IV. SĄDOWNICTWO
A. P R Z E G L Ą D O R Z E C Z N I C T W A 

ORZECZNICTWO KARNE SĄDU NAJWYŻSZEGO 
II. Prawo o wykroczeniach.

Art. 56. Istota wykroczenia z art. 56 pr. o wykr. wyczerpuje 
się na samym nieposzukiwaniu posiadacza rzeczy znalezionej, do 
której znalazca odnosi się nadal jako do rzeczy cudzej, nie przy­
właszczając jej sobie. (20 IV 1936 2 K 9/36). 

Art. 58. Art 58 prawa o wykr., mówiąc o sumach „potrąca­
nych" na rzecz instytucyj ubezpieczeń społecznych, ma na uwadze 
tak sumy rzeczywiście potrącone, jak i niepotrącone, ale które po­
winny były zostać potrącone. (Postanowienie składu 7 sędziów z 24 
X 1936 Nr 1 K 311/36). 

Art. 59. 1. O odpowiedzialności z art. 59 pr. o wykr. decyduje 
takie stanowisko faktyczne danej osoby w przedsiębiorstwie i taki 
jej stosunek do zarządu i czynności w przedsiębiorstwie, który daje 
jej faktyczne uprawnienia w zakresie zarządu przedsiębiorstwem, 
wykorzystane przez nią do działań, świadomie dla niej wypełniają­
cych ustawową istotę czynu z art. 59 pr. o wykr. (6 IV 1936 1 K 
1533/35). 

2. Za „lekceważenie swych zobowiązań" w rozumieniu art. 59
pr. o wykr. nie może być uznany sam fakt niewyplacenia. Dla bytu 
przestępstwa z tego artykułu nie wystarcza samo tylko niewystara-
nie się o pieniądze na wypłatę, konieczne jest, by zobowiązanie 
wypłacenia należnego wynagrodzenia zostało zlekceważone przez 
sprawcę. (30 IV 1936 1 K 147/36). 

III. Kodeks postępowania karnego.
Art. 5. Podejrzenie co do istnienia okoliczności z art. 17 lub 

18 k. k. nie uzasadnia zawieszenia postępowania w myśl art. 5 k. 
p. k. (21 IV 1936 2 K 158/36). 

Art. 56. Żądanie ukarania sprawcy przestępstwa może być wy­
rażone w każdej formie, a więc mieścić się implicite i w samym 
zawiadomieniu przez pokrzywdzonego o przestępstwie, jeśli z treści 
zawiadomienia nie wynika, że zostało ono złożone w innym celu. 
(5 III 1936 2 K 2076/35). 



606 IV. Sądownictwo

Art. 62. 1. Skazany lub dopiero sądzony (podejrzany lub oskar­
żony) w postępowaniu karnym, w którym świadek obciążający go 
miał zeznać fałszywie, jak i strona w procesie cywilnym, w której 
prawa majątkowe świadek swym fałszywym zeznaniem godzi, ma­
ją w postępowaniu przeciw temu świadkowi o fałszywe zeznania 
prawa pokrzywdzonego, którego dobro prawne zostało już bezpo­
średnio naruszone lub jest bezpośrednio zagrożone w rozumieniu 
art. 62 k. p. k. (15 VI 1936 2 K 568/36). 

2. Pokrzywdzonemu, któremu przysługuje prawo wziąć udział
w sprawie w charakterze strony, aczkolwiek nie brał w niej udziału 
w tym charakterze w sądzie grodzkim, nie może być współoskarżo­
ny w I instancji, który wobec uprawomocnienia się wyroku I in­
stancji przestał być oskarżonym. (27 III 1936 1 K 154/36). 

Art. 89 k. p. k. Prezes sądu może na mocy art. 89 p. b k. p. k. 
wyznaczyć obrońcę z urzędu oskarżonemu, który z powodu ubó­
stwa nie może ponieść kosztów obrony, bez formalnego przyzna­
nia oskarżonemu przez sąd praw ubogich, (Postanowienie skła­
du 7 sędziów z 24 X 1936 Nr 3 K 667/36). 

Art. 98. K. p. k. nie daje prawa sądowi zarządzenia przymu­
sowego stawiennictwa innych stron procesowych poza oskarżonym, 
chyba że strona procesowa (pokrzywdzony, oskarżyciel prywatny, 
powód cywilny) jest wezwana także w charakterze świadka i ma 
z tego tytułu obowiązek stawienia się w sądzie ze względu na prze­
pis art. 98 k. p. k. (8 V 1936 2 K 152/36). 

Art. 103 k. p. k. W myśl § 3 art. 103 k. p. k. uwzględnienie 
zgłoszonego wniosku obrony w przedmiocie zwrócenia się urzędu 
do władzy naczelnej o zwolnienie świadka urzędnika lub wojskowe­
go z zachowania tajemnicy urzędowej, zależy wyłącznie od swobod­
nego uznania sądu. Również w wypadku § 1 art. 193 k. p. k., gdy 
wniosek zmierza do odniesienia się sądu nie do władz przełożonych 
naczelnych, lecz do władz przełożonych niższych świadka, sąd wład­
ny jest wniosek oddalić, gdy dojdzie do przekonania, iż zezwole­
nie nie mogłoby być udzielone w myśl § 2 art. 103 k. p. k. i że 
z tego względu zwracanie się do władzy świadka byłoby bezcelowe. 
(4 I 1937 2 K 1581/36). 

Art. 104 i 105. Z brzmienia art. 105 k. p. k. wynika, że wy­
jaśnienia współoskarżonego, złożone na przewodzie sądowym I in­
stancji, mogą być odczytane w II instancji nawet wtedy, gdy ten 
współoskarżony, słuchany, wskutek uprawomocnienia się przeciw 
niemu wyroku I instancji, w charakterze świadka w II instancji 
uchyli się od zeznań na zasadzie art. 104 k. p. k., gdyż art. 105 k. 
p. k. dotyczy zeznań świadków i nie ma na względzie wyjaśnienia 
oskarżonego. (28 II 1936 3 K 1552/35). 



A. Przegląd orzecznictwa 607 

Art. 149. Przepis art. 149 k. p. k. nie uzależnia skuteczności 
rewizji od obecności przy niej wymienionych w nim osób w razie, 
gdyby wezwania do obecności nie usłuchały. (30 III 1936 2 K 
2407/35). 

Art. 285. W myśl art. 285 k. p. k. przewodniczącemu nie służy 
prawo zwracania prokuraturze aktu oskarżenia z powodu niepo-
ciągnięcia do odpowiedzialności karnej osób podejrzanych, umiesz­
czenia ich natomiast w wykazie osób, których wezwania na rozprawę 
oskarżyciel żąda w charakterze świadków. (17 II 1936 2 K 2008/35). 

Art. 298. Z treści § 2 art. 289 k. p. k. nie wynika, by oskarżo­
nemu nie przysługiwało zażalenie na postanowienie sądu, nie 
uwzględniające zarzutu niewłaściwości miejscowej, w prawidłowym 
czasie czasie podniesionego. 

Postanowienie art. 303 k. p. k. nie dotyczy przedmiotu uregu­
lowanego § 2 art. 34 k. p. k. 

W sprawach o przestępstwa, popełnione treścią pisma druko­
wego, może być właściwym zarówno sąd miejsca wydawnictwa cza­
sopisma jako też sąd, w którego okręgu pismo zostało rozszerzone, 
przy czym o właściwości miejscowej rozstrzyga pierwszeństwo we 
wszczęciu postępowania. (21 II 1936 3 K 2341/35). 

Art. 337. 1. Momentem istotnym nie jest czas zawiadomienia 
oskarżonego o tym, co działo się w jego nieobecności (art. 337 k. 
p. k.), lecz samo zawiadomienie go o tym po powrocie do sali i da­
nie mu wtedy możności złożenia wyjaśnień. (14 V 1936 3 K 571/36). 

2. Z treści § 2 art. 337 k. p. k. wynika, że przepis § 1 art. 337
k. p. k. nie używa wyrażenia „postępowanie dowodowe" w znacze­
niu ściśle formalnym, jako nazwy stadium przewodu sądowego 
w rozumieniu ks. III k. p. k., lecz ma na myśli ujawnienie wszel­
kiego w ogóle materiału faktycznego, który może się stać podsta­
wą orzeczenia (art. 360 k. p. k.) ; każdy zatem z większej ilości 
oskarżonych ma prawo być obecnym przy badaniu wszystkich in­
nych współoskarżonych. (13 III 1936 3 K 2365/35). 

Art. 360. 1. K. p. k. nie zawiera ograniczenia, że tylko wzmian­
ka w rejestrze karnym stanowi wyłączny dowód skazania sądowe­
go, za czym nie uchybia przepisom k. p. k. oparcie ustalenia o po­
przednim ukaraniu na przyznaniu się do kary sprawcy, choć złożo­
na w sprawie karta karna tego ukarania nie wykazuje. (21 IV 
1936 3 K 207/36). 

2. Zawiadomienie policji o przestępstwie jest jedynie dowo­
dem, że zawiadamiający złożył tego rodzaju oświadczenie, nie sta­
nowi zaś samo przez się w braku innych środków dowodowych wy­
starczającego dowodu na prawdziwość okoliczności w zawiadomie­
niu tym zawartych. (31 III 1936 2 K 2151/35). 



608 IV. Sądownictwo

Art. 371. Kodeks postępowania karnego nie przewiduje prze­
rwy (zawieszenia) postępowania celem uzyskania rozstrzygnięcia 
innego sądu lub urzędu (art. 7 k. p. k.). 

Proces karny nie może doznać uszczerbku lub zahamowania 
dochodzeniem szczegółów, ważnych tylko dla roszczeń prywatno­
prawnych, o ile te w związku z czynnościami procesu karnego bez 
jego przewłoki zbadane być nie mogą. W przypadku wniesienia 
w procesie karnym powództwa cywilnego przerwa postępowania 
jest dopuszczalna o tyle tylko, o ile zezwala na to przepis art. 371 
k. p. k. co do pozostawienia powództwa bez rozpoznania „w cało­
ści lub w części", w razie uznania, że materiał zebrany w sprawie 
karnej nie wystarcza do rozstrzygnięcia powództwa cywilnego. (30 
III 1936 1 K 122/36). 

Art. 374. K. p. k. nie przewiduje odtwarzania w protokóle roz­
prawy przytoczonych ustnie w myśl art. 374 k. p. k. w związku 
z ogłoszeniem sentencji najważniejszych powodów wyroku. (23 IV 
1936 2 K 143/36). 

Art. 378 § 3. Przepis § 3 art. 378 k. p. k. powinien być stosowa­
ny zarówno do oskarżonych jak i oskarżycieli. (19 V 1936 2 K 386/36). 

Art. 393, 395 i 396. Wyrok zaoczny może być wydany w trybie 
arty 393 k. p. k. tylko w stosunku do oskarżonego nieobecnego na 
rozprawie i znajdującego się na wolności, bądź osadzonego w aresz­
cie w innym okręgu sądowym. 

