromadzonej na czuwaniu modlitewnym 20 sierpnia 2005 r. wieczorem na kolońskich błoniach Marienfeld (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/kolonia-marien_pk_20082005.html). 93 Por. Paul Badde, Czas Benedykta, tłum. Marcin Masny, Bytom 2018, s. 41. 94 Benedykt XVI, „Twoje słowo jest lampą dla moich kroków i światłem na mojej ścieżce” (Ps 119 [118], 105). Orędzie Ojca Świętego na XXI Światowy Dzień Młodzieży 2006 r. (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2006-or_22022006.html). https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/kolonia-marien_pk_20082005.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2006-or_22022006.html 31 będąc Słowem wcielonym, prowadzi każdego człowieka do Prawdy, a dzieje się to dzięki posłanemu Duchowi Świętemu95. Trzecia Osoba Trójcy Świętej jest spójnią miłości między Ojcem i Synem, dlatego człowiek doświadcza w swoim sercu ogromnego pragnienia miłości, które prowadzi go do poszukiwań będących czymś zasadniczym dla jego życia. W tych poszukiwaniach miłości ludzie (nie tylko młodzi, bo papież pisze w pierwszej osobie liczby mnogiej) popełniają wiele błędów, które następnie każą myśleć, że prawdziwa miłość to utopia, coś niemożliwego do osiągnięcia i odnalezienia. Benedykt XVI nakierowuje młodych ludzi na miłość, która została ukonkretniona w zbawczej ofierze krzyża. Miłość Pana Jezusa jest realna i konkretna, ponieważ Zmartwychwstały nosi ślady męki na swoim ciele. Jego miłość uzdalnia nas do realizacji miłości w ramach konkretnych powołań: do małżeństwa, życia konsekrowanego czy kapłaństwa. Poznanie miłości Zbawiciela dokonuje się przez „badanie” tej miłości podczas eucharystycznej adoracji, a ta z kolei ma prowadzić do ofiarnej służby braciom96. Kolejne orędzie papieskie stanowi zapowiedź Światowego Dnia Młodzieży w Sydney w 2008 roku. Duch Święty jest w nim ukazany jako ten, który buduje „Ciało Chrystusa”, jakim jest Kościół. Wyznawcy Jezusa dzięki Duchowi są zdolni iść na krańce Ziemi, aby głosić imię Zbawiciela. Benedykt XVI ukazuje w przekonujący sposób, że ewangelizacja nie oznacza narzucania Chrystusa komukolwiek. Według papieża młodzi ludzie są zdolni zanieść Chrystusa do swoich rówieśników, bo znają ich język, potrzeby i pragnienia serc. Świadczenie o Panu Jezusie ma być o tyle skuteczne, o ile będzie uzasadnianiem nadziei, która w nas jest (1 P 3, 15) z łagodnością. Papież wezwał młodych, aby nie bali się odpowiedzieć na powołania Pana Jezusa do niesienia Ewangelii jako misjonarze w najdalszych zakątkach świata97. Już w Australii Benedykt XVI wypowiedział bardzo ważne słowa odnośnie do sposobu budowania wspólnoty Kościoła: W rzeczywistości takie próby budowania jedności ją podważają! Oddzielanie Ducha Świętego od Chrystusa, który jest obecny w instytucjonalnej strukturze Kościoła, naruszałoby jedność chrześcijańskiej wspólnoty, która jest właśnie 95 Por. tamże. 96 Por. tenże, „Miłujcie się wzajemni, tak jak Ja was umiłowałem” (por. J 13, 34). Orędzie Benedykta XVI na XXII Światowy Dzień Młodzieży 2007 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/mlodziez2007_27012007.html). 97 Por. tenże, „Duch Święty zstąpi na was, otrzymacie Jego moc i będziecie moimi świadkami” (Dz 1, 8). Orędzie Benedykta XVI na XXIII Światowy Dzień Młodzieży 2008 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/mlodziez_20072007.html). https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/mlodziez2007_27012007.