ZDZISŁAW NIEDBAŁA

Zdzisław Niedbała
SPÓŁDZIELNIA SOCJALNA JAKO FORMA ŁAGODZENIA

BEZROBOCIA I AKTYWIZACJI OSÓB
NIEPEŁNOSPRAWNYCH

Spółdzielnia socjalna jako forma łagodzenia bezrobocia

I. SPÓŁDZIELNIE SOCJALNE JAKO SZCZEGÓLNY TYP
SPÓŁDZIELNI PRACY I ICH RODOWÓD

Pojęcie spółdzielni socjalnej i jej początkowa regulacja prawna jest ściśle
związana z uchwaleniem i wejściem w życie ustawy z 20 kwietnia 2004 r.
o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy1. Na podstawie art. 127
pkt 3b powołanej ustawy dokonano zmiany ustawy z 16 września 1982 r. –
Prawo spółdzielcze2, dodając w Tytule II przepisy art. 203a-203d, jako dodat-
kowy Dział V Prawa spółdzielczego.

Przed dokonaniem powyższych zmian rolę i zadania aktywizacji zawodowej
i rehabilitacji zawodowej na gruncie rozwiązań prawnospółdzielczych spełniały
przepisy Prawa spółdzielczego dotyczące spółdzielni pracy, a w szczególności te,
które były adresowane do spółdzielni inwalidów i spółdzielni niewidomych oraz
ich członków. Rolę instrumentów ułatwiających integrację zawodową i spo-
łeczną rehabilitację członków wspomnianych spółdzielni miały między innymi
spełniać przepisy rozporządzenia wykonawczego do art. 181a § 4 Prawa spół-
dzielczego zgodnie z nimi, Rada Ministrów ustanawiać miała dla tych spół-
dzielni wyłączne prawo do wytwarzania niektórych wyrobów i świadczenia
niektórych usług oraz określać, w jakim zakresie może być prowadzona tego
rodzaju działalność gospodarcza przez innych przedsiębiorców. Powołany
przepis został uchylony na mocy regulacji ustawowej służącej przeciwdziałaniu
praktykom monopolistycznym oraz ochronie interesów konsumentów3. Rozwią-
zaniem ułatwiającym realizację celów integracyjnych oraz rehabilitacyjnych
jest w dalszym ciągu przyjęta w art. 201 Prawa spółdzielczego możliwość usta-
lenia w statucie spółdzielni pracy, a przede wszystkim spółdzielni inwalidów
lub niewidomych, możliwości zatrudniania członków na podstawie umów
o pracę nakładczą oraz w oparciu o cywilnoprawne umowy zlecenia lub o dzieło.
Wykorzystanie wspomnianych elastycznych form zatrudnienia pozwala na
świadczenie pracy osobom niepełnosprawnym w stopniu uniemożliwiającym

1 Dz. U. 2000, Nr 99, poz. 1001 z późn. zm.
2 Tekst jedn.: Dz. U. 2003, Nr 188, poz. 1848 z późn. zm.
3 Por. art. 5 ust. 1 ustawy z 24 lutego 1990 r. o przeciwdziałaniu praktykom monopolistycznym,

Dz. U. 1999, Nr 52, poz. 547 oraz art. 2 ustawy z 7 lipca 1994 r. o zmianie ustawy – Prawo spółdzielcze
oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. 1994, Nr 90, poz. 419.

RUCH PRAWNICZY, EKONOMICZNY I SOCJOLOGICZNY
ROK LXXIV – zeszyt 1 – 2012



lub co najmniej utrudniającym wykonywanie pracy na warunkach typowego,
umownego stosunku pracy. Już od wielu lat, a ściślej od połowy lat 90. XX w.,
dostrzegalny jest proces spadku ilościowego spółdzielni inwalidów i nie-
widomych, a co za tym idzie – znaczącego obniżenia liczby zdolnych w określo-
nym stopniu i skłonnych do podjęcia pracy osób niepełnosprawnych. Zjawisko to
zdeterminowane jest różnymi przyczynami. Do nich należy między innymi
wspierana regulacjami prawnymi koncepcja zakładów pracy chronionej, nader
często realizowana niemal wyłącznie z racji preferencji podatkowych przy
równoczesnej tendencji maksymalnego ograniczenia liczby zatrudnianych osób
niepełnosprawnych. Z pewnością też część omawianych spółdzielni nie zdołała
dostosować się do rynkowych reguł konkurencji ze strony zdecydowanie
silniejszych ekonomicznie przedsiębiorców niezwiązanych rygorami dotyczą-
cymi zatrudniania osób niepełnosprawnych.

Idea spółdzielni socjalnych, wyrażona najpierw w ustawie z 2004 r. o pro-
mocji zatrudnienia, a następnie w art. 203a-203d Prawa spółdzielczego, przy-
najmniej w założeniach wykracza poza cele charakteryzujące spółdzielnie
inwalidów oraz spółdzielnie niewidomych. Aktualnie obowiązujący kształt
wspomnianej idei i jej założeniom nadała ustawa z 27 kwietnia 2006 r.
o spółdzielniach socjalnych4.

II. ZAŁOŻENIE, CZŁONKOSTWO I ZATRUDNIENIE
W SPÓŁDZIELNI SOCJALNEJ

Ustawa – Prawo spółdzielcze w brzmieniu obowiązującym do 1994 r.
przewidywała dostępność członkostwa, w tym również możliwość współzałoży-
cielstwa spółdzielni nie tylko dla osób fizycznych i prawnych, ale również dla
organizacji politycznych nieposiadających osobowości prawnej. Nowelizacja
powyższej ustawy dokonana ustawą z 7 lipca 1994 r.5 ograniczyła zarówno krąg
podmiotów zakładających, jak i przystępujących do spółdzielni wyłącznie do
osób fizycznych i prawnych6. Powyższy stan prawny utrzymany był w od-
niesieniu do wszystkich typów spółdzielni do chwili wejścia w życie ustawy
z 27 kwietnia 2006 r. o spółdzielniach socjalnych7. W myśl powołanej ustawy
konstrukcja spółdzielni socjalnej, a w konsekwencji możliwość jej założenia
przewidziana jest dla określonych kategorii osób fizycznych znajdujących się
w szczególnie trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bezrobotnych, osób
niepełnosprawnych oraz spełniających warunki objęcia pieczą w ramach za-
trudnienia socjalnego8. Poprzedzające ustawę z 27 kwietnia 2006 r. unormo-

4 Dz. U. 2006, Nr 94, poz. 651 z późn. zm.
5 Szerzej w tej sprawie zob. Z. Niedbała, Komentarz do znowelizowanego prawa spółdzielczego,

Poznań 1994, s. 20-21.
6 Por. art. 15 Prawa spółdzielczego.
7 Z uwzględnieniem zmian opublikowanych w: Dz. U. 2009, Nr 91, poz. 742 oraz Dz. U. 2010, Nr 28,

poz. 146.
8 Dotyczy to osób wskazanych w art. 1 ust. 2 pkt 1-4, 6 i 7 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o zatrudnieniu

socjalnym, Dz. U. 2003, Nr 122, poz. 1143 z późn. zm.