Na mocy art. 395 i 396 k. p. k. prawo do założenia sprzeciwu 
z żądaniem ponownego rozpoznania sprawy przez sąd I instancji 
ma tylko oskarżony, znajdujący się na wolności, oskarżony zaś, osa­
dzony w areszcie w innym okręgu sądowym, korzysta jedynie z pra­
wa zaskarżenia wyroku zaocznego bez uprzedniego zapowiedzenia, 
pozostała zaś część przepisu § 1 art. 395 k. p. k. nie ma do niego 
zastosowania). (17—26 III 1936 3 K 2508/35). 

Art. 493. 1. Przepis § 3 art. 493 k. p. k., używając ogólnego 
wyrażenia „dowody", obejmuje wszelkie postacie dowodów, a więc 
dotyczy zarówno dowodów ze świadków jak i dowodów z doku­
mentów. 

Przepisy art. 341 i 342 k. p. k., o ile one dotyczą dołączenia 
do akt i odczytania, a więc przyjęcia, złożonych przez strony do­
kumentów w postępowaniu apelacyjnym, znajdują ograniczenia 
w przepisach art. 493 k. p. k. (2 IV 1936 1 K 14/36). 

2. Przepis art. 493 § 1 lit. a k. p. k. (w związku z art. 332 k.
p. k.) ma na względzie tylko te niesłusznie oddalone wnioski, któ­
re zostały zgłoszone na rozprawie głównej, nie zaś także wnioski 
zgłoszone i oddalone w jakimkolwiek innym stadium postępowania 
przed I instancją. (31 II 1936 2 K 2197/36). 



A. Przegląd orzecznictwa 609 

Art. 500. W wypadkach wymierzenia łącznie kary pozbawienia 
wolności i grzywny, obniżenie jednej z nich a podwyższenie dru­
giej, dokonane przez sąd odwoławczy w granicach sumy represji, 
orzeczonej przez sąd I instancji, gdy złożono apelację tylko na ko­
rzyść oskarżonego, nie stanowi reformatio in peius. (4 III 1936 
3 K 2192/36). 

Art 506. Wniosek o przywrócenie terminu z § 1 art. 506 k. 
p. k. należy załatwiać w trybie § 1 art. 228 k. p. k. z przestrzega­
niem przepisu art. 466 k. p. k. (29 IV 1936 1 K 198/36). 

Art. 511. Przepis art. 536 k. p. k. ma charakter bezwzględny 
i zastosowanie tego przepisu jest niezależne od tej czy innej formy 
i granic kasacji i, aczkolwiek w art. 511 k. p. k. przepis art. 536 
k. p. k. nie jest wymieniony, niemniej zarzut odstąpienia przez sąd 
wyrokujący od wykładni ustawy, zawartej w orzeczeniu Sądu Naj­
wyższego, ulega rozpoznaniu w trybie kasacyjnym również w przy­
padkach kasacji, ograniczonej ramami art. 511 k. p. k. (17—27 
IV 1936 3 K 6/36). 

Art. 583. Koszty postępowania przed wyższymi instancjami 
obciążają pokrzywdzonego bez względu na to, czy oskarżyciel pu­
bliczny brał udział w sprawie w tym wypadku, kiedy założony przez 
pokrzywdzonego na niekorzyść oskarżonego środek odwoławczy zo­
stanie oddalony. (6 V 1936 3 K 458/36). 

IV. Ustawa karna skarbowa z 18 III 1932 (Dz. Ust. poz. 355).
Art. 30. Łączenie zbiegających się kar pozbawienia wolności 

z karą zastępczego aresztu jest niedopuszczalne. 
Zaliczenie aresztu tymczasowego na poczet aresztu -zastępczego 

lub ustalonej z połączenia tego aresztu z pozbawieniem wolności 
kary aresztu nie znajduje uzasadnienia ani w k. k. ani w u. k. s., 
za czym wymierzenie kary łącznej, obejmującej kary pozbawienia 
wolności i aresztu zastępczego i zaliczenie na poczet tych kar tym­
czasowego aresztu, jest obrazą art. 58 k. k. w związku z art. 2, 22 
i 30 u. k. s. (2 III 1936 3 K 2152/35). 

Art. 31 u. k. s. W ramach art. 31 u. k. s. można za każde prze­
stępstwo, karne na mocy tej ustawy, zastosować karę aresztu poni­
żej 7 dni. (Postanowienie składu 7 sędziów z 10 X 1936 Nr 3 K 
2166/35). 

Art. 45. 1. W przypadku popełnienia przestępstwa z art. 45 u. 
k. s. okoliczność, że przedmiot przemytu pochodzi z kradzieży, po­
ciąga za sobą odrębną odpowiedzialność sprawcy za pogwałcenie 
zakazów zarówno powszechnej ustawy karnej jak i ustawy karnej 
skarbowej. (17 III 1936 2 K 2264/35). 



610 IV. Sądownictwo

2. Wolne od cła przedmioty osobistego użytku podróżnych, ja­
ko wprowadzone legalnie na obszar celny państwa, mogą być przed­
miotem wszelkich transakcyj bez potrzeby uiszczania cła, chyba że 
już samo wprowadzenie ich do kraju miało na celu uchylenie się 
tą drogą od kontroli skarbowej. (2 V 1936 3 K 2209/35). 

3. Art. 45 u. k. s. przewiduje wprowadzenie z zagranicy przed­
miotów niezależnie od celu, w jakim zostały one sprowadzone. 

Przedmioty, przeznaczone na upominki dla krewnych i znajo­
mych, nie stanowią przedmiotów przeznaczonych do osobistego 
użytku. (17 III 1936 3 K 101/36). 

Art. 78. Wyrób aparatu do pędzenia samogonki, będąc czyn­
nością przygotowawczą do czynu z art. 78 u. k. s., tym samym nie 
stanowi osobnego przestępstwa. (2 III 1936 3 K 2286/35). 

Art. 106. Z brzmienia § 2 rozp. Min. Skarbu z 31 stycznia 1931 
Dz. Ust. poz. 51 w związku z art. 1 ust. z 30 stycznia 1931 r. Dz. 
Ust. poz. 45 o monopolu zapałczanym wynika, iż przez zapalniczkę 
rozumie się tylko takie przyrządy do niecenia ognia, które mają na 
celu zastąpić zapałki. Okoliczność, iż pewien przyrząd zdolny jest 
do niecenia ognia, jeżeli nie został skonstruowany w celu zastą­
pienia zapałek, nie nadaje mu charakteru zapalniczki. (9 III 1936 
3 K 93/36). 

Art. 109. Nabycie i posiadanie w obrocie handlowym przed­
miotów, objętych monopolem zapałczanym niewątpliwie zagranicz­
nego pochodzenia, nie jest poplecznictwem, tj. popieraniem cudze­
go przestępstwa, jak w art. 7 u. k. s., lecz stanowi samoistne prze­
stępstwo delictum sui generis, przewidziane w art. 109 u. k. s. 

Odpowiedzialność sprawcy przestępstwa z art. 109 u. k. s. pod 
względem podmiotowym opiera się na zasadach art. 5 u. k. s. (17 
III 1936 2 K 47/36). 

Art. 117. Art. 117 u. k. s. wymienia czyny i zaniechania nie 
mające charakteru wykroczeń porządkowych, lecz charakter prze­
stępstw przeciwko dochodom skarbowym w postaci uszczuplenia 
lub narażenia na uszczuplenie podatku od piwa. 

W myśl ust. 6 art. 117 u. k. s. fakt niezapisania do „odnośnych 
ksiąg" w rubryce rozchodów wyprowadzania piwa z browaru wy­
starcza do oskarżenia o uszczuplenie podatku, chociażby w rzeczy­
wistości to nie nastąpiło, oraz bez względu na to, czy niezapisanie 
nastąpiło z winy umyślnie lub nieumyślnej. 

Uszczuplenie lub narażenie na uszczuplenie podatku w myśl 
ust. 6 art. 117 u. k. s. może być tylko w przypadku, gdy zapisanie 
w odnośnych książkach w rubryce „rozchodu gotowego piwa" nie 
nastąpiło we wszystkich odnośnych książkach, jeżeli jednak w jednej 
książce wyprowadzenie zapisano a w drugiej nie, to fakt ten nie stwa-



A. Przegląd orzecznictwa 611 

rza ustawowego domniemania o winie uszczuplenia bądź narażenia na 
uszczuplenie podatku, lecz dopuszcza możność ustalenia, że w tym 
przypadku nastąpiło tylko chybienie prawidłowego prowadzenia ksiąg. 

Z zestawienia przepisów §§ 71, 73 i 76 rozp. Min. Sk. z 22 XII 
1931 Dz. Ust. poz. 886 wynika, że dla kontroli opłat podatku naj­
ważniejszą jest księga podatku od piwa, księga zaś „pomocnicza" 
jest tylko pomocniczą do ustalenia zapisów w księdze podatkowej. 
(24 II 1936 3 K 2129/35). 

Art. 147. Straż graniczna, jako organ wykonawczy władz skar­
bowych w zakresie ochrony celnej (art. 2 rozp. Prez. Rzplitej z 22 
marca 1928 r. Dz. Ust. poz. 349), jest uprawniona do sporządzania 
protokółów w myśl § 1 art. 147 u. k. s. (11 V 1936 3 K 473/36). 

V. Ordynacja podatkowa z 15 III 1934 (Dz. Ust. poz. 134/36). 
Art. 181. 1. Pod umowę przewozu, związaną z przedsiębior­

stwem przewozowym, nie podpada wywóz odpadków gruzu, śmie­
cia i w ogóle przedmiotów pozbawionych wszelkiej wartości dla 
umawiających się stron i nie będących towarem. Wywóz gruzu nie 
stanowi przedsiębiorstwa przewozowego. (10 III 1936 1 K 1340/35). 

2. Przepisy ustawy o państw, podatku przemysłowym dotyczą
rzeczywistego, faktycznego prowadzenia przedsiębiorstwa zarobko­
wego (handlowego lub przemysłowego) bez względu na to, czy zo­
stały dochowane formalności, które warunkują prawny byt przed­
siębiorstwa. (4 V 1936 2 K 324/36). 

3. Przy prowadzeniu handlu towarowego na własny rachunek
dokonywanie w tym samym pomieszczeniu sprzedaży towaru odda­
nego w komis może mieć znaczenie jedynie przy określeniu wyso­
kości podatku obrotowego, a natomiast nie ma żadnego wpływu na 
obowiązek wykupienia świadectwa przemysłowego. (27 IV 1936 
2 K 2168/35). 

4. Przy określaniu kategorii przedsiębiorstw handlowych z roz­
działu VII A cz. II zał. do art. 23 ust. o państw, podatku przemy­
słowym (zakłady gastronomiczne Dz. Ust. poz. 339/36) cechą de­
cydującą o kategorii tego przedsiębiorstwa handlowego jest ogólna 
ilość osób zatrudnionych w zakładzie bez żadnych zastrzeżeń co do 
charakteru pracy i kwalifikacji odnośnego pracownika. (17 IV 1936 
2 K 127/36). 