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/mlodziez_20072007.html 32 darem Ducha Świętego! Sprzeniewierzałoby się samej naturze Kościoła jako żywej świątyni Ducha Świętego (por. 1 Kor 3, 16). To Duch Święty w rzeczywistości prowadzi Kościół do wszelkiej prawdy i jednoczy go we wspólnocie i posłudze (por. Lumen gentium, 4). Niestety wciąż istnieje pokusa, by „dalej iść samemu”. Niektórzy o swojej wspólnocie lokalnej mówią dziś jak o czymś odrębnym od tak zwanego Kościoła instytucjonalnego, który ich zdaniem jest sztywny i pozbawiony Ducha, podczas gdy ich wspólnota jest elastyczna i otwarta na Ducha. Jedność należy do istoty Kościoła (por. Katechizm Kościoła Katolickiego, 813). Jest darem, który winniśmy uznać i pielęgnować98. Można zauważyć, że dotychczasowa refleksja Benedykta XVI biegnie od pragnienia odnalezienia Chrystusa poprzez szukanie Go po śladach świętych. Następnie papież zaprasza do poznania Go w Słowie Bożym, doświadczenia Jego miłości w adoracji eucharystycznej, aby następnie dać się poprowadzić Duchowi Świętemu, który gromadzi ludzi w Kościele, który musi być wolny od duchowej utopii. Chociaż składa się z grzesznych ludzi, to jednak stanowi miejsce doświadczenia rzeczywistej obecności Chrystusa. W ten sposób Ojciec Święty stoi na straży potrzeby obiektywizacji doświadczenia wiary. Nie oznacza to jednak stagnacji, bo Kościół musi nieustannie się odnawiać według kryterium Ducha Świętego99. Kolejne orędzie Benedykt XVI poświęca chrześcijańskiej nadziei i doświadczeniu wiary świętego Pawła. Dla Apostoła Narodów nadzieja ma charakter osobowy. Sam Jezus Chrystus zmartwychwstały jest nadzieją, która promieniuje na cały świat. Papież podkreśla, że jeśli pozwalamy na obecność Pana w naszym życiu, to nie jesteśmy sami. On chce spotkać każdego młodego człowieka, podobnie jak kiedyś spotkał młodego Pawła. Drogą wiodącą do tego spotkania jest Słowo Boże, Eucharystia i sakrament pokuty, poprzez który jest odnawiana łaska chrztu świętego. Karmienie się Chrystusem w sakramentach i spotykanie Go prowadzi do prawdziwego zapału w mówieniu o wierze w kontekście osobistego doświadczenia. Uczeń Chrystusa jest tym, który ufa Jego obietnicom, a następnie jest świadkiem ich wypełnienia100. 98 Tenże, „Otwierajcie serca na dary Ducha Świętego”. Czuwanie młodzieży na hipodromie w Randwick, 19 lipca 2008 (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2008_czuwanie_19072008.html). 99 Por. tamże. 100 Por. tenże, „Złożyliśmy nadzieję w Bogu żywym” (1 Tm 4, 10). Orędzie na XXIV Światowy Dzień Młodzieży 2009 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2009-or_22022009.html). https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2008_czuwanie_19072008.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2009-or_22022009.html 33 25 lat od ustanowienia Światowego Dnia Młodzieży przez Jana Pawła II Benedykt XVI wraca do „tekstu założycielskiego” spotkań z młodymi. Pytanie stawiane przez młodzieńca o to, co ma robić, aby osiągnąć życie wieczne, jest w istocie pytaniem o to, czy współczesny młody człowiek jest szczęśliwy, czy czuje satysfakcję ze swojego życia. Szczęście, według Zbawiciela, to coś więcej niż samorealizacja; ono oznacza pójście za osobą Jezusa i zawierzenie Mu swojego życia. Papież wzywa do odwagi: Biorąc przykład z wielu uczniów Chrystusa, także i wy, drodzy przyjaciele, przyjmijcie z radością