Zdzisław Niedbała68



wania zawarte w art. 203a Prawa spółdzielczego rezerwowały prawo zakładania
i przystępowania do spółdzielni socjalnych wyłącznie dla osób fizycznych
należących do wskazanych wyżej kategorii. Ustawa z 2006 r. wydatnie roz-
szerzyła krąg podmiotów uprawnionych do nabycia statusu członkowskiego
w spółdzielni socjalnej zarówno w trybie założycielskim, jak i przez przy-
stąpienie do istniejącej spółdzielni. Możliwość taką uzyskały:

– inne osoby fizyczne niespełniające warunków zaliczenia do jednej z kate-
gorii wymienionych w art. 3 ust. 1 ustawy z 2006 r., z zastrzeżeniem, że nie
mogą one stanowić więcej niż 50% ogólnej liczby założycieli,

– organizacje pozarządowe w rozumieniu przepisów o działalności pożytku
publicznego i o wolontariacie lub jednostki samorządu terytorialnego,

– kościelne osoby prawne.
Wydatne rozszerzenie kręgu podmiotów korzystających z prawa zakładania

i przystępowania do spółdzielni socjalnych – jak można sądzić – miało zdyna-
mizować procesy założycielskie i stanowić istotną pomoc dla osób pozbawionych
z różnych przyczyn innych szans zatrudnienia pracowniczego. Realizacji takich
celów w znacznym zakresie może służyć dostępność członkostwa w spółdzielni
socjalnej tak zwanych innych osób fizycznych. Można bowiem założyć, że
niejednokrotnie wśród założycieli bezrobotnych i niepełnosprawnych nie będzie
osób legitymujących się kwalifikacjami zawodowymi niezbędnymi do efektyw-
nego prowadzenia działalności gospodarczej oznaczonej w statucie spółdzielni.
Mając jednak na uwadze podstawowe cele społeczne kreowania typu spółdzielni
socjalnych (społeczna i zawodowa reintegracja jej członków9), można sądzić, że
bardziej ich realizacji służyło rozwiązanie przyjęte w uchylonym art. 203b § 2
Prawa spółdzielczego. Przepis ten stwarzał możliwość zatrudniania również
innych osób fizycznych niż taksatywnie wskazane w art. 203a § 1, ale bez
równoczesnego członkostwa w spółdzielni socjalnej, tym bardziej że ustawa
z 2006 r. w art. 12 ust. 1a przewiduje możliwość zatrudniania w spółdzielni
socjalnej osób niebędących jej członkami10. Natomiast równoczesne członkostwo
i zatrudnienie w spółdzielni socjalnej tak zwanych innych osób stwarza pewne
obawy przed zdominowaniem przez tę grupę – zwykle lepiej przygotowaną
zawodowo i mniej zainteresowaną wspomnianymi celami społecznymi – wpływu
na bieżącą działalność i zakładane kierunki rozwoju spółdzielni. W pewnym
zakresie zjawisko takie było i jest dostrzegalne w spółdzielniach produkcji rolnej
w związku z regulacją przyjętą w art. 139 § 2 Prawa spółdzielczego11.

Zupełnie innego rodzaju wątpliwości i zastrzeżenia budzi stworzenie w art. 3
ust. 2 ustawy z 2006 r. możliwości zakładania i przystępowania do spółdzielni
socjalnych wskazanych w tym przepisie osób prawnych i jednostek organiza-
cyjnych nielegitymujących się osobowością prawną. Ta ostatnia możliwość
przełamuje utrwaloną od 1994 r. zasadę dostępności członkostwa w spół-
dzielniach wyłącznie dla osób fizycznych i prawnych w granicach i na

9 Por. art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o spółdzielniach socjalnych.
10 Należy założyć, że nie dotyczy to osób wskazanych w art. 4 ust. 1 ustawy, a ich zatrudnienie oparte

jest na jednej z umów o pracę przewidzianych w art. 25 § 1 Kodeksu pracy.
11 Stosownie do powołanego przepisu członkami spółdzielni produkcji rolnej mogą poza rolnikami być

również inne osoby mające kwalifikacje przydatne do pracy w spółdzielni.

Spółdzielnia socjalna jako forma łagodzenia bezrobocia 69



warunkach uregulowanych w ustawie. Z punktu widzenia przejrzystości kon-
strukcyjnej, wspomniane odstępstwo nie wydaje się pożądane. Chodzi głównie
o to, że może stanowić swoistą furtkę dla kolejnych propozycji legislacyjnych
adresowanych do innych typów spółdzielni. Spółdzielnie socjalne są w istocie
swoistym rodzajem spółdzielni pracy. Jednoznacznie dowodzi tego identyczne
oznaczenie przedmiotu działalności gospodarczej spółdzielni pracy w art. 181
Prawa spółdzielczego i spółdzielni socjalnej w art. 2 ust. 1 ustawy z 2006 r.12 Ze
względów zupełnie oczywistych zarówno osoby prawne, jak i jednostki orga-
nizacyjne bez atrybutu osobowości prawnej nie mogą osobiście świadczyć
pracy. Ta okoliczność jednoznacznie wyklucza możliwość nabycia przez nie
członkostwa w spółdzielni pracy. W wypadku natomiast spółdzielni socjalnych
obowiązek osobistego świadczenia pracy w oparciu o spółdzielczą umowę o pracę
został uchylony na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy z 2006 r. Swoisty substytut
obowiązku osobistego świadczenia pracy w spółdzielniach socjalnych przez
podmioty wskazane w art. 4 ust. 2 ustawy z 2006 r. ma polegać w szczególności
na przeniesieniu własności lub obciążeniu rzeczy albo praw oraz dokonywaniu
innych świadczeń na rzecz spółdzielni. Wspomniane świadczenia ze strony
organizacji pozarządowych, kościelnych osób prawnych czy jednostek samo-
rządu terytorialnego mogą być dokonywane jedynie na rzecz spółdzielni
socjalnych, których były założycielami (współzałożycielami).