5. Inkasentka, chodząca po domach klientów przedsiębiorstwa
i zbierająca zaległe raty, nie jest subiektem handlowym w rozumie­
niu ustawy z 15 lipca 1925 r. Dz. Ust. poz. 550. (10 III 1936 
2 K 2276/35). Stefan Błeszyński 

Prokurator Sądu Najwyższego 



612 IV. Sądownictwo

ORZECZNICTWO CYWILNE SĄDU NAJWYŻSZEGO 

I. USTAWODAWSTWO OBOWIĄZUJĄCE NA OBSZARZE 
CAŁEGO PAŃSTWA 

Rozp. Prez. Rzplitej z 14 V 1924 o przerachowaniu zobowiązań 
prywatno-prawnych (Dz. Ust. 1925 poz. 213) 

§§ 1 i nast. Przerachowanie nie ma charakteru rozporządzenia 
w rozumieniu § 1821 1. 1 kc Rozporządzenie waloryzacyjne bowiem 
przywraca zdewaluowanym prawom wartość mocą ustawy, wsku­
tek czego strony dokonując przerachowania nie tworzą dopiero 
rozmiarów tego prawa, lecz stwierdzają jedynie deklaratoryjnie to, 
co już ustanowiła sama ustawa. W takich warunkach przerachowa­
nie stron nie jest oświadczeniem woli zmierzającym do bezpośred­
niej zmiany istniejącego prawa. (13 III 1937 — C III 383/36). (Li) 

Art. 28. Przyrzeczenie zwrotu pożyczki w walucie niemieckiej 
oraz nieskrzywdzenia wierzyciela, tłumaczone zgodnie z §§ 133, 157 
kc , zawiera wyraz woli stabilizowania zobowiązania, prowadziło za­
tem do umowy o waloryzację pożyczki. Jeżeli zaś umowa nie okre­
śla bliżej normy przerachowania, to w tym względzie uzupełnia ją 
rozporządzenie waloryzacyjne, zawierające o tyle normy akcyden-
talne. (8 I 1937 — C III 64/35). (Li)

Art. 33. Obciążenie nieruchomości w toku sporu prawami 
z stopniem niższym od prawa podlegającego przerachowaniu wy­
klucza przerachowanie ponad normę § 33 ust. 1. Natomiast właści­
ciel, który spowodował dalsze wpisy w celu pozbawienia wierzy­
ciela prawa do wyższej waloryzacji prawa rzeczowego odpowiada 
na podstawie § 249 kc , a w takim razie wierzyciel może odmówić 
zezwolenia na wykreślenie prawa, dopóki nie otrzyma kwoty odpo­
wiadającej przerachowaniu w myśl § 33 ust. 3, gdyż w ten sposób 
doznaje urzeczywistnienia przywrócenie takiego stanu, jaki by ist­
niał bez szkodliwego obciążenia nieruchomości dalszymi prawami. 
(8 II 1927 — C III 281/35). (Li)

Prawo wekslowe z 14 XI 1924. 
Art. 80 do 83. Przepisy te nie rozstrzygają kwestii, według ja­

kiego prawa ocenić należy zobowiązanie dłużnika wekslowego. 
W tym względzie miarodajne są przepisy art. 9 i nast. ust. z 2 VIII 
1926 o prawie prywatnym międzynarodowym, jeżeli podpisanie 
nastąpiło na żądanie osoby, której weksel dano, decydujące jest 
wyłącznie stwierdzenie, gdzie dłużnik wekslowy złożył swój podpis 
i to bez względu na to, czy wyjdzie się z założenia, że samo podpi-



A. Przegląd orzecznictwa 613 

sanie wekslu stwarzał zobowiązanie, czy też przyjmie się, że koniecz­
na jest umowa o danie wekslu, gdyż w podpisaniu wekslu mieściło­
by się w każdym razie przyjęcie oferty o danie wekslu. (8 II 1937 
— C III 588/35). (Li)

Konkordat zawarty pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzeczypospolitą 
Polską z 10 II 1925 (Dz. Ust. poz. 501) 

Art. I. Słowa „juridiction ecclésiastique" przetłumaczone na 
język polski oznaczają jurysdykcję nie duszpasterską, lecz kościel­
ną. Pod określenie to podpada również władza prawodawcza Ko­
ścioła. Wobec tego służy w tym zakresie Kościołowi autonomia i od­
nośne normy prawa kanonicznego mają charakter norm obiektyw­
nych obowiązujących w Polsce. Wskutek przypisania Kościołowi na 
podstawie art. I władzy ustawodawczej — art. XVI konkordatu nie 
przedstawia się jako zbędny, jest bowiem zwężeniem zasady wypo­
wiedzianej w art. I o tyle, że w dziedzinie prywatno - majątkowej 
przywilej autonomii utrzymany zostaje w| mocy tylko w ramach pra­
wa powszechnie obowiązującego, czyli że nie doznają uznania nor­
my prawa kanonicznego, które z przepisami prawa powszechnie 
obowiązującego pozostają w sprzeczności. (11 XII 1936 — C III 
1631/35). (Li)

(a) Konkordat zawarty pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzeczypo­
spolitą Polską z 10 II 1925 
(b) Corpus Iuris Canonici 

I, XVI (a); 1526, 1653 § 2 (b). Beneficjat jest przedstawicie­
lem beneficjum w procesie; brak zezwolenia ordynariusza na pro­
wadzenie procesu nie wywołuje na zewnątrz żadnych ujemnych 
skutków. (11 XII 1936 — C III 1631/35). (Li)

Art. I, XVI (a); can. 1553 (b). W art. I konkordatu nie uzy­
skał Kościół prawa normowania wymiaru sprawiedliwości sprzecz­
nie z przepisami ustaw państwowych. Dlatego nie ma znaczenia 
normy obiektywnej obowiązującej w Polsce Privilegium fori z can. 
1553 § 1 p. 3 CJC. Co się tyczy osób prawnych, wynika stan powyż­
szy także z art. XVI konkordatu, nadającego tym osobom prawo 
stawania przed sądem świeckim bez względu na przepisy prawa ka­
nonicznego. (11 XII 1936 — C III 1631/35). (Li)



614 IV. Sądownictwo

(a) Konkordat zawarty pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzeczypo­
spolitą Polską z 10 II 1925 

(b) Pruskie powszechne prawo krajowe 
Art. XXI (a); §§ 581, 584 II 11 (b). W razie podziału parafii 

wskutek wzrostu liczby parafian obowiązki patrona do udziału 
w kosztach wystawienia koniecznych budynków rozciągają się tak­
że na potrzeby budowlane nowej parafii. Sprzeciw patrona prze­
ciwko podziałowi parafii po wejściu w życie konkordatu nie ma 
żadnego znaczenia. Dopóki nie nastąpi podział ciężaru patronac­
kiego na zasadzie ustawy z 25 VIII 1876 (zbiór prusk. ust. str. 405), 
odpowiadają w razie podziału gruntu patronackiego właściciele czę­
ści za koszty budowlane jako dłużnicy łączni. (15 II 1937 — C III 
197/36). (Li)

Rozporządzenie o demobilizacji gospodarczej w brzmieniu rozp. 
z 30 IV 1926 (Dz. Ust. poz. 312). 

§ 12. Zmiana decyzji komisarza demobilizacyjnego w tym kie­
runku, że odmówienie zgody na wypowiedzenie zastępuje zgoda 
z obowiązkiem pozostawienia pracownika na posadzie mniej do­
nośnej jest dopuszczalna i działa wstecz do chwili wypowiedzenia. 
Jako akt administracyjny wiąże decyzja taka sąd powszechny do­
póty, dopóki nie zostanie uchylona w drodze przewidzianej w usta­
wie. (26 VI 1936 — C III 1068/34). (Li)

(a) Rozp. z 26 V 1926 o zmianie organizacji ubezpieczenia urzędni­
ków prywatnych województwach poznańskim i pomorskim 

(Dz. Ust. poz. 322) 

(b) Rozp. Prez. Rzplitej z 24 XI 1927 o ubezpieczeniu pracowników 
umysłowych (Dz. Ust. poz. 911) 

§§ 5, 6, 11 (a); art. 71 (b). Pracownicy Zakładu Ubezpieczeń 
Urzędników Prywatnych oraz Zakładu Ubezpieczeń Pracowników 
Umysłowych pozostawali do zatrudniających ich Zakładów w sto­
sunku prywatno-prawnym. Przepisy §§ 5 i 6 rozp. z 26 V 1926 uchy­
liły w całości normy dawniejszej ustawy dotyczące organów Zakła­
du, a więc również § 102 ust. 1 ust. z 20 XII 1911 (Dz. Ust. Rzeszy 
str. 989). O ile zaś chodzi o pracowników Zakładu Ubezpieczeń 
Pracowników Umysłowych, to pod względem charakteru stosunku 
służbowego mają przepisy art. 27 i 41 ust. 4 rozp. z 29 XI 1930 
(Dz. Ust. poz. 635) oraz art. 2 ust. z 17 III 1932 (Dz. Ust. poz. 338) 
znaczenie autentycznej interpretacji przepisów rozp. z 24 XI 1927. 



A. Przegląd orzecznictwa 615 

Określenie stosunku pracy powyższych pracowników jako quasi pu­
blicznego, dlatego że ma on podobieństwo z stosunkami urzędni­
ków publicznych, jest bez znaczenia, gdyż określenie powyższe nie 
jest żadnym pojęciem prawnym o ściśle unormowanej treści. Cho­
dzić mogłoby tylko o stosowanie analogii. Jest ono jednak niedo­
puszczalne, skoro rozp. z 26 V 1926 i 24 XI 1927 pozostawiły orga­
nom Zakładu swobodę decyzji, w jaki sposób uregulować zechcą 
stosunki służbowe pracowników, za czym nie zachodzi żadna usta­
wowa luka uprawniająca do stosowania analogii. (22 II 1937 — C 
III 71/35). (Li)

Rozporządzenie Prez. Rzplitej z 7 VI 1927 o prawie przemysłowym 
(Dz. Ust. poz. 468). 