wezwanie do pójścia za Nim, by intensywnie i owocnie żyć na tym świecie. Poprzez chrzest powołuje On bowiem każdego, aby naśladował Go w konkretnych uczynkach, by miłował Go ponad wszystko i by służył Mu w braciach. Niestety, bogaty młodzieniec nie odpowiedział na zaproszenie Jezusa i odszedł zasmucony. Nie miał odwagi oderwać się od dóbr materialnych, by znaleźć większe dobro, które mu wskazał Jezus. Smutek, jaki ogarnia bogatego młodzieńca z Ewangelii, rodzi się także w sercu każdego z nas, gdy nie mamy odwagi pójść za Chrystusem, dokonać właściwego wyboru. Ale nigdy nie jest za późno, by Mu odpowiedzieć!101. Przed Światowym Dniem Młodzieży w Madrycie Ojciec Święty w swoim orędziu pyta najpierw o korzenie, czyli miejsca, z których wyrasta historia życia młodych ludzi i ich osobowość. Następnie wskazuje, że właściwym korzeniem dla chrześcijan jest osoba Jezusa Chrystusa, który zaprasza do osobistej przyjaźni102. Zbawiciel przychodzi także w Słowie Bożym, które jest przekazywane w rodzinach. Papież zachęca młodych, żeby nie wypierali się swoich chrześcijańskich korzeni, ale przyjęli je jako bezcenny dar duchowy. Przestrzega także przed uleganiem obcym prądom religijnym lub budowaniem świata bez Pana Jezusa, bo to prowadzi do „negatywnych skutków w sferze moralnej”. „Poza Chrystusem, który umarł i powstał z martwych, nie ma zbawienia!” Benedykt XVI odwołując się do swoich osobistych medytacji i studiów zawartych w dziele Jezus z Nazaretu, wyraża nadzieję, 101 Tenże, „Nauczycielu dobry, co mam czynić, aby osiągnąć życie wieczne?” (Mk 10, 17). Orędzie na XXV Światowy Dzień Młodzieży 2010 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2010_22022010.html). 102 Nawiązujcie i prowadźcie osobisty dialog w wierze z Jezusem Chrystusem. Poznawajcie Go poprzez lekturę Ewangelii oraz Katechizmu Kościoła Katolickiego; rozmawiajcie z Nim w modlitwie, obdarzcie Go swoim zaufaniem — On nigdy go nie zawiedzie! „Wiara jest najpierw osobowym przylgnięciem człowieka do Boga; równocześnie i w sposób nierozdzielny jest ona dobrowolnym uznaniem całej prawdy, którą Bóg objawił” (Katechizm Kościoła Katolickiego, 150). W ten sposób będziecie mogli zyskać wiarę dojrzałą i trwałą, która nie będzie opierała się jedynie na uczuciach religijnych lub na tym, co pamiętacie jak przez mgłę z katechizmu z dzieciństwa. Będziecie mogli poznać Boga i prawdziwie Nim żyć, jak apostoł Tomasz, kiedy wyznał z mocą swą wiarę w Jezusa: „Pan mój i Bóg mój!” (Benedykt XVI, Zapuśćcie korzenie w Chrystusie i na Nim się budujcie, umacniajcie się w wierze, Orędzie na XXVI Światowy Dzień Młodzieży 2011 roku, dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2011_06082010.html). https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2010_22022010.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2011_06082010.html 34 że przekazuje w ten sposób cząstkę swojego osobistego spotkania ze Zbawicielem, które jest możliwe. Wobec tego trzeba się wystrzegać różnych „rzekomo naukowych prądów”, które chcą odebrać Zbawicielowi Jego „wielkość i wyjątkowość”. Papież wierzy, że namacalny kontakt z Jezusem jest możliwy, ale trzeba się go uczyć, aby ostatecznie dostrzec chwałę zmartwychwstania nawet w pozornej porażce krzyża103. Podczas spotkania w stolicy Hiszpanii Ojciec Święty kontynuuje swoją myśl o relacji z Chrystusem, uświadamiając młodym ludziom, że nie są przypadkiem w tym momencie dziejów. Z