Jedną z podstawowych zasad spółdzielczych wyraźnie eksponowanych
w ustawowych definicjach spółdzielni13 jest nieograniczony charakter dostęp-
ności członkostwa dla osób spełniających wymagania statutowe. Zasada
powyższa, znana w doktrynie prawa spółdzielczego i w praktyce spółdzielczej
jako zasada ,,drzwi otwartych’’14, nie ma jednak charakteru bezwzględnego.
Z przyczyn natury faktycznej uzasadnione jest ograniczenie liczebności
członków spółdzielni przez odmowę przyjmowania kolejnych zainteresowanych.
Tak na przykład usprawiedliwiona jest odmowa przyjęcia do spółdzielni pracy
z powodu braku miejsc pracy lub nieposiadania przez zainteresowanego
kwalifikacji zawodowych wymaganych ze względu na charakter prowadzonej
działalności gospodarczej. Podobnie spółdzielnia mieszkaniowa, która defini-
tywnie zakończyła działalność inwestycyjną15, odmówi przyjęcia nowych
członków ze względu na faktyczną niemożność spełnienia ich oczekiwania
dotyczącego lokalu mieszkalnego lub użytkowego. Jednakże dotychczasowe
ustawodawstwo spółdzielcze nie znało przypadku ustawowego ograniczenia
liczebności członków danego typu spółdzielni czy też upoważnienia statutów
spółdzielni do określania maksymalnej liczby członków danej spółdzielni.

12 W konsekwencji statuty typowych spółdzielni pracy nie mogą przewidywać członkostwa dla osób
prawnych, statuty spółdzielni socjalnych nie mogą wyłączać ich członkostwa, ale tylko dla osób prawnych
określonych w art. 4 ust. pkt 2 i 3 ustawy z 2006 r.

13 Por. art. 1 ustawy z 29 października 1920 r. o spółdzielniach (Dz. U. R. P. Nr 111, poz. 733); art. 1
ustawy z 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. 1961, Nr 12, poz. 61 z późn. zm.) oraz
art. 1 § 1 obowiązującego Prawa spółdzielczego.

14 Por. np. M. Gersdorf, J. Ignatowicz, Prawo spółdzielcze. Komentarz, Warszawa 1985, s. 17-18;
L. Stecki, Prawo spółdzielcze, Warszawa 1987, s. 11; Z. Niedbała, Zagadnienia prawa spółdzielczego,
Poznań 1991, s. 13 oraz idem, Prawo spółdzielcze, Poznań 2001, s. 16-17.

15 Oznacza to faktyczną niemożność zawierania przez spółdzielnię mieszkaniową umów o budowę,
a następnie umów ustanawiających na rzecz członka jednego z tytułów prawnych do lokalu mieszkalnego.

Zdzisław Niedbała70



Zasadniczego wyłomu w podejściu do zasady ,,drzwi otwartych’’ dokonano
dopiero w ustawie o spółdzielniach socjalnych. Wynika to jednoznacznie z art. 5
ust. 2 ustawy z 2006 r., zgodnie z którym spółdzielnia socjalna może liczyć nie
mniej niż pięciu i nie więcej niż 50 członków. Limit maksymalnej liczby
członków nie dotyczy jedynie tych spółdzielni socjalnych, które powstały na
skutek przekształcenia spółdzielni inwalidów lub spółdzielni niewidomych.

Rozwiązanie sztywno wyznaczające górną granicę liczebności członków
spółdzielni socjalnej wydaje się co najmniej kontrowersyjne. W pewnym stopniu
chodzi o to, że po raz pierwszy w polskim ustawodawstwie spółdzielczym przepis
rangi ustawowej dezawuuje ideę otwartości spółdzielni. Istotniejsze jest jednak
to, że w istocie bez przekonującego merytorycznego uzasadnienia zamyka drogę
do członkostwa nawet dla kategorii osób wskazanych w art. 2 ust. 2 ustawy
z 2006 r., jeżeli w chwili zgłaszania deklaracji członkowskich spółdzielnia
socjalna osiągnęła pułap 50 członków. Jest tak nawet w sytuacji, gdy spół-
dzielnia ze względu na jej możliwości gospodarcze jest zainteresowana przyj-
mowaniem nowych członków. W zupełności nieproporcjonalną sankcję za
ewentualne przekroczenie między innymi górnej liczby członków przewiduje dla
spółdzielni socjalnej art. 18 pkt 2 ustawy z 2006 r. Zgodnie z powołanym
przepisem we wskazanej powyżej sytuacji spółdzielnia socjalna z mocy prawa
przechodzi w stan likwidacji16. Omawiane rozwiązanie być może byłoby
w pewnym stopniu uzasadnione, gdyby ustawa z 2006 r. nakładała na państwo
lub jednostki samorządu terytorialnego prawny obowiązek finansowego lub
rzeczowego wspierania spółdzielni socjalnych. Z treści art. 15 ust. 1 ustawy
z 2006 r. wynika jednoznacznie, że działalność spółdzielni socjalnych m o ż e
zostać wsparta ze środków budżetu państwa lub środków jednostek samorządu
terytorialnego. Szczegółowe unormowania zawarte we wspomnianym art. 15
ustawy z 2006 r. dotyczą wyłącznie sytuacji, gdy właściwe osoby administracji
rządowej lub samorządowej zechcą skorzystać z upoważnienia ustawowego,
a ponadto jeśli w stosownych budżetach przewidziano środki na wsparcie
omawianego typu spółdzielni. Odnosi się to również do pokrywania składek
na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe za zatrud-
nionych bezrobotnych i osoby niepełnosprawne za środków Funduszu Pracy17.
Przedstawiona z konieczności nader skrótowo kwestia wymaga bezsprzecznie
szerszego rozważenia. Chodzi w szczególności o to, że stopa bezrobocia jest
zazwyczaj szczególnie wysoka na obszarze gmin, których dochody własne z racji
skali prowadzonych na ich terenie działalności gospodarczych są relatywnie
niskie z tytułu wpłat podatkowych. W konsekwencji zatem ewentualne
obciążanie identycznym obowiązkiem wspierania spółdzielni socjalnych byłoby
zabiegiem chybionym. Celowe natomiast wydaje się rozważenie możliwości
przeniesienia części środków Funduszu Pracy przeznaczonego na statyczne

16 Szczególnie rażąca jest sankcja przejścia spółdzielni socjalnej z mocy prawa w stan likwidacji, gdy
przekroczenie górnego limitu liczby członków nastąpiło na skutek przyjęcia osób fizycznych wyraźnie
w ustawie preferowanych (art. 4 ust. 1 ustawy).