Art. 173 ust. 1, 180. Stosunek służbowy sekretarza izby rze­
mieślniczej ma charakter prywatno-prawny. (4 I 1937 — C III 
106/36). (Li)

Rozp. Prez. Rzplitej z 24 XI 1927 o ubezpieczeniu pracowników 
umysłowych (Dz. Ust. poz. 911) 

§ 5, 120, 132. Skorzystanie z przepisu § 5 1. 6 nie wyklucza do­
puszczalności zwolnienia pracownika pozostającego w stosunku pry-
watno-prawnym w postępowaniu dyscyplinarnym bez zaopatrzenia 
emerytalnego. Dowodzi tego przepis § 5 1. 4 dotyczący funkcjona-
riuszów państwowych, którzy, aczkolwiek nieubezpieczeni, mogą 
być zwolnieni w postępowaniu dyscyplinarnym bez emerytury. Nie­
istotną jest okoliczność, że decyzje dyscyplinarne w stosunku pry-
watno-prawnym nie mają powagi rzeczy osądzonej, skoro chodzi 
nie o sposób, lecz o skutek decyzji. (22 II 1937 — C III 71/35). (Li) 

Art. 106. 112, 132. Oświadczenie pracownika, że nie chce być 
ubezpieczony i wszelkich roszczeń z tegö tytułu się zrzeka, nie zwal­
nia pracodawcy od odpowiedzialności za szkodę spowodowaną za­
niechaniem zgłoszenia pracownika do ubezpieczenia. (14 XII 1936 
— C III 718/35). (Li)

Art. 165 do 167. Wobec przepisów tych pracownicy Zakładu 
Ubezpieczeń Urzędników Prywatnych nie stali się automatycznie 
pracownikami Zakładu Ubezpieczeń Pracowników Umysłowych, 
lecz musieli do Zakładu drugiego być przyjęci na nowo; w szczegól­
ności, o ile chodziło o dyrektora, konieczne było w myśl art. 84 ust. 
1 l. c nominacja zarządu i zatwierdzenie ministra. (22 II 1937 — C 
III 71/35). (Li)



616 IV. Sądownictwo

Rozporządzenie Prez. Rzplitej z 16 III 1928 o umowie o pracą 
pracowników umysłowych (Dz. Ust. poz. 323). 

Art. 4 p. 3, art. 12. Zakład Ubezpieczeń Pracowników Umysło 
wych był instytucją państwową w rozumieniu art. 4. Ponieważ więc 
w Zakładzie tym stosunek pracy unormowany był specjalnymi prze­
pisami służbowymi, nie służyło pracownikom tego Zakładu roszcze­
nie o gratyfikację na podstawie art. 12. (22 II 1937 — C III 
71/35). (Li)

Art. 29. O ile istniała ważna przyczyna rozwiązania umowy 
o pracę, wówczas rozwiązanie umownego stosunku pracy, dokonane
nawet w czasie trwania urlopu, wywołuje pełen skutek prawny. 
(30 X 1936 — C III 569/36). (Li)

Art. 32. Przepis lit. d nie wymaga, by naruszenie obowiązków 
było rozmyślne ani też by przynosiło szkodę pracodawcy. Nie jest 
też konieczne, by nieuczciwe działania pociągnęły za sobą skazu­
jący wyrok karny za nadużycia. Z drugiej strony również umorze­
nie dochodzeń karnych nie odbiera takim działaniom charakteru 
nieuczciwości. Nawet tolerowanie lub współudział poprzedniego pra­
codawcy (w tym samym przedsiębiorstwie) w takich działaniach 
nie uprawnia pracownika do ich kontynuowania pod rządem nowe­
go pracodawcy. — Puszczanie przez pracownika w obieg weksli 
z podpisami urzędników przedsiębiorstwa nie posiadających ma­
jątku z podaniem, że są to weksle klientowskie i z wystawieniem 
o podpisanych niezgodnych z prawdą korzystnych referencyj —
sprzeciwia się uczciwości i zaufaniu, wymaganym przy prowadzeniu 
przedsiębiorstwa i przy wykonywaniu przez jego pracowników ich 
obowiązków, czyli że niezgodne jest z istotnymi warunkami każdej 
umowy, także umowy o pracę, z powodu czego stwarza prawo 
niezwłocznego rozwiązania umowy, gdyż podważa zaufanie, to 
jest wiarę w pełną uczciwość pracownika. (30 X 1936 — C III 
569/36). (Li)

Art. 32, 34, 36. Utrata przez pracodawcę zaufania do pracow­
nika nie może uzasadnić ważnej przyczyny wypowiedzenia, jeżeli 
tego subiektywnego przekonania pracodawcy nie uzasadniają fakty, 
o których pracodawca dowiedział się w terminie art. 36 ust. 2. —
Przy zmianie osób reprezentujących pracodawcę osobiste wrażenia 
nie mogą opierać się na faktach doszłych do wiadomości poprzed­
nich reprezentantów, jeżeli od czasu powzięcia jej termin z art. 36 
ust. 2 już upłynął. Przepis art. 32 bowiem nie daje podstawy do 
tłumaczenia go w ten sposób, że prawo, które już zgasło, odżywa 
z chwilą, gdy nastąpiła zmiana w osobie reprezentanta pracodawcy 
i że odmienna ocena postąpień, mających stanowić ważną przyczy­
nę rozwiązania umowy, wywołuje uprawnienie do rozwiązania umo-



A. Przegląd orzecznictwa 617 

wy dlatego, że nowy pracodawca lub jego reprezentant nie wiedział 
o postąpieniach pracownika, nadto zaś ocenia je inaczej niż dawny 
pracodawca lub jego zastępca. (30 X 1936 — C III 569/36). (Li) 

Art. 36. Termin miesięczny wskazany w art. 36 liczy się wpraw­
dzie od chwili, kiedy strona uzyskała wiadomość o istnieniu waż­
nej przyczyny rozwiązania, jednak przy uchybieniach powtarzają­
cych się winien być liczony od chwili, kiedy pracodawca uzyskał 
wiadomość o istnieniu ostatniego z szeregu powtarzających się 
uchybień. (30 X 1936 — C III 569/36). (Li) 

Rozp. Prez. Rzplitej z 22 III 1928 o postępowaniu administracyjnym 
(Dz. Ust. poz. 341) 

Art. 22, 108. Na zasadzie art. 22 ma władza administracyjna 
obszerną możność wzywania stron do złożenia wyjaśnień, a w razie 
niestawiennictwa nałożenia grzywny w myśl art. 108. Dlatego na­
łożenie grzywny za niestawiennictwo jako naruszenie obowiązków 
urzędowych usprawiedliwia odpowiedzialność Skarbu Państwa na 
zasadzie § 839 kc. tylko wówczas, gdy będzie wykazane, że wezwa­
nie nie mogło służyć żadnym celom administracji państwowej, które 
podciągnąć można by pod art. 22. (11/21 XII 1936 — C III 
115/35). (Li) 

Kodeks postępowania cywilnego z 29 XI 1930 i z 27 X 1932 
(Dz. Ust. 1930 poz. 651 i 1932 poz. 802). 

Art. 2. 1. Orzekanie w kwestii, czy dana osoba ma istotnie odpo­
wiadać wobec Skarbu za cudzy dług podatkowy z mocy przepisów 
prawa cywilnego lub handlowego, należy do sądów, jest to bowiem 
spór o prawo prywatne, który w myśl art. 2 kpc. należy do właści­
wości sądu powszechnego; zgodnie z tym podlega kompetencji są­
du rozstrzygnięcie sporu, czy były zarządca spółki z ograniczoną 
odpowiedzialnością może odpowiadać za należny od tej spółki, znaj­
dującej się w likwidacji, podatek. (1 VII 1936 — C I 2847/35). (Św) 

2. Jeżeli przedsiębiorstwa i zakłady gminy prowadzi się w in­
teresie publicznym wskutek włożonego na gminę obowiązku pu­
blicznoprawnego (nakazanego przepisami prawa administracyjne­
go) i korzystanie z tych przedsiębiorstw i zakładów nie zależy od 
woli korzystającego, lecz jest jego obowiązkiem nakazanym przepi­
sami prawa publicznego, stanowiącymi, że wszyscy mieszkańcy gmi­
ny lub pewne ich kategorie powinny korzystać z urządzeń lub usług 
względnie produktów zakładu lub przedsiębiorstwa, to nie ma miej­
sca do zawierania w zakresie świadczeń przedsiębiorstw lub zakła­
dów umów prywatno-prawnych; warunki korzystania i opłaty ustala 

Ruch III 1937 40 



6 1 8 IV. Sądownictwo

raczej zarząd gminy jednostronnie jako władza samorządowa upraw­
niona i obowiązana do ich ustalenia na podstawie przepisów prawa 
publicznego. W tych wypadkach stosunek, którego podstawą i źró­
dłem są normy prawa publicznego, jest stosunkiem publiczno-praw-
nym. Oplata ma zatem charakter publiczno-prawny i droga sądowa 
o taką opłatę jest niedopuszczalna. Jeżeli natomiast gmina prowadzi
przedsiębiorstwo i zakłady w charakterze przedsiębiorcy prywatne­
go, mając na celu głównie osiąganie zysku, a chociaż ma na wzglę­
dzie interes publiczny, to jednak działa z własnej inicjatywy i ko­
rzystanie z świadczeń przedsiębiorstw i zakładów pozostawione jest 
woli mieszkańców gminy, to stosunek osób korzystających z tych 
świadczeń do gminy jest prywatno-prawny i tego ich charakteru 
nie zmienia okoliczność, że opłaty za korzystanie ustala często za­
rząd gminy w formie taryf. Spory o powyższe świadczenia jako do­
tyczące roszczeń prywatno-prawnych podlegają rozpoznaniu przez 
sądy powszechne. — Mogą wreszcie zachodzić przypadki, w któ­
rych zakłady lub przedsiębiorstwa gminne mają charakter miesza­
ny, w szczególności stosunek ich do jednej kategorii korzystają­
cych, może mieć wyżej przedstawiony pierwiastek publiczno-
prawny, zaś inna kategoria korzystających może znajdować się 
w wyżej opisanym stosunku cywilno-prawnym. (19 II 1937 — C III 
395/35). (Li)

Art. 18. Prawo do świadczeń, o którym mówi art. 18, dotyczy 
nie tylko prawa jako takiego, lecz również świadczeń służących na 
podstawie tego prawa. (15 II 1937 — C III 696/36). (Li)

Art. 78, 442 i nast. Interwenient uboczny, nie podpadający 
pod przepis art. 78, nie jest uprawniony do wnoszenia skargi 
o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem prawomoc­
nym. (Orzeczenie w składzie 7 sędziów z 20 II 1937 — C III 
1302/35). (Li)

Art. 88 i nast.; art. 117. Pomimo określonego ordynacją adwo­
kacką publiczno-prawnego stanowiska adwokata stosunek jego do 
klienta ma charakter prywatno-prawny; zarówno nawiązanie sto­
sunku jak również jego trwanie zależne jest z reguły od woli stron. 
Z tego powodu powierzenie przez Radę Adwokacką agend adwoka­
ta zawieszonego w czynnościach adwokackich nie może zastąpić 
pełnomocnictwa wymaganego przepisami art. 88 i nast. kpc., a w 
sprawach osób, którym przyznano prawo ubogich, nie może zastą­
pić ustanowienie adwokata dla strony ubogiej (art. 117 kpc.). (28 
XII 1936 — C III 1284/35). (Li)