tego momentu historii są posłani, żeby głosić światu Ewangelię Jezusa Chrystusa jako uniwersalnego Zbawiciela wszystkich ludzi. Żywy Pan jest obecny przede wszystkim w cierpiących, którym trzeba nieść nadzieję104. Chrystusa nie można oddzielić od Kościoła, ponieważ wiara, którą wyznajemy została nam przekazana przez apostołów właśnie we wspólnocie. Naśladowanie Pana Jezusa oznacza chodzenie po Jego śladach w Kościele, który On założył. Nie można iść za Nim tylko indywidualnie, ale potrzeba wsparcia wspólnoty105. Szczególnym osobistym darem papieża dla uczestników ŚDM był Katechizm dla młodych Youcat, który stanowi szczególną pomoc do zrozumienia treści katolickiej wiary przez młodych106. Benedykt XVI jest bardzo spójny w swoim nauczaniu. Pragnie ukazać młodzieży, że pewną drogą do Chrystusa jest Kościół, który daje przede wszystkim w sakramentach skuteczne środki do zbawienia. Nie oznacza to, że papież zaniedbuje wymiar egzystencjalny i relacyjny. W każdym tekście wskazuje, że spotkanie z Jezusem musi mieć charakter osobisty, chociaż konieczne jest, żeby umiejscowić je w Kościele. Spotkanie z Chrystusem 103 Por. tamże. 104 Por. tenże, „Zafascynowani pięknem miłości Chrystusa, bądźcie zawsze Jego wiernymi uczniami”. Czuwanie modlitewne z młodzieżą na lotnisku Cuatro Vientos, 20 VIII 2011 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/czuwanie_sdm_20082011.html). 105 Por. tenże, „Świat potrzebuje radości, którą rodzi wiara”. Msza św. na zakończenie ŚDM na lotnisku Cuatro Vientos, 21 VIII 2011 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/homilie/cuatro_sdm_21082011.html). 106 Youcat jest owocem poszukiwań adekwatnego języka, w którym nauczanie Kościoła byłoby czytelne dla ludzi młodych. Książka ta ma być narzędziem do poznania struktury wiary, celebracji misteriów chrześcijańskich oraz tego, w jaki sposób współczesny człowiek ma żyć w Chrystusie, trwając na modlitwie. Pracami nad Katechizmem kierował metropolita Wiednia kardynał Christoph Schönborn. Benedykt XVI we wstępie wyraża nadzieję, że młodzież „da się porwać tej książce”, która jest wyrazem intelektualnej troski papieża o formację nowego pokolenia katolików, aby było gotowe szukać sposobów obiektywizowania doświadczenia wiary. Ojciec Święty zachęca, aby młodzi „studiowali katechizm”, który nie będzie ani „im schlebiał”, ani „nie będzie lekturą łatwą”. Młody człowiek ma poznać swoją wiarę „tak precyzyjnie, jak informatyk zna system operacyjny komputera”. Potrzebne jest jeszcze większe zakorzenienie w wierze pokolenia III tysiąclecia niż ludzi XX wieku. Potrzeba strzec wiary, żeby „nie wyparowała, tak jak krople rosy na słońcu”. Por. Benedykt XVI, Wstęp do Youcat, w: Youcat. Katechizm Kościoła Katolickiego dla Młodych, Częstochowa 2011, s. 6–10. https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/czuwanie_sdm_20082011.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/homilie/cuatro_sdm_21082011.html 35 zmierza do radości i wolności poprzez odpowiedzialne wybory, które czynią młodych współpracownikami Boga w stwarzaniu świata107. Orędzie Benedykta XVI z 2012 roku nakierowuje myśli młodzieży świata na radość w Chrystusie. Według papieża radość jest czymś, co w sposób specyficzny przynależy do Osoby Pana Jezusa. Moment Zwiastowania anielskiego jest przepełniony radością. Pasterze odchodzą z Betlejem rozradowani. Chrześcijańska radość jest specyficzną drogą do przemiany