17 Stosownie bowiem do art. 12 ust. 3a ustawy z 2006 r. powyższe świadczenia mogą być finansowane
ze środków Funduszu Pracy przez okres i w wysokości określonej w tym przepisie na podstawie umowy
zawartej z właściwym starostą.

Spółdzielnia socjalna jako forma łagodzenia bezrobocia 71



formy łagodzenia bezrobocia (zasiłki) na wspieranie inicjatyw założycielskich
oraz działalność już istniejących spółdzielni socjalnych.

Członkowie spółdzielni socjalnej (osoby fizyczne) nawiązują ze spółdzielnią
jako pracodawcą stosunek pracy oparty w zasadzie na spółdzielczej umowie
o pracę. W powyższej sytuacji znajduje bowiem zastosowanie art. 182 § 1 Prawa
spółdzielczego18, stanowiący o obowiązku spółdzielni i jej członka pozostawania
ze sobą w stosunku pracy, oraz art. 182 § 3 Prawa spółdzielczego, wskazujący
spółdzielczą umowę o pracę jako podstawę tego stosunku pracy. Zgodnie
z art. 12 ust. 1 w zw. z art. 201 Prawa spółdzielczego, statut spółdzielni
socjalnej może przewidywać zatrudnienie wszystkich lub niektórych członków
na innej podstawie niż spółdzielcza umowa o pracę, a w szczególności na
podstawie umowy o pracę nakładczą, umowę zlecenia oraz umowę o dzieło.
Identyczność podstaw zatrudnienia członków w spółdzielniach pracy i w spół-
dzielniach socjalnych nie przekłada się jednak na unormowanie ich prawa do
wynagrodzenia za pracę na rzecz spółdzielni. Odmiennie niż w spółdzielniach
pracy, członkowie spółdzielni socjalnych nie partycypują w podziale nadwyżki
bilansowej, czyli w części zysku spółdzielni pozostałej po pomniejszeniu
o podatek dochodowy i inne obciążenia publiczno-prawne (art. 75 Prawa
spółdzielczego). Wynika to jednoznacznie z art. 10 ust. 2 ustawy z 2006 r.
wykluczającego dopuszczalność podziału nadwyżki bilansowej pomiędzy człon-
ków spółdzielni socjalnej zarówno poprzez przeznaczenie jej części na zwiększe-
nie funduszu udziałowego, jak i na oprocentowanie wniesionych przez członków
udziałów. Zasadniczo odmiennie niż wynagrodzenie członków spółdzielni pra-
cy19, wynagrodzenie członków zatrudnionych w spółdzielni socjalnej nie obej-
muje prawa do udziału w nadwyżce bilansowej20. Eliminacja prawa do udziału
w nadwyżce bilansowej członków spółdzielni socjalnej nie wydaje się rozwią-
zaniem w pełni racjonalnym. Można zgodzić się z poglądem, że w przeważającej
części środki nadwyżki bilansowej przekazywane są na fundusz zasobowy,
a więc na zasilenie majątku spółdzielni i cele integracji społecznej i zawodowej
(art. 2 ust. 2 ustawy z 2006 r.). Służy to bowiem wzmocnieniu podstaw
rzeczowo-finansowych spółdzielni i odbudowaniu pożądanych relacji w procesie
świadczenia pracy i spółdzielczej aktywności samorządowej. Odnosi się jednak
wrażenie, że obowiązujące uregulowanie nazbyt pochopnie nie docenia indy-
widualnych motywacji natury płacowej. Z drugiej strony – członkowie spół-
dzielni socjalnych (w przeciwieństwie do członków nie tylko spółdzielni pracy)
mogą nie odczuwać bezpośredniego wpływu wypracowania nadwyżki bilan-
sowej (udział w jej podziale) ani straty bilansowej (w jej pokryciu do wysokości
zadeklarowanych udziałów).

18 W razie odmowy nawiązania przez spółdzielnię socjalną z jej członkiem spółdzielczej umowy
o pracę członkowi służy roszczenie nawiązania takiej umowy (art. 182 § 4 Prawa spółdzielczego w związku
z art. 264 § 3 Kodeksu pracy).

19 Stosownie do art. 183 Prawa spółdzielczego, wynagrodzenie członka spółdzielni pracy obejmuje
zarówno wynagrodzenie bieżące, jak i udział w nadwyżce bilansowej, a oba te składniki korzystają
z ochrony prawnej, jaką prawo pracy zapewnia wynagrodzeniu pracownika (art. 84 i n. Kodeksu pracy).

20 Por. art. 12 ust. 2 ustawy z 2006 r. ustalający, że prawo do wynagrodzenia przysługujące członkowi
spółdzielni socjalnej nie obejmuje prawa do udziału w nadwyżce bilansowej.