Art. 95, 116. Jeżeli sąd stronie zastąpionej przez adwokata 
przyzna prawo ubogich bez przydzielenia jej adwokata, to tym sa­
mym nie kończy się obowiązek pełnomocnika strony do dalszego 



A. Przegląd orzecznictwa 619 

prowadzenia sporu, gdy pełnomocnictwo jego nie zostało ani odwo­
łane, ani wypowiedziane. Sąd nie ma obowiązku przydzielania stro­
nie adwokata bez jej wniosku, skoro strona, której przyznano pra­
wo ubogich, ma prawo żądać, aby dla niej ustanowiono adwokata. 
(13 XI 1936 — C III 939/36). (Li)

Art. 110. Zasądzenie kosztów jest niedopuszczalne nawet w dro­
dze uzupełnienia wyroku, jeżeli pełnomocnik procesowy wprawdzie 
oddał pismo z wnioskiem o zasądzenie kosztów na pocztę, jednak 
pismo to do akt nie wpłynęło, a adwokat nie brał udziału w rozpra­
wie i wniosku z art. 110 nie zgłosił. (Postanowienie z 28 II 1937 — 
C III 1538/35). (Li)

Art. 112. 1. Sąd nie jest zobowiązany udzielić stronie prawa 
ubogich dlatego, że przyznał jej to prawo już w innej sprawie to­
czącej się przed nim. (28 I 1937 — C III 352/36. 20 IV 1936 — 
C III 1739/36). (Li)

2. Posiadanie przez osobę, starającą się o przyznanie jej prawa
ubogich, pewnego majątku nie stoi na przeszkodzie uznaniu jej za 
zupełnie ubogą w rozumieniu art. 112 kpc., gdy aktywa jej nie są 
likwidalne, tj. gdy nie ma ona możności otrzymania za pomocą spie­
niężenia powyższego majątku czy to w drodze sprzedaży, czy to 
w drodze uzyskania kredytu środków na pokrycie wpisu sądowego 
względnie innych opłat sądowych. (9 X 1936 — C I 1715/36). (Św) 

3. Przeszkodą do przyznania prawa ubogich nie może być
przepis § 1988 ust. kc ; odmienne stanowisko prowadziłoby do 
pozbawienia zarządcy masy możności celowego dochodzenia praw 
należących do spadku lub możności skutecznej obrony. (18 I 1937 
— C III 537/36). (Li)

Art. 114 § 2. W razie niewłaściwości sądu powództwo nie jest 
oczywiście bezzasadne, gdyż na podstawie art. 214 kpc. w razie od­
rzucenia pozwu wskutek niewłaściwości sądu powód może w ciągu 
tygodnia od uprawomocnienia się postanowienia odrzucającego po­
zew wnieść go do sądu właściwego, przy czym skutki poprzedniego 
wniesienia pozostają w mocy. (4 I 1937 — C III 1142/35). (Li) 

Art. 145. Fakt, że pełnomocnikowi strony doręczono postano­
wienie sądu w przedmiocie prawa ubogich nie stanowi domniema­
nia, że strona została zwolniona od obowiązku obrania sobie za­
mieszkania dla doręczeń. Dla braku wniosku o zwolnienie od obo­
wiązku obrania sobie miejsca zamieszkania w siedzibie sądu, prze­
wodniczący nie jest obowiązany badać z urzędu, czy zachodzą wa­
runki zwolnienia strony od tego obowiązku. (13 IV 1936 — C III 
939/36). (Li)

Art. 181 § 4, 350. Przepis art. 181 § 4 kpc. ma na celu określe­
nie, kiedy termin upływa i umożliwienie stronie wykorzystania ter-

40* 



620 IV. Sądownictwo

mini w jego ostatnich dniach przez wniesienie pisma, nawet poza 
godzinami urzędowania sądów, na pocztę z tym samym skutkiem, 
jak gdyby została wniesiona do sądu. Nie można więc przepisu po­
wyższego stosować do obliczenia początku terminu i oceniać wnio­
sku o porządzenie wyroku z uzasadnieniem na piśmie, nadeszłego 
do sądu po wydaniu wyroku, jako zgłoszonego przed rozpoczęciem 
się terminu z art. 350 kpc. dlatego, że wniosek został oddany na 
pocztę w czasie, gdy wyrok nie był jeszcze wydany. (18 II 1937 — 
C III 877/36). (Li)

Art. 190. Przepis § 1 ust. 1, mówiąc o ustąpieniu z adwokatu­
ry, nie wymaga ustąpienia trwałego albo dobrowolnego. Chodzi 
o ustąpienie w znaczeniu ogólnym, a w takim razie podciągnąć na­
leży pod to określenie także zawieszenie w drodze uchwały Rady 
Adwokackiej, gdyż na czas zawieszenia adwokat nie ma prawa wy­
konywania czynności adwokackich, ustępuje zatem na ten okres 
w rzeczywistości z adwokatury. (28 XII 1936 — C II 1284/35). (Li) 

Art. 210, 213, 382. Okoliczność, że na podstawie dawniejsze­
go wypowiedzenia toczy się starszy spór eksmisyjny lub że skarga 
eksmisyjna na podstawie dawniejszego wypowiedzenia uległa pra­
womocnie oddaleniu, nie uzasadnia w nowym sporze eksmisyjnym, 
dotyczącym tego samego mieszkania, a opartym na nowym wypo­
wiedzeniu, ani zarzutu sprawy wiszącej, ani powagi rzeczy osądzo­
nej. (1 II 1937 — C III 306/35). (Li)

Art. 210, 236. Przepisy o zawisłości sporu nie naruszają mate­
rialnego prawa do potrącenia; w razie więc wystąpienia z zarzutem 
potrącenia roszczenia, o które toczy się proces potrącenie musi być 
uwzględnione i sąd mimo zawisłości potrąconego roszczenia rozpo­
znawać musi jego słuszność, a co najwyżej może zarządzić zawiesze­
nie sporu. (15 III 1937 — C III 2198/36). (Li)

Art. 243, 281. Do uzasadnionego przytoczenia dowodu na cu­
dzołóstwo lub wiarołomstwo niekonieczne jest wymienienie ani na­
zwisk mężczyzn lub kobiet ani dni szczególnych zdarzeń, albowiem 
do ustalenia cudzołóstwa lub wiarołomstwa nazwiska są niekoniecz­
ne, a względem czasu przyjąć należy, że strona twierdzi okres nie 
podlegający prekluzji. (16 XI 1936 — C III 1936/35). (Li)

Art. 255, 323 §3. Brak uprzedzenia strony po przesłuchaniu 
przed jej zaprzysiężeniem o odpowiedzialności za nieprawdziwe ze­
znania nie pociąga za sobą nieważności postępowania. Tę samą za­
sadę stosować należy do uprzedzenia strony, że powinna zeznawać 
prawdę, gdyż może być wskazane stwierdzenie jej zeznań pod przy­
sięgą. Brak podpisu pod protokółem albo brak stwierdzenia odmo­
wy lub niemożności podpisania nie przedstawia również istotnej 
wady postępowania, gdy co do treści protokółu nie podniesiono za-



A. Przegląd orzecznictwa 621 

rzutu. W razie zgłoszenia odnośnych zarzutów obraza postanowień 
art. 255 ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdy na niepodpisanym 
zeznaniu opiera się przekonanie sądu o faktach rozstrzygających. 
(26 X 1936 — C III 476/35). (Li)

Art. 306, 427. Jeżeli strony są zgodne co do tego, źe umowa 
doszła do skutku, to tym samym twierdzą zgodnie, że istnieją 
wszystkie przesłanki konieczne do zawarcia umowy. Z tego powodu 
z jednej strony powód zwolniony jest od obowiązku szczegółowego 
przedstawienia podstaw umowy, z drugiej strony późniejsze zaprze­
czenie tych podstaw przez pozwanego ma charakter nowej obrony, 
czyli zajęcia nowego stanowiska faktycznego w sprawie, co w in­
stancji kasacyjnej jest niedopuszczalne. (22 II 1937 — C III 
2491/36). (Li)

Art. 380, 381. Sąd apelacyjny, który uchylił postanowienie 
I instancji odmawiające wnioskowi o sporządzenie wyroku z uza­
sadnieniem na piśmie z powodu zgłoszenia tego wniosku przed za­
padnięciem wyroku i który polecił sądowi I instancji uwzględnie­
nie wniosku, nie jest po przedłożeniu mu wyroku z skargą apela­
cyjną pozbawiony możności odrzucenia skargi apelacyjnej z tej sa­
mej przyczyny, dla której sąd I instancji odmówił wnioskowi o spo­
rządzenie wyroku z uzasadnieniem; orzeczenie bowiem wiąże sąd 
tylko w części dyspozytywnej, nie jest zaś w tym względzie miaro­
dajny pogląd prawny wyrażony w uzasadnieniu. (18 II 1937 — 
C III 833/36). (Li)

Art. 393. Odrzucenie zażalenia z powodu, iż skarżący nie za­
żądał doręczenia uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, nie jest 
prawidłowe, gdy postanowienie było ogłoszone przez sąd z już go­
towym uzasadnieniem, a zażalenie wniesione zostało w terminie 
siedmiodniowym od daty tego ogłoszenia. (30 X 1936 — C I 
1717/36). (Św)

Art. 404. Do okoliczności uzasadniających powstanie potrzeby 
twierdzenia i powołania dowodu nie należy zorientowanie się stro­
ny z zachowania sądu, że dotychczasowe twierdzenia i dowody jej 
są niewystarczające. (8 III 1937 — C III 202/35). (Li)

Art. 412. Przepis § 2 art. 412 nadaje sądowi apelacyjnemu pra­
wo rozpoznania sprawy, choćby zachodziły przyczyny uchylenia wy­
roku sądu okręgowego, jeżeli stan sprawy nie wymaga odesłania jej 
do sądu okręgowego, przy czym ustalenie, czy stan sprawy w związ­
ku z wyjaśnieniami stron i okolicznościami sporu nie wymaga ode­
słania sprawy do niższej instancji sądowej, jako dotyczące faktycz­
nej strony sporu, usuwa się spod kontroli kasacyjnej. (30 X 1936 
— C I 260/36). (Św)



622 IV. Sądownictwo

Art. 429 § 2, 529, 534. Nadanie i przepisanie klauzuli egzeku­
cyjnej należy do postępowania nie spornego, lecz egzekucyjnego, 
skoro art. 529 i 534 zostały umieszczone w części drugiej kpc., nor­
mującej postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające, na które roz­
ciąga się przepis art. 513 § 2 kpc. (5 III 1937 — C III 790/36). (Li) 

Art. 443 l. 2, 448 § 1 l. 2. Strona nie jest pozbawiona możności 
działania, nie jest również nienależycie zastąpiona wówczas, gdy 
ustanowiła pełnomocnika, a ten nie przedsięwziął czynności wska­
zanych celem należytej obrony w sporze. (7 XII 1936 — C III 
1406/35). (Li)

Art. 445 § 2. Strona, która w postępowaniu toczącym się we­
dług przepisów niemieckiej upc. odmówiła przysięgi, nie może żą­
dać wznowienia z powodu wykrycia nowych środków dowodowych; 
o tym bowiem, czy wykryte dowody mogą wpłynąć na wynik spra­
wy, można sądzić tylko według przepisów tej ustawy o postępowa­
niu, według których sprawa się poprzednio toczyła. (5 II 1937 — 
C III 322/35). (Li)

Art. 631, 637, 794. Ani przepis art. 631 § 1, ani też postano­
wienia o podziale kwoty wyegzekwowanej nie wykluczają legityma­
cji wierzyciela egzekucyjnego do dochodzenia zajętej wierzytelno­
ści do rąk własnych. Legitymacja upada tylko wówczas, gdy suma 
wyegzekwowana nie wystarcza na pokrycie wszystkich wierzycieli 
prowadzących egzekucję. (28 XI 1936 — C III 37/36). (Li)

(a) Kodeks postępowania cywilnego z 29 XI 1930 i z 27 X 1932 
(Dz. Ust. poz. 651 i 802). 