życia, jak to miało miejsce w przypadku celnika Zacheusza, który przyjął Jezusa rozradowany (por. Łk 19, 5–6). Zbawiciel pragnienie, żeby Jego wyznawcy nie upadali na duchu, ale żeby byli pełni radości (por. J 15, 11). W swoim najgłębszym wymiarze radość jest owocem Ducha Świętego, który zostaje jako dar dla wierzących. Dalej Ojciec Święty wzywa młodych ponownie do czytania Słowa Bożego, które „pochłaniane”, ma stać się „radością ich serca” (por. Jr 15, 16). Dla chrześcijanina szczytem radości jest przeżywanie niedzieli jako dnia zmartwychwstania Pana Jezusa. Staje się to możliwe w perspektywie przeżywania radości w sakramencie pokuty jako miejsca prawdziwego nawrócenia. Kolejnym krokiem jest misja niesienia radości współczesnym ludziom, którzy potrzebują na nowo usłyszeć dobrą nowinę o Jezusie108. Ostatnie orędzie Benedykta XVI do młodzieży zostało opublikowane w związku ze zbliżającym się spotkaniem w Rio de Janeiro, na które pojechał już kolejny następca Piotra, papież Franciszek. Tekst jest poświęcony niemal w całości misyjnemu charakterowi Kościoła, w którym partycypują ludzie młodzi. Ojciec Święty zwraca uwagę, że aby iść za Jezusem, trzeba ciągle na nowo wsłuchiwać się w Jego głos i podejmować trud przyglądania się Obliczu Zbawiciela. Bardzo znaczące jest przywołanie figury Chrystusa górującej nad Rio de Janeiro, która symbolizuje otwarcie Syna Bożego na każdego 107 Współczesny młody człowiek boi się podejmować ostateczne wybory w swoim życiu, ponieważ sądzi, że te wybory zabiorą mu upragnioną wolność. Stąd kryzys powołań do kapłaństwa czy zwlekanie młodych, aby zawrzeć sakramentalny związek małżeński. Wybór Chrystusa nie tylko świadczy o dojrzałości, ale także odnawia życie człowieka i przywraca mu zdolność do budowania życia trwałego, które nie zostanie zniszczone przez jakikolwiek powiew różnych propozycji. Benedykt XVI mówił do młodych w Madrycie: Drodzy przyjaciele, bądźcie roztropni i mądrzy, budujcie wasze życie na solidnej podstawie, którą jest Chrystus. Ta mądrość i roztropność pokieruje waszymi krokami, nie będziecie niczego się lękać, a w waszych sercach zapanuje pokój. Będziecie wówczas błogosławieni, szczęśliwi, a wasza radość będzie się udzielać innym. Będą się zastanawiać, co jest tajemnicą waszego życia, i odkryją, że skałą, na której wspiera się cała budowla i na której spoczywa całe wasze życie, jest osoba samego Chrystusa, waszego przyjaciela, brata i Pana, Syna Bożego, który stał się człowiekiem, spajającego cały wszechświat. On umarł i zmartwychwstał za nas, abyśmy mieli życie, a teraz, zasiadając na tronie Ojca, nadal żyje i towarzyszy wszystkim ludziom, czuwając nieustannie z miłością nad każdym z nas (Benedykt XVI, Słuchajcie słów Pana, aby były w was „Duchem i życiem”. Homilia podczas Liturgii Słowa na Plaza de Cibeles 18 VIII 2011 roku, dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/homilie/litslowa_sdm_18082011.html). 108 Por. tenże, „Radujcie się zawsze w Panu”. Orędzie na Światowy Dzień Młodzieży 15.03.2012 roku (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2012-or-15032012.html). https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/homilie/litslowa_sdm_18082011.