Zdzisław Niedbała72



Jak już wcześniej wspomniano, współzałożycielami spółdzielni socjalnej
mogą być również inne osoby fizyczne niż taksatywnie wskazane w art. 4 ust. 1
ustawy z 2006 r.21 Jako założyciele spółdzielni nabywają jej członkostwo
z dniem wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. W konsekwencji na tych
członkach oraz na spółdzielni socjalnej ciąży obowiązek nawiązania i pozosta-
wania w stosunku pracy zazwyczaj opartym na spółdzielczej umowie o pracę,
ewentualnie, gdy statut tak stanowi, na podstawach wskazanych w art. 201
§ 1 Prawa spółdzielczego. Ponadto spółdzielnia socjalna może zatrudniać pra-
cowników niebędących jej członkami, z zastrzeżeniem, że liczba zatrudnionych
w grupie nieczłonkowskiej nie może przekroczyć 50% członków spółdzielni.
Wspomniana grupa zatrudnianych nawiązuje ze spółdzielnią socjalną stosunki
pracy na podstawie umów o pracę przewidzianych w art. 25 Kodeksu pracy.
Ustawa z 2006 r. nie odsyła do art. 200 Prawa spółdzielczego ani nie zawiera
regulacji podobnej do obowiązującej w spółdzielniach pracy. W tych ostatnich
bowiem pracownicy zatrudnieni na podstawie umów o pracę na czas nieokreś-
lony korzystają z roszczenia o przyjęcie do grona członkowskiego, jeżeli speł-
niają wymagania statutowe, a spółdzielnia ma możliwość ich dalszego zatrud-
nienia. Pozbawienie takiej możliwości pracowników zatrudnionych w spół-
dzielni socjalnej jest być może podyktowane niefortunnym ustawowym limitem
górnej granicy 50 członków tego typu spółdzielni. Pewne preferencje dla
zatrudnionych w spółdzielni pracowników niebędących członkami, jak i dla osób
dotąd niezatrudnionych przez spółdzielnię, przewiduje art. 5 ust. 5 ustawy
z 2006 r. Zgodnie z tym przepisem, członkostwo w spółdzielni socjalnej mogą
nabyć osoby inne niż wskazane w art. 4, jeżeli legitymują się kwalifikacjami
zawodowymi, których nie posiadają dotychczasowi członkowie spółdzielni.
Przedstawione rozwiązania nie wykluczają dopuszczalności zabiegania o człon-
kostwo poprzez złożenie stosownej deklaracji przez pracowników spółdzielni,
którzy wprawdzie nie dysponują szczególnymi kwalifikacjami, ale spółdzielnia
ma gospodarczą możliwość ich dalszego zatrudnienia respektując ograniczenia
ilościowe z art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz z art. 5 ust. 3 i art. 12 ust. 1a ustawy. W tej
ostatniej jednak sytuacji pracownik zainteresowany członkostwem, w razie
odmowy przyjęcia podjętej w statutowym postępowaniu wewnątrzspółdziel-
czym, nie korzysta z sądowej możliwości zaskarżenia odmownej uchwały
właściwego organu spółdzielni socjalnej.

III. ORGANY I DZIAŁALNOŚĆ SPÓŁDZIELNI SOCJALNEJ

Spółdzielnia socjalna, jak każda osoba prawna, działa przez swoje organy
w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie (art. 38 k.c.).
Przepisy ustawy z 2006 r. nie wskazują organów spółdzielni socjalnej ani nie
ustalają ich kompetencji. W tym zakresie znajduje zastosowanie przepis art. 1
ust. 2 ustawy z 2006 r. wskazujący, że w sprawach nieuregulowanych w tej

21 Stosownie do art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2006 r. liczba takich osób nie może stanowić więcej niż
50% ogólnej liczby założycieli spółdzielni socjalnej.

Spółdzielnia socjalna jako forma łagodzenia bezrobocia 73



ustawie stosuje się przepisy Prawa spółdzielczego22. W konsekwencji zatem
organami spółdzielni socjalnej w myśl art. 35 § 1 Prawa spółdzielczego są:
walne zgromadzenie, rada nadzorcza i zarząd spółdzielni. Identycznie też walne
zgromadzenie korzysta z wyłącznych kompetencji wskazanych w art. 38 § 1,
a rada nadzorcza – z kompetencji wskazanych w art. 46 § 1 Prawa spółdziel-
czego z zastrzeżeniem możliwości pewnych zmian w zakresie określonym
odpowiednio w art. 38 § 2 i art. 46 § 2 Prawa spółdzielczego w statucie
spółdzielni socjalnej. Istotną odrębnością w spółdzielniach socjalnych jest
jednak możliwość rezygnacji z rady nadzorczej. Stosownie do art. 7 ust. 2
ustawy z 2006 r. tego rodzaju możliwość dotyczy tylko spółdzielni socjalnych,
w których liczba członków nie przekracza piętnastu. W wypadku statutowej
rezygnacji z rady nadzorczej, kompetencje ustawowe tego organu wykonuje
walne zgromadzenie spółdzielni socjalnej. W poprzedzającym ustawę z 2006 r.
unormowaniu działalności i organizacji socjalnych (art. 203b § 3 Prawa
spółdzielczego) dodatkowo wskazano, że w razie braku rady nadzorczej prawo
kontroli działalności socjalnej przysługuje każdemu członkowi. Nie można
jednak uznać, że obecna regulacja pozbawia członków spółdzielni socjalnej (w
tym również o licznie członków mniejszej niż 15) instrumentów kontroli
działalności spółdzielni. Członkowie wszystkich spółdzielni, w tym również
spółdzielni socjalnych, korzystają bowiem z wszystkich uprawnień kontrolnych
przewidzianych w art. 18 Prawa spółdzielczego oraz innych przepisach
ustawowych i w statucie spółdzielni. Warto też zwrócić uwagę, że w prze-
ciwieństwie do unormowania uprzednio obowiązującego (art. 203b § 3 Prawa
spółdzielczego), obecnie obowiązujący art. 7 ust. 2 ustawy z 2006 r. wybór
i funkcjonowanie rady nadzorczej w mniejszych spółdzielniach socjalnych (do 15
członków) pozostawia regulacji przyjętej w statucie tego typu spółdzielni23.

Działalność spółdzielni socjalnych ma przede wszystkim służyć reintegracji
społecznej i zawodowej jej członków. Działania spółdzielni zmierzające do
realizacji powyższych celów ,,nie są wykonywane w ramach prowadzonej przez
spółdzielnię socjalną działalności gospodarczej’’ (art. 2 ust. 1 in fine ustawy
z 2006 r.). Osiąganie celów reintegracyjnych powinno zatem odbywać się
w sferze pozagospodarczej aktywności spółdzielni socjalnej. Przedstawione
rozwiązanie przyjęte w ustawie z 2006 r. budzi istotne wątpliwości i zastrze-
żenia. Chodzi przede wszystkim o dwie podstawowe kwestie. Spółdzielnia
socjalna prowadzi wspólną działalność gospodarczą w formie przedsiębiorstwa
w oparciu o osobistą pracę jej członków. Wspólna, skooperowana praca wydaje
się najbardziej efektywną płaszczyzną zawodowej reintegracji osób dotąd
bezrobotnych oraz osób niepełnosprawnych. Ponowna integracja tych grup
członków, zarówno w aspekcie zawodowym, jak i społecznym poza pracą, na
rzecz wspólnie prowadzonego przedsiębiorstwa może być jedynie działaniem
uzupełniającym, wspomagającym osiąganie celów ustawowych (art. 2 ust. 2

22 Należy zwrócić uwagę, że art. 1 ust. 2 ustawy z 2006 r. wskazuje na stosowanie w sprawach w niej
nieuregulowanych przepisów Prawa spółdzielczego wprost, bez zastrzeżenia stosowania ich ,,odpo-
wiednio’’.