(b) Kodeks zobowiązań z 27 X 1933 (Dz. Ust. poz. 598) 
Art. 566 § 1 p. a (a); art. 202, 254 (b). Jeżeli wierzyciel potrą­

ca wierzytelność już wyskarżoną, posiadając tytuł egzekucyjny i pro­
wadząc nawet na podstawie jego egzekucję, to obok oświadczenia 
potrącenia konieczne jest ponadto wydanie tytułu egzekucyjnego, 
zwłaszcza gdy się uwzględni przepisy art. 566 § 1 p. 2 kpc i art. 222 
kz. (12 II 1937 — C III 754/36). (Li)

Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania cywilnego z 29 XI 
1930 i 28 X 1932 (Dz. Ust. poz. 652 i 802) 

Art. XLV. 1. Przepis ten zmienił częściowo art. 273 usp. co do 
składu sądu w sprawach cywilnych, jednak nie naruszył postano­
wienia § 3 art. 273 usp., iż zarzut, że sprawa cywilna ulega rozpo­
znaniu nie przez jednego sędziego, lecz w składzie trzech sędziów 
lub odwrotnie, może być podniesiony najpóźniej na pierwszym po-



A. Przegląd orzecznictwa 6 2 3

siedzeniu sądu i przed zgłoszeniem zarzutu co do istoty sprawy. (15 
II 1937 — C III 305/35). (Li)

2. Okoliczność, że sąd okręgowy jako odwoławczy orzekał
w składzie trzech sędziów zamiast jednoosobowo nie stanowi po­
gwałcenia przepisów postępowania. Skoro bowiem istnieje możność 
przekazania sprawy składowi trzech sędziów (art. XLV § 2, XLIX 
§ 5 przep. wprow. kpc.), to tym samym ustawodawca wyraził myśl,
że sąd w składzie trzech sędziów daje większą gwarancję należyte­
go rozpoznania sprawy aniżeli sąd w osobie jednego sędziego i roz­
poznanie sprawy w składzie kolegialnym nie stanowi uchybienia. 
(19 I 1937 — C III 34/36). (Li)

Regulamin przewozu przesyłek towarowych na kolejach żelaznych 
z 21 IX 1931 (Dz. Ust. poz. 721). 

§ 10 p. 3. Kolej jest tylko wówczas obowiązana do zastosowa­
nia taryfy ulgowej, jeżeli sposób wypełnienia listu przewozowego 
odpowiada warunkom regulaminu przewozu i taryfy towarowej, od 
których spełnienia zależy zastosowanie taryfy ulgowej. (31 V 1935 
— C II 292/35, 13 XII 1935 — C II 1678/35, 2 III 1936 — C II 
2632/35). (Db)

Ustawa z 17 III 1932 o uregulowaniu stosunków służbowych pra­
cowników instytucji ubezpieczeń społecznych (Dz. Ust. poz. 338). 

Art. 4. Nadanie prawa do odprawy pracownikom, zwalnianym 
w okresie trzymiesięcznym od dnia wejścia w życie pomienionej 
ustawy, nie stwarza żadnych uprawnień do odprawy dla pracowni­
ków zwalnianych po upływie tego okresu czasu, a nie mających we­
dług przepisów służbowych prawa do odprawy. (30 III 1935 — C II 
2723/34, 25 II 1936 — C II 2410/35, 13 X 1936 — C II 1291/36, 
27 X 1936 — C II 1367/36, 3 XI 1936 — C II 1455/36). (Db) 

Art. 5. Pracownikowi ubezpieczalni społecznej, zwolnionemu 
ze służby wskutek długotrwałej choroby, należy się odprawa we­
dług art. 5 powyższej ustawy, jeżeli według dawniejszego regulami­
nu służbowego, któremu pracownik podlegał, długotrwała choroba 
jako przyczyna rozwiązania umowy o pracę nie była przewidziana. 
(13 II 1936 — C II 2185/35). (Db)

Rozp. Rady Ministrów z 21 VI 1932 o postępowaniu egzekucyjnym 
władz skarbowych (Dz. Ust. poz. 580) 

Egzekucja sądowa, wszczęta przez urząd skarbowy przed dniem 
1 stycznia 1933 roku, toczy się według dawniejszych przepisów 



624 IV. Sądownictwo

egzekucyjnych. Urząd skarbowy może wszcząć egzekucję sądową 
przez przymusowy zarząd przedsiębiorstwa. (13 XI 1935 — C II 
1488/35). (Db)

a) Ustawa o Państwowym Banku Rolnym (Dz. Ust. 1932 poz. 966)
b) Statut Banku Rolnego (Dz. Ust. 1932 poz. 967).

Art. 16, 18 (a), §§ 30, 40, 74 (b). W postępowaniu przetargu 
przymusowego, toczącym się według przepisów niemieckiej ustawy 
o przetargach przymusowych, Bank Rolny nie może likwidować
w stopniu zapisu hipotecznego świadczeń rentowych przekraczają­
cych granice z § 10 p. 3 ustawy o przet. przym. (7 XII 1936 — C 
III 1969/35). (Li)

a) Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z 28 III 1933 (Dz. Ust.
poz. 396). 

b) Rozporządzenie Rady Ministrów z 27 XII 1933 w sprawie upraw­
nień osób ubezpieczonych oraz korzystających ze świadczeń na za­
sadzie dotychczas obowiązujących ustaw o ubezpieczeniu od wy­

padków (Dz. Ust. poz. 792). 
Art. 196. Kodeks zobowiązań nie daje podstawy do żądania za 

wypadek, jakiemu uległ pracownik ubezpieczony, odszkodowania 
od pracodawcy, jeżeli ten wypadku nie spowodował. (9 I 1936 — 
C II 2038/35). (Db)

Art. 196, 317 (a), § 19 (b). Rozporządzenie z 27 XII 1933 od­
nosi się wyłącznie do roszczeń ubezpieczonego wobec ubezpieczał-
ni, nie ma natomiast zastosowania do roszczeń pracownika wobec 
pracodawcy. Gdy więc w ustawie z 28 III 1933 ani wyraźny prze­
pis, ani szczególne okoliczności, ani cel ustawy nie nakazują sto­
sować jej przepisów w zakresie powyższych roszczeń do stosunków 
powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, normują się te ro­
szczenia według postanowień niemieckiej ordynacji ubezpieczenio­
wej. (27 XI 1936 — C III 2033/36). (Li)

Ustawa z 28 III 1933 o urzędach rozjemczych do spraw majątkowych 
posiadaczy gospodarstw wiejskich (Dz. Ust. 1936 Nr 5 poz. 60). 

Art. 27 p. 3. W sprawach, wszczętych przed urzędem rozjem­
czym, sąd okręgowy jest ostatnią instancją. Na jego orzeczenie nie 
jest, ani co do istoty sprawy ani co do odmowy prawa ubogich, dal­
szy środek odwoławczy dopuszczalny. (27 III 1936 — C II 2824/35, 
7 IV 1936 — C II 2855/35, 18 IV 1936 — C II 2874/35, 11 VIII 



A. Przegląd orzecznictwa 625

1936 — C II 590/36, 21 IX 1936 — C II 1517/36, 10 XII 1936 — 
C II 1725/36 i C II 2526/36). (Db)

Ustawa z 29 III 1933 o ulgach w zakresie oprocentowania i terminów 
spłaty wierzytelności hipotecznych (Dz. Ust. poz. 213). 

Art. 2. Przewidziane w art. 2 pomienionej ustawy moratorium 
komornik, gdy zachodzą warunki zastosowania jego przy egzekucji 
z nieruchomości, zmierzającej do wyegzekwowania kapitału, zabez­
pieczonego hipoteką umowną, winien stosować z urzędu. (8 IV 1936 
— C I 2104/35). (Św)

Kodeks zobowiązań z 27 X 1933 (Dz. Ust. Nr 82 poz. 598). 
Art. 31. Oświadczenie woli, złożone na kilka dni przed popeł­

nieniem samobójstwa przez 70-letniego starca, zniedolężniałego na 
umyśle, na korzyść osoby, pod której wpływem on wówczas pozo­
stawał, jest nieważne. (20 V 1936 — C II 150/36). (Db)

Art. 42. Zarzut, że strona w czasie zawierania umowy znajdo­
wała się w stanie upośledzenia umysłowego, nie mieści w sobie za­
rzutu, że strona przeciwna stan ten kontrahenta na swą rzecz wy­
zyskała. (28 IV 1936 — G II 107/36). (Db)

Art. 56. 1. Żądanie wynagrodzenia za pośrednictwo w zawar­
ciu małżeństwa jest sprzeczne z dobrymi obyczajami. (3 VII 1936 
— C II 628/36 i 15 XII 1936 — C II 1927/36). (Db)

2. Konkubina nie ma prawa do wynagrodzenia za usługi świad­
czone współtowarzyszowi życia we wspólnym gospodarstwie. (29 IX 
1936 — C II 1044/36). (Db)

Art. 60. Mąż, który w sporze eksmisyjnym swej żony przystą­
pił w charakterze współdłużnika do ugody sądowej, którą żona zo­
bowiązała się do opłacania czynszu pod rygorem, że w razie zwłoki 
egzekucja celem eksmisji będzie wdrożona, nie może dochodzić 
uchylenia wszczętej następnie egzekucji na tej podstawie, jakoby 
był współnajemca lokalu spornego. (21 IX 1936 — C II 1042/36). 