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2012-or-15032012.html 36 człowieka oraz zaproszenie do Bożej wspólnoty. Zbawiciel jest zarówno przyciągającym do siebie, jak i posyłającym młodych w świat. Ewangelizacja, do której wzywa papież u schyłku swojego pontyfikatu, oznacza niesienie Dobrej Nowiny, która nie jest jakąś teorią, ideą czy poglądem, ale żywą osobą: Jezusem Chrystusem. Niesienie Ewangelii jest owocem spotkania ze Zmartwychwstałym, który obdarza człowieka swoją miłością, wyrażoną najpełniej w ofierze krzyża. Moc Boże miłości ma uwolnić młodego człowieka z zamknięcia we własnym świecie, aby ukazać bogactwo Kościoła. Niesienie Chrystusa rówieśnikom ma być poprzedzone przywoływaniem Ducha Świętego109. Nauczanie Benedykta XVI o Chrystusie do młodzieży można określić jako „chrystologię systematyczną”, która osadza osobiste doświadczenie spotkania ze Zbawicielem w obiektywizmie lektury Pisma Świętego i nauczania Kościoła. Jezus papieża Benedykta jest Słowem Boga Ojca, które młodzi ludzie poprzez interioryzację mają nieść współczesnemu światu, który ich bardzo potrzebuje. Jorge Mario Bergoglio, pochodzący z Ameryki Południowej, nie jest filozofem – personalistą, jak Wojtyła, ani profesorem – teologiem, jak Ratzinger. Można go określić „człowiekiem obrazu”, który stara się „operować” na konkrecie ludzkich doświadczeń „tu i teraz”. Podczas Światowego Dnia Młodzieży w Panamie papież Franciszek powiedział do młodych, że nie są przyszłością, ale Bożym teraz 110 . Nie stoi to w sprzeczności z nauczaniem poprzedników, ale świadczy o innej wrażliwości nowego następcy św. Piotra. Już podczas spotkania z młodzieżą w Brazylii Franciszek chce przedstawić Jezusa z Nazaretu jako kogoś, kto działa w konkrecie życia młodych ludzi. Zbawiciel powierza młodemu człowiekowi konkretną misję ewangelizacji narodów, lecz domaga się to od starszego pokolenia zapewnienia młodym odpowiednich warunków dla materialnego i duchowego rozwoju111. Papież jest wrażliwy na biedę i tragedię poszczególnych młodych ludzi112. Do zgromadzonych na plaży nad oceanem Pan Jezus kieruje to samo wezwanie, 109 Por. tenże, „Misjonarze nowej ewangelizacji”. Orędzie na Światowy Dzień Młodzieży 2013 roku, 18.10.2012 (dostępny: https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2013- or_18102012.html). 110 Franciszek, Homilia podczas Mszy św. posłania XXXIV Światowego Dnia Młodzieży w Panamie, 27.01.2019 roku (dostępny: https://papiez.wiara.pl/doc/5313885.Jestescie-Bozym-teraz). 111 Por. tenże, Przemówienie podczas uroczystości powitalnej w ogrodach pałacu gubernatorskiego w Rio de Janeiro, 22.07.2013 roku (dostępny: https://papiez.wiara.pl/doc/1637862.Mlodziez-musi-miec-warunki- duchowe-i -materialne). 112 Podczas przemówienia na Copacabana papież poprosił o minutę ciszy, żeby uczcić tragiczną śmierć młodej dziewczyny, która zginęła w drodze na Światowy Dzień Młodzieży: Zanim rozwinę przemówienie, chciałbym wspomnieć o tragicznym wypadku w Gujanie Francuskiej, w którym straciła życie młoda Sophie Morinière, a inni młodzi ludzie zostali ranni. Proszę was o minutę ciszy i pomódlmy się do Boga za Sophie, https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2013-or_18102012.html https://opoka.org.pl/biblioteka/W/WP/benedykt_xvi/przemowienia/sdm2013-or_18102012.html https://papiez.wiara.pl/doc/5313885.Jestescie-Bozym-teraz https://papiez.wiara.pl/doc/1637862.Mlodziez-musi-miec-warunki-duchowe-i-materialne https://papiez.wiara.pl/doc/1637862.Mlodziez-musi-miec-warunki-duchowe-i-materialne 37 które stało się udziałem apostołów na brzegu Jeziora Tyberiadzkiego. Młodzi przygarnięci przez Chrystusa mają ostateczni