23 Uprzednio obowiązujący art. 203b § 3 Prawa spółdzielczego jednoznacznie wykluczał powołanie
rady nadzorczej w spółdzielniach socjalnych, w których liczba członków nie przekraczała 15.

Zdzisław Niedbała74



pkt 1 i 2 ustawy z 2006 r.). Powołana ustawa, identycznie jak art. 1 § 2 Prawa
spółdzielczego, prowadzenie działalności poza gospodarczej przez spółdzielnię
socjalną pozostawia rozwiązaniom statutowym. Stosownie do art. 2 ust. 3
ustawy z 2006 r. spółdzielnia socjalna może prowadzić działalność społeczną
i oświatowo-kulturalną na rzecz swoich członków oraz ich lokalnego środo-
wiska24. Prawo spółdzielcze w rezultacie nowelizacji dokonanej w 1994 r.
zrezygnowało z kontynuowania wcześniej obowiązującej zasady równorzędności
obu nurtów aktywności spółdzielni: działalności gospodarczej i działalności
społecznej wraz z oświatowo kulturalną25. Wprowadzona w 1994 r. fakulta-
tywność prowadzenia przez spółdzielnie działalności pozagospodarczej podykto-
wana była obawami praktyki spółdzielczej, że obowiązek wykonywania tej
działalności o charakterze niedochodowym zdecydowanie osłabi konkuren-
cyjność spółdzielni na rynku towarów i usług. Tego rodzaju argumentacja nie
wydaje się jednak przekonująca w odniesieniu do spółdzielni socjalnych.
Nietrudno bowiem dostrzec, że korzystając z określenia działalności poza-
gospodarczej – jako fakultatywnej w art. 2 ust. 3 ustawy z 2006 r. – autorzy
statutów omawianych spółdzielni zrezygnują z prowadzenia tej działalności.
W takich sytuacjach realizacja ustawowych zadań reintegracyjnych poza
nurtem prowadzonej przez spółdzielnię działalności gospodarczej staje się
w istocie fikcją. Dostrzegalna wydaje się zatem wewnętrzna sprzeczność
pomiędzy celami integracyjnymi ustawy a przewidzianymi do ich realizacji
instrumentami. W szczególności chodzi o swoistą ustawową dyskwalifikację
zorganizowanej, wspólnej pracy jako czynnika integrującego.

Jak już wcześniej wspomniano, spółdzielnie socjalne mogą korzystać ze
wsparcia finansowego oraz innego rodzaju świadczeń ze strony budżetu
państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Regulacja
przyjęta w art. 15 ustawy z 2006 r. nie stanowi jednak dla państwa i jednostek
samorządu terytorialnego obowiązku wspierania działalności socjalnych, a dla
tych ostatnich nie stanowi podstawy roszczenia o udzielenie wsparcia w for-
mach przewidzianych w powołanym przepisie. Zasady i wysokość omawianego
wsparcia udzielana być może w granicach określonych w uchwale właściwego
organu samorządowego lub ministerialnego programu ustalanego zgodnie
z przepisami ustawy o pomocy społecznej26. Ponadto na podstawie umowy
zawartej ze starostą spółdzielnia może uzyskać refundację kosztów pracy
(wynagrodzenia za pracę, składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe i wy-
padkowe) w wysokości i przez okres określony w art. 12 ust. 3a i n. ustawy
z 2006 r. Formą wsparcia dla założycieli lub osób przystępujących do spółdzielni
socjalnych mogą być poręcznie pożyczek kredytów lub zabezpieczenia zwrotu
środków na założenie lub przystąpienie do spółdzielni ze strony jednostek

24 Stosownie do art. 2 ust. 3 ustawy z 2006 r., o ile statut spółdzielni socjalnej przewiduje również
prowadzenie działalności poza gospodarczej, może ona obejmować również działanie społecznie użyteczne
w sferze zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

25 Por. M. Gersdorf, J. Ignatowicz, op. cit., s. 18-19; Z. Niedbała, Komentarz do znowelizowanego
prawa spółdzielczego..., s. 8-9.

26 Por. ustawę z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. 2009, Nr 175, poz. 1362
z późn. zm.).

Spółdzielnia socjalna jako forma łagodzenia bezrobocia 75



samorządu terytorialnego, kościelnych osób prawnych lub organizacji poza-
rządowych27. Natomiast świadczenia ze strony wolontariuszy na rzecz spół-
dzielni mogą dotyczyć wyłącznie prowadzonej przez spółdzielnię działalności
pożytku publicznego28. Formą wsparcia finansowego działalności spółdzielni
socjalnej są też środki funduszu udziałowego, a więc funduszu tworzonego
z wpłat udziałów członkowskich obowiązkowych, jak i nadobowiązkowych.
Wspomniane źródło wsparcia ma jednak bardzo ograniczone znaczenie.
W pierwszym rzędzie z tego względu, że wysokość obligatoryjnych udziałów
członkowskich, szczególnie ze strony członków wskazanych w art. 4 ust. 1
ustawy z 2006 r., ze zrozumiałych powodów jest raczej symboliczna. Z drugiej
strony wynika to z ustawowego zakazu przeznaczania części nadwyżki bilan-
sowej spółdzielni socjalnej na zwiększenie jej funduszu udziałowego29.

Zaprezentowany wyżej obraz skali i charakteru instrumentów wspierania
procesów założycielskich oraz podjętej przez spółdzielnię socjalną działalności
nie skłania do zbyt optymistycznych konkluzji. Chodzi w szczególności o genero-
wanie miejsc pracy dla osób dotąd bezrobotnych oraz skłonnych i zdolnych do
pracy osób niepełnosprawnych, a nadto ich reintegrację społeczną i zawodową.
O ile można zrozumieć, że możliwości budżetu państwa i budżetów samorzą-
dowych na łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizację osób niepełnospraw-
nych są ograniczone, o tyle można odnieść wrażenie, że wykorzystanie tych
środków dokonywane jest głównie za pomocą instrumentów statycznych (na
przykład zasiłki czy szkolenie zawodowe nader często rozmijające się z potrze-
bami lokalnego rynku pracy).