(Db) 
Art. 68. Gdy ogólne warunki ubezpieczenia na życie danego 

zakładu ubezpieczeń nie zawierają postanowienia, aby czas zawar­
cia umowy określony być miał chwilą dojścia odpowiedzi na ofertę, 
za którą uważać należy wniosek o ubezpieczenie (art. 70 kz.), samo 
przystąpienie przez zakład ubezpieczeń do wykonania umowy, wy­
rażające się w wystawieniu polisy, stanowi już, stosownie do art. 
69 kz., o zawarciu umowy ubezpieczenia. (28 IX 1936 — C I 
2831/35). (Św)



626 IV. Sądownictwo

Art. 111. Odnowienie stosunku, objętego wyrokiem, lub zrze­
czenie się wyroku względnie jego części przez jedną stronę na rzecz 
drugiej winno być pismem stwierdzone. (24 III 1936 — C I 
2466/35). (Św)

Art. 117 § 1. Kto bez zlecenia zarządcy domu pełni poszcze­
gólne usługi, wchodzące zwyczajnie w zakres czynności dozorcy do­
mu, ten ma jedynie uprawnienie do wynagrodzenia z art. 117 § 1 
kz., nie zaś uprawnienie do uposażenia należnego dozorcy domu. 
(28 IV 1936 — C II 20/36). (Db)

Art. 150. Właściciel domu może być odpowiedzialny za wyla­
nie wody przez inną osobę z pomieszczenia tylko wówczas, jeżeli 
w nim mieszka. (28 IX 1936 — C II 1001/36). (Db)

Art. 152. 1. W razie śmierci pasażera, wywołanej wypadkiem 
kolejowym, należy się jego ojcu zadośćuczynienia za krzywdę mo­
ralną, osobom zaś, na których utrzymanie zmarły dobrowolnie, choć 
bez obowiązku ustawowego łożył, renta z powodu utraty pomocy 
pieniężnej. (6 VI 1936 — C II 292/36). (Db)

2. Osoba, uszkodzona na ciele wskutek wypadku kolejowego,
ma prawo do zadośćuczynienia za krzywdy moralne, chociaż uszko­
dzenie jej nie było rozmyślnie przez kolej wywołane. (6 VI 1936 — 
C II 443/36). (Db)

Art. 161. Za uszkodzenie ciała .nie można przyznać obok renty 
z art. 161 § 2 kz. także jednorazowego odszkodowania z art. 164 
§ 1 kz. z tytułu zmniejszenia się widoków powodzenia na przy­
szłość. (14 V 1936 — C II 210/36). (Db)

Art. 188. W razie zlicytowania całego zapasu towarów w skle­
pie dłużnika w drodze egzekucji sądowej założenie przez córkę dłuż­
nika, która z licytacji nabyła tylko urządzenie sklepowe, w tymże 
lokalu takiego samego sklepu nie pociąga za sobą odpowiedzialno­
ści córki za długi powstałe w przedsiębiorstwie jej ojca. (17 IX 
1936 — C II 1038/36). (Db)

Art. 236 i 237. Złożenie do depozytu sądowego, dokonane bez 
podstawy ustawowej, nie zwalnia dłużnika z jego zobowiązania. 
(15 X 1936 — C II 1179/36). (Db)

Art. 269. 1. Art. 269 nie może mieć zastosowania, jeżeli przy­
czyny, mające uzasadnić żądanie obniżenia czynszu za dzierżawę 
apteki, zaszły przed dniem 1 lipca 1934 r. (18 V 1936 — C II 
712/36). (Db)

2. Ogólny kryzys ekonomiczny nie uzasadnia żądania obniże­
nia reszty ceny kupna za nabyty w roku 1931 dom. (9 IX 1936 — 
C II 820/36 i 16 IV 1937 C II 3112/36). (Db)



A. Przegląd orzecznictwa 627 

Art. 469 § 3, art. II, III , XLVI przepisów wprow. k. z. Termin 
sześciomiesięcznego wypowiedzenia w razie trwania stosunku pra­
cy przez lat dziesięć nie ma zastosowania do pracowników będą­
cych pracownikami umysłowymi w rozumieniu rozporządzenia Pre­
zydenta Rzeczypospolitej z 16 marca 1928 o umowie o pracę pra­
cowników umysłowych lub robotników (Dz. Ust. Nr 35, poz. 323 
i 324). (11 V 1936 — C II 263/36, 4 VI 1936 — C II 557/36, 3 VII 
1936 — C II 597/36, 18 VIII 1936 — C II 758/36, 22 X 1936 — 
C II 1325/36, 20 XI 1936 — C II 1795/36, 27 XI 1936 — C II 
1700/36, 1 XII 1936 — C II 1719/36, 12 XII 1936 — C II 1752/36, 
30 XII 1936 — C II 1980/36). (Db)

Art. 473. Roszczenie wynikające z umowy o pracę, zakończoną 
przed wejściem w życie kod. zob., podlegają jednorocznej prekluzji 
z art. 473, której termin początkowy liczyć należy od dnia 1 lipca 
1934 r. (20 X 1936 — C II 1257/36). (Db)

Prawo z 27 X 1933 o spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością 
(Dz. Ust. poz. 602). 

Art. 21 ust. 3. Spółka z ogr. odp., przedstawiając sądowi reje­
strowemu nową listę wspólników, nie jest obowiązana dołączać do­
kumentów nabycia, na podstawie których nastąpiła zmiana w osobie 
wspólników. (18 IX 1935 — C II 931/35). (Db)

Rozp. Prez. Rzplitej z 24 X 1934 o poprawie gospodarki i finansów 
związków samorządowych (Dz. Ust. poz. 846). 

Art. 6. Przepis tego artykułu o obniżeniu stopy odsetek od 
należności pieniężnych, podpadających pod przepisy pomienionego 
rozporządzenia, podlega zastosowaniu przez sąd ex officio. (25 III 
— 13 V 1936 — C I 2980/35). (Sto)

II. USTAWODAWSTWO DZIELNICOWE

1. B. ZABÓR ROSYJSKI

Kodeks cywilny Królestwa Polskiego 
Art. 36. Nie ma żadnej podstawy do wyznaczenia nad mieniem 

osoby nieobecnej kuratora, gdy znane jest jej miejsce pobytu i jest 
możność skomunikowania się z nią, tak że nie doznaje ona trwałej 
przeszkody do dopilnowania swych praw (art. 36 k. c. p.). (13 XI 
1936 — C I 3013/35). 



628 IV. Sądownictwo

Zgodnie z art. 36—40 k. c. p. wyznaczony przez sąd kurator 
nad mieniem nieobecnego ma nie tylko prawo, lecz wprost obowią­
zek zaopiekować się mieniem nieobecnego od chwili wyznaczenia 
go kuratorem, wobec czego wszystkie czynności jego od tej chwili, 
zdziałane w granicach, zakreślonych przez sąd przy ustanowieniu 
kurateli, są ważne, chociażby następnie sąd uznał, iż zaginiony 
zmarł przed wyznaczeniem kurateli. (6 X 1936 — C I 568/36). 

Kodeks cywilny Napoleona 
Art. 957. Podstawą istnienia krótkiego terminu prekluzyjne-

go, przewidzianego w art. 957, jest domniemanie przebaczenia ze 
strony darującego, wskutek czego zarówno skarga już wytoczona 
jak i samo prawo do skargi o odwołanie darowizny zostają umo­
rzone nawet przed upływem roku, jeżeli zajdą fakty dowodzące, iż 
darujący przebaczył obdarowanemu i z nim się pogodził. (29 X 
1936 — C I 1742/36). 

Art. 1148. Sąd, mając na względzie okoliczności sprawy, wład­
ny jest uznać, że ustanowienie sekwestru nad majątkiem, z które­
go, zgodnie z umową stron, miało być dostarczone przez jedną 
z nich drugiej zboże, czyniło zobowiązanie bardziej uciążliwym, nie 
stanowiło jednak siły wyższej w rozumieniu art. 1148 k. c. (5 XI 
1936 — C I 193/36). 

Art. 1384 ust. 1. Właściciel samochodu odpowiada za spowo­
dowane przez ten samochód uszkodzenie ciała, chociażby samochód 
był umieszczony w garażu, należącym do innej osoby i nieszczęśliwy 
wypadek nastąpił w czasie prowadzenia samochodu przez szofera, 
pozostającego w stosunku służbowym z właścicielem garażu. 

Firma, do której należy samochód, winna ponosić odpowie­
dzialność za nieszczęśliwy wypadek, gdy zdarzył się on w czasie 
użytkowania samochodu przez pracownika firmy nie dla swojej ko­
rzyści osobistej wyłącznie, lecz dla wykonania powierzonych mu 
funkcyj. (27 XI — 10 XII 1936 — C I 2182/36). 

Art. 2253. Przedawnienie nie biegnie pomiędzy małżonkami 
tylko podczas trwania małżeństwa, po ustaniu zaś tegoż na skutek 
śmierci jednego z małżonków pozostały przy życiu małżonek, po­
siadając majątek swego współmałżonka w warunkach, przewidzia­
nych w art. 2229 k. c, w zasadzie może stać się jego właścicielem 
na mocy przedawnienia nabywczego. (25 XI 1936 — C I 500/36). 

Ustawa hipoteczna 1818 r. 
Art. 25. Przewidziany w art. 25 u. h. roczny termin, po któ­

rego upływie zainteresowana strona może żądać wykreślenia z wy-



A. Przegląd orzecznictwa 629 

kazu hipotecznego wzmianki, wniesionej na skutek wniosku, zawie­
szonego przez zwierzchność hipoteczną, płynie nie od daty zapad­
nięcia decyzji wydziału hipotecznego, lecz od daty, w której decy­
zja zawieszająca zostanie doręczona osobie, zgłaszającej ten zawie­
szony wniosek. (28 X 1936 — C I 1947/35). 

Prawo cywilne Ziem Wschodnich (T. X cz. I Zw. Pr.) 
Art. 452. Z zestawienia przepisów art. 452—465 t. X cz. I wy­

nika, że prawo użytków w cudzym majątku mogło powstawać i być 
przyznawane tylko w księgach i aktach wieczystych, nie zaś z mocy 
posiadania chociażby dawnego; samo faktyczne korzystanie z użyt­
ków w cudzym majątku bez względu na czas jego trwania nie mo­
że dać podstawy do dalszego na wieczne czasy korzystania z tych 
użytków, czyli przejść w prawo, i zgodnie z tym właściciel nie traci 
wskutek upływu terminu przedawnienia prawa żądania zaprzesta­
nia powyższego korzystania. (8 IX 1936 — C I 227/36). 

Art. 533. Twierdze wojskowe ze względu na swój charakter 
rzeczy poza obrotem nie mogą być posiadane na prawie własności 
przez osoby prywatne, z czego wynika, że wszelkie prawne sposo­
by nabycia, a w ich liczbie przedawnienie, do tych obiektów zasto­
sowania mieć nie mogą. (10 XI 1936 — C I 677/36). 

Art. 574. Wypływająca z art. 574 t. X cz. I zasada niedopusz­
czalności niesłusznego zbogacenia nie może mieć zastosowania do 
domowej pracy dzieci lub osób, jako dzieci do rodziny przyjętych, 
dokonanej na rzecz gospodarstwa, należącego do głowy rodziny. 
(3 XI 1936 — C I 1489/36). 