IV. PRZEKSZTAŁCENIA ORGANIZACYJNE I LIKWIDACJA
SPÓŁDZIELNI SOCJALNYCH

Przyjmując, że przekształcenia organizacyjne obejmują łączenie, podział,
a także zmianę statusu spółdzielni na status spółki handlowej, to możliwości
prawne spółdzielni socjalnych na tle innych typów spółdzielni są zdecydowanie
ograniczone. Stosownie do art. 16 ustawy z 2006 r., spółdzielnia socjalna może
łączyć się wyłącznie z inną (innymi) spółdzielnią socjalną. Ze względu na
odesłanie zawarte w art. 1 ust. 2 wspomnianej ustawy, zasady i tryb łączenia
spółdzielni socjalnych określają przepisy art. 96-102 Prawa spółdzielczego.
Istotne wątpliwości powstają jednak w sytuacji, gdy w efekcie połączenia
przejmująca spółdzielnia socjalna przekroczy limit 50 członków, ponieważ
w chwili połączenia członkowie spółdzielni przejmowanej stają się z mocy prawa
członkami socjalnej spółdzielni przejmującej. De lege lata w powyższym
przypadku już w momencie połączenia spółdzielnia socjalna przejmująca

27 Dotyczy to jednak wyłącznie osób wskazanych w art. 4 ust. 1 ustawy, które zostały zatrudnione
w spółdzielni socjalnej założonej przez organizacje pozarządowe, kościelne osoby prawne i jednostki
samorządu terytorialnego.

28 Por. art. 14 w zw. z art. 5a § 5 ustawy z 2006 r.
29 Por. art. 10 ust. 2 ustawy z 2006 r.

Zdzisław Niedbała76



przejdzie z mocy prawa w stan likwidacji30. W praktyce niejednokrotnie może
okazać się, że uzasadniony względami ekonomicznymi, organizacyjnymi i spo-
łecznymi zabieg inkorporacyjny prowadzi do efektu zgoła niepożądanego,
a ściślej: likwidacji połączonej spółdzielni socjalnej. Tego rodzaju potencjalne
zagrożenie jest kolejnym argumentem podważającym celowość i zasadność
ustalenia ustawowego górnego limitu członków spółdzielni socjalnej.

Spółdzielnia socjalna może ulec podziałowi na podstawie uchwały walnego
zgromadzenia podjętej kwalifikowaną większością ���

głosów przy zachowaniu
quorum co najmniej połowy uprawnionych do głosowania, chyba że jej statut
zawiera odmienne postanowienie w kwestii quorum31. Stosownie do art. 17 ust.
2 ustawy z 2006 r., w wyniku takiego podziału mogą być utworzone wyłącznie
spółdzielnie socjalne. Wspomniana ustawa nie wymaga natomiast spełnienia
określonych przesłanek merytorycznych dla przeprowadzenia podziału. Tryb
przeprowadzenia podziału spółdzielni socjalnej określają przepisy art. 108 i n.
Prawa spółdzielczego. Nie ulega wątpliwości, że uchwała podziałowa walnego
zgromadzenia powinna zawierać wszystkie elementy wskazane w art. 108 § 2
Prawa spółdzielczego. Wątpliwości budzi możliwość podziału spółdzielni
w szczególnym trybie przewidzianym w art. 108a i 108b Prawa spółdzielczego,
a więc gdy inicjatorami podziału są członkowie spółdzielni, których prawa
i obowiązki majątkowe są związane z wyodrębnioną jednostką organizacyjną
spółdzielni albo częścią jej majątku nadającą się do takiego wyodrębnienia.
Chodzi tu w szczególności o te spółdzielnie socjalne, których zakładanie
i późniejsza działalność w całości lub w części wspierana była ze środków
publicznych. W takiej bowiem sytuacji co najmniej wątpliwe byłoby wskazanie
praw majątkowych inicjatorów podziału do części majątku spółdzielni socjalnej.
Tworzenie nowych spółdzielni socjalnych poprzez podział dotychczasowej
spółdzielni musi również mieć na względzie zagrożenie wynikające z art. 18
pkt 2 ustawy z 2006 r. O ile bowiem w efekcie podziału spółdzielnia podlegająca
podziałowi lub tworzona w tym trybie zmniejszy liczbę członków poniżej 5 –
z mocy prawa przechodzi w stan likwidacji. Warto zwrócić uwagę, że
w porównaniu z art. 113 § 1 pkt 2 Prawa spółdzielczego ustawa z 2006 r. nie
przewiduje rocznej karencji umożliwiającej zwiększenie liczby członków do
wymaganej.

Spółdzielnia socjalna może powstać również w wyniku przekształcenia w ten
sam typ spółdzielni dotychczasowej spółdzielni inwalidów albo spółdzielni
niewidomych. Ani Prawo spółdzielcze, ani ustawa z 2006 r. nie zawierają
żadnych bliższych regulacji określających warunki, zasady i tryb takiego
przekształcenia. O ile zatem statut spółdzielni inwalidów lub spółdzielni
niewidomych nie zawiera w tym zakresie stosownych postanowień na zasadzie
analogii do art. 108 § 1 w zw. z art. 41 § 2 Prawa spółdzielczego, można przyjąć,
że uchwałę w sprawie przekształcenia podejmuje walne zgromadzenie zwykłą

30 Skutek przejścia w stan likwidacji z mocy prawa nie dotyczy tylko przekształcenia dotychczasowej
spółdzielni inwalidów lub niewidomych w spółdzielnię socjalną.

31 Taką możliwość odmiennego unormowania wymogu quorum przewiduje art. 41 § 2 Prawa
spółdzielczego.

Spółdzielnia socjalna jako forma łagodzenia bezrobocia 77



większością głosów w obecności co najmniej 50% uprawnionych do głosowania.
Jeżeli w wyniku omawianego przekształcenia powstała spółdzielnia socjalna
zrzeszająca więcej niż 50 członków, nie ma zastosowania limit z art. 5 ust. 2
oraz sankcja przejścia w stan likwidacji z art. 18 pkt 2 ustawy z 2006 r.
Jak już wspomniano, art. 1 ust. 2 ustawy z 2006 r. w sprawach w niej nie-
uregulowanych odsyła do przepisów Prawa spółdzielczego. Należy przyjąć,
że odesłanie to dotyczy przede wszystkim części I Prawa spółdzielczego:
,,Spółdzielnie’’, w tym również odrębnej regulacji obejmującej spółdzielnie
pracy.

Z dniem 1 lipca 2011 r. weszły w życie przepisy art. 2 pkt 4 ustawy z 25
marca 2011 r. o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przed-
siębiorców32, które stały się integralną częścią Prawa spółdzielczego, a znalazły
wyraz w nowym Dziale VI (art. 203e-203x ustawy z 16 września 1982 r.)33.
Wspomniane ostatnio przepisy regulują nieznaną uprzednio ustawodawstwu
spółdzielczemu instytucję przekształcenia spółdzielni pracy w spółkę handlową.
Problem przekształcania spółdzielni w spółki prawa handlowego już od dłuż-
szego czasu budził sporo kontrowersji i wątpliwości w doktrynie. Orzecznictwo
sądowe, początkowo aprobujące dopuszczalność tego rodzaju przekształceń,
w ostatnich latach wyraźnie opowiadało się przeciwko prawnej dopuszczalności
omawianych przekształceń. Analiza przepisów art. 203e i n. Prawa spółdziel-
czego na tle dotychczasowej doktryny i orzecznictwa wykracza jednak poza
ramy niniejszej wypowiedzi. Wspomniane ostatnio przepisy wyraźnie wskazują
jedynie na spółdzielnie pracy jako objęte możliwością przekształcenia w spółkę
handlową. Zarówno Prawo spółdzielcze, jak i ustawa z 2006 r. nie wskazują
wprost spółdzielni socjalnych, ale też nie wyłączają ich z kręgu uprawnionych
do przekształcenia. Wydaje się jednak, że ze względu na źródła finansowania
procesu założycielskiego tych spółdzielni oraz wsparcia działalności ze strony
Funduszu pracy spółdzielnie socjalne nie spełniają warunków dla prze-
kształcania w spółki prawa handlowego. Na tle art. 19 ust. 2 ustawy z 2006 r.
można jedynie rozważać możliwość omawianego przekształcenia, ale wyłącznie
przy wykorzystaniu tak zwanej ścieżki likwidacyjnej34.

Podobnie jak wszystkie inne typy spółdzielni, również spółdzielnia socjalna
przechodzi w stan likwidacji zarówno z inicjatywy jej członków wyrażonej
w stosownych uchwałach walnego zgromadzenia35, jak i z mocy prawa na
skutek zdarzeń wskazanych w ustawie. Porównanie art. 113 § 1 Prawa spół-
dzielczego, określającego zdarzenia powodujące przejście w stan likwidacji
ogółu spółdzielni, z katalogiem takich zdarzeń w przypadku spółdzielni so-
cjalnych bezsprzecznie wskazuje na przesadny rygoryzm wobec tych ostatnich.
Już wcześniej krytycznie oceniono przejście spółdzielni socjalnej w stan
likwidacji w razie przekroczenia górnego limitu jej członków (tj. 50). Tak samo
krytycznie można odnieść się do przyczyny likwidacji, którą jest zaprzestanie

32 Dz. U. 2011, Nr 106, poz. 622.
33 Zarówno tytuł Działu VI oraz jego nazwa (,,Przekształcenia spółdzielni pracy’’) wyraźnie

wskazują, że nie dotyczy on innych typów spółdzielni.
34 Tj. w trybie art. 125 § 5a Prawa spółdzielczego.
35 Por. art. 1 ust. 7 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w zw. z art. 113 § 1 pkt 3 Prawa

spółdzielczego.

Zdzisław Niedbała78



przez nią używania w nazwie oznaczenia ,,spółdzielnia socjalna’’. Wydaje się, że
bardziej racjonalna byłaby w przedstawionych przypadkach reakcja sądu
rejestrowego wyznaczającego spółdzielni socjalnej stosowny termin do przy-
wrócenia stanu zgodnego z prawem z zastrzeżeniem rygoru postawienia jej
w stan likwidacji po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu.

Ustawę z 2006 r. wraz ze zmianami z 2009 i 2010 r. można z pewnością
zaliczyć do kategorii rozwiązań prawnych służących łagodzeniu skutków
bezrobocia i aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych czy z innych
względów mających mniejsze szanse zatrudnienia. Stąd zrozumiałe i zasadne są
wyraźne preferencje dla tych grup osób w zakresie zakładania oraz przyj-
mowania do spółdzielni socjalnej i zatrudnienia w spółdzielni. Z drugiej jednak
strony, nadmierna wydaje się kazuistyka przepisów ustawy posługującej się
licznie sztywnymi limitami liczebności członków, osób zatrudnianych bez
statusu członkowskiego, czy też ostatnio wspomnianego katalogu zdarzeń
stawiających spółdzielnię socjalną w stan likwidacji, tym bardziej że skala ulg
i form finansowego wsparcia ze środków publicznych dla tych spółdzielni jest
nader skromna. Można sądzić, że w wielu przypadkach sztywne, rygorystyczne
rozwiązania ustawowe można było zastąpić odesłaniem do statutów spółdzielni
socjalnych, określając jedynie ogólne warunki unormowań statutowych.

prof. dr hab. Zdzisław Niedbała
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

A SOCIAL CO-OPERATIVE AS A FORM OF MITIGATING THE EFFECTS
OF UNEMPLOYMENT AND ACTIVISATION OF THE DISABLED

S u m m a r y

Reduction of unemployment or mitigation of its effects requires different economic, legal, or
organisational instruments and may take different forms as well. The legal regulations available
since 2004 include, inter alia, an institution of a social co-operative. The principles on which such
a co-operative is to be organised and may function are set forth in the Act of 27 April 2006 on social
co-operatives, substantially amended in 2010. Its provisions create preferential conditions for the
unemployed, the disabled, and those entitled to social employment to set up, and be members of, social
cooperatives. The paper contains a detailed analysis of the preferences as well as the forms of financial
support available from public funds to social co-operatives. Those statutory solutions which are too
rigid with regards e.g. the limited membership or employment in social co-operatives are being
criticised, and the suggestion with which the paper ends calls for a wider application of those
statutory provisions which allow to more accurately and more effectively account for the local needs
and conditions, and make better use of the support of the units of local self-government.

Spółdzielnia socjalna jako forma łagodzenia bezrobocia 79



vacat