Z tytułu niesłusznego zbogacenia się cudzym kosztem można 
żądać zwrotu tylko tych korzyści, których wskutek działania po­
zwanego powód bez przyczyn usprawiedliwiających został pozba­
wiony, a które jednocześnie zwiększyły majątek pozwanego. (4 XI 
1936 — CI 634/36). 

Art. 1676. Warunek w akcie zastawu ruchomości, iż w razie 
nieotrzymania przez wierzyciela zapłaty w terminie, rzecz zastawio­
na przechodzi na jego własność, jest nieważny. (25 VIII 1936 — 
C I 85/36). 

Ustawa dróg komunikacji (t. XII cz. I Zw. Pr. wyd. 1857 r. podług 
kontyn. 1912 r.). Załącznik do uw. 23 do art. 575. 

Art. 69. Niezgłoszenie w powództwie, wytoczonym o rentę na 
podstawie przepisów ustawy z dnia 28 czerwca 1912 r. o wynagro­
dzeniu funkcjonariuszów kolei żelaznych i członków ich rodzin za 
szkody, wyrządzone wskutek nieszczęśliwych wypadków, żądania 



630 IV. Sądownictwo

zasądzenia odsetek nie pozbawia powoda prawa do otrzymania za­
sądzonej sumy z odsetkami, przewidzianymi w art. 69 pomienionej 
ustawy; wysokość tych odsetek nie może przekraczać stopy 6 od sta, 
ściśle określonej w ustawie. (22 IX 1936 — C I 119/36). 

Ustawa postępowania cywilnego 1864 r. 
Art. 735. Okoliczność, że wytoczone powództwo zostało zabez­

pieczone przez wpisanie ostrzeżenia do wykazu hipotecznego, a na­
stępnie po zapadnięciu wyroku zaocznego, zasądzającego preten­
sję, ostrzeżenie to zostało zastąpione przez czysty wpis zasądzonej 
sumy jako hipoteki sądowej, co nastąpiło jednak już po upływie 
3 lat od uprawomocnienia się wyroku zaocznego, nie daje podsta­
wy do uznania, iż do wyroku tego nie ma zastosowania przepis 
art. 735 u. p. c. o utracie mocy przez wyrok zaoczny w razie nie-
wykonania go w ciągu trzech lat. 

Dobrowolne wykonanie wyroku zaocznego przez pozwanego 
winno mieć z punktu widzenia art. 735 u. p. c. to samo znaczenie, 
co zgłoszenie przez powoda żądania wykonania wyroku, o którym 
mówi art. 735, gdyż czyni to żądanie zbędnym. (6. XI 1936 — C I 
3001/35). Witold Święcicki, 

Sędzia Sądu Najwyższego. 

2. B. ZABÓR AUSTRIACKI

Kodeks cywilny z 1 VI 1811 Zb. ust. sąd. Nr 946 
§ 46. Kto odstąpił od zaręczyn bez uzasadnionej podstawy obo­

wiązany jest zwrócić stronie przeciwnej nie tylko kwoty otrzymane 
w gotówce, lecz także dać odszkodowanie za świadczenia w natu­
rze, od niej otrzymane, jako to za dostarczenie środków żywności, 
pranie i naprawę bielizny itp. (19 X 1936 — C II 1330/36). 

§ 55. Małżeństwo zawarte przez osobę piętnastoletnią, nie po­
siadającą środków do życia, pod groźbą jej opiekunki, że ją wy­
rzuci z domu, jeżeli nie zgodzi się na małżeństwo, jest nieważne. 
(17 XI 1936 — C II 1691/36). 

§ 91. 1. W sprawie o alimenty, wytoczonej przez żonę prze­
ciwko mężowi przed sądem grodzkim, sąd ten jest powołany do 
zbadania, czy i który z małżonków ponosi winę w uchyleniu wspól­
nego pożycia, i do oddalenia powództwa, gdy ustali, że mąż winy 
tej nie ponosi. (20 XI 1936 — C II 1791/36). 

2. Żona, która bez uzasadnionej podstawy zerwała wspólność
małżeńską, nie może żądać od męża alimentów, choćby wyraziła 



A. Przegląd orzecznictwa 631 

listownie chęć powrotu, jeżeli faktycznie do męża nie wróciła, mi­
mo że był on gotów przyjąć ją z powrotem. (13 I 1937 — C II 
2093/36). 

§ 105 uc. i § 114 nor. jur. Ugoda separacyjna zawarta przez
małżonków przed sądem niewłaściwym do zatwierdzenia sparacji 
nie ma wprawdzie znaczenia separacji sądowej, jest jednak dla stron 
co do zawartego w niej oświadczenia o braku winy któregokolwiek 
z małżonków w rozejściu się obowiązująca. (12 I 1937 — C II 
2133/36). 

§ 163. 1. Uznanie nieślubnego ojcostwa mieści w sobie przy­
znanie faktu obcowania cielesnego z matką dziecka w terminie usta­
wowym. (3 XII 1936 — C II 1782/36). 

2. Dziecko legitymowane wskutek zawarcia ślubu przez jego
rodziców nie może dochodzić ustalenia nieślubnego ojcoistwa prze­
ciwko osobie trzeciej. Również matka, która dziecko to utrzymy­
wała, nie może dochodzić przeciwko tej osobie zwrotu kosztów 
utrzymania. (25 I 1937 — C II 2191/36). 

§ 366. Pozahipoteczny nabywca fizycznie wydzielonej części
ciała hipotecznego, będącego hipoteczną współwłasnością kilku 
osób w częściach idealnych, nie może przeciwko jednemu tylko 
z współwłaścicieli dochodzić prawa własności do fizycznie wydzie­
lonego obszaru ciała hipotecznego. (23 X 1936 — C II 1299/36). 

§ 585. Treść ustnego rozporządzenia ostatniej woli nie może
być stwierdzona zeznaniami osób, które — słuchając oświadczeń 
spadkodawcy — nie miały świadomości, że są świadkami rozporzą­
dzenia ostatniej woli, lub które przy oświadczeniach tych nie były 
jednocześnie obecne. (4 VI 1936 — C II 246/36). 

§ 841. Umowa o podział nieruchomości jest aktem jednolitym,
z którego wynikają skutki prawne dla wszystkich uczestników po­
działu, żądanie zatem pozwu oparte na takiej umowie musi objąć 
prawa i obowiązki wynikające z niej dla wszystkich uczestników 
wspólności, a więc też wyszczególnić, jakie nieruchomości oraz ko­
mu z uczestników wspólności w wyroku przysądzone być mają. (18 
V 1936 — C II 282/36). 

§ 870. Rozwiązanie umowy o pracę jest prawem każdego
z kontrahentów, oświadczenie zatem pracodawcy, że wykona to 
prawo nie stanowi podstawy do niesłusznej i uzasadnionej obawy 
z § 870 uc. (18 V 1936 — C II 278/36). 

§ 1042. Zwrotu kosztów utrzymania dziecka nieślubnego do­
chodzić można przeciwko ojcu nieślubnemu i bez zgłoszenia wnio­
sku o ustalenie przez sąd ojcostwa nieślubnego. (22 X 1936 — C II 
1304/36). 



6 3 2 IV. Sądownictwo 

§ 1070. Wygaśnięcie prawa odkupu z jakiegokolwiek powodu 
co do jednego z uprawnionych nie wywiera żadnego wpływu na 
możność wykonania tego prawa w całości przez pozostałych upraw­
nionych; tak samo umowa o sposobie zwrotu ceny kupna, zawarta 
przez jednego z uprawnionych do odkupu z nabywcą rzeczy, nie 
wiąże pozostałych uprawnionych. (23 X 1936 — C II 1305/36). 

§ 1101. Zastawnicze opisanie z § 1101 uc. służy wyłącznie dla 
roszczeń czynszowych wynajmującego i nie może być rozszerzane 
na inne podobne roszczenia. (29 X 1936 — C II 1287/36). 

§ 1220. Umowa, którą rodzice wyznaczają dla swej córki wy­
posażenie nie jest dla nich wiążąca, gdy wysokość przyrzeczonego 
wyposażenia przekracza ich stosunki majątkowe i rodzinne. (25 I 
1937 — C II 2202/36). 

§ 1299. Za szkodę wyrządzoną stronie przez czynność urzędo­
wą ponosi wobec strony odpowiedzialność cywilną tylko ten nota­
riusz, który czynność sporządził, chociażby prowadził koncelarię 
notarialną wspólnie z innym notariuszem. (17 XII 1935 — C II 
904/35). 

Ustawa z 5 III 1869 Dzpp. Nr 27 o odpowiedzialności kolei 
za uszkodzenia cielesne 

§ 2. Przedsiębiorstwo tramwajowe wolne jest od odpowiedzial­
ności za uszkodzenie przechodnia, które wynikło wyłącznie z winy 
kierowcy samochodu wyprzedzającego nieostrożnie wóz tramwajo­
wy. (22 I 1937 — C II 2096/36). 

Ustawa hipoteczna z 25 VII 1871 Dzpp. Nr 95 
§ 14. Prawa zastawu dla wierzytelności opiewającej na złote 

nie można wpisać ze stopniem służącym kaucji hipotecznej, opie­
wającej na dolary, jeżeli dokument hipoteczny nie stwierdza, że 
suma wpisać się mających złotych mieści się w wartości kaucji do­
larowej. (3 XI 1936 — C II 1402/36 i 23 XI 1936 — C II 1408/36). 

Ordynacja egzekucyjna z 27 V 1896 Dzpp. Nr 79. 
§ 216 ust. 2. 1. Podatek od nieruchomości zalegający z real­

ności, której tylko część ułamkowa została egzekucyjnie sprzedana, 
korzysta jedynie w tej ułamkowej części z prawa pierwszeństwa 
przy podziale licytacyjnej ceny kupna. Odroczenie terminu płat-
ności zaległego podatku od nieruchomości, udzielone płatnikowi 
przez władzę skarbową, nie stoi na przeszkodzie natychmiastowe­
mu przydzieleniu całej tej zaległości z licytacyjnej ceny kupna na 
rzecz Skarbu Państwa. (26 X 1936 — C II 1344/36). 



A. Przegląd orzecznictwa 633 

2. Opłatom kanałowym oraz opłatom za czyszczenie jezdni
w mieście Lwowie nie służy pierwszeństwo zaspokojenia z ceny 
kupna uzyskanej za zlicytowaną nieruchomość. (30 X 1936 — C II 
1365/36). 

Ustawa z 6 III 1906 Dzpp. Nr 58 o spółkach z ograniczoną 
odpowiedzialnością 

§ 76. Przeniesienie udziału w spółce z ograniczoną odpowie­
dzialnością, zadokumentowane w ugodzie sądowej, jest ważne. (23 
XI 1936 — C II 1702/36). 

Nowela naftowa z 9 I 1907 Dzpp. Nr 7 
§ 1. Nabycie prawa do wydobywania minerałów żywicznych od 

współwłaścicieli gruntu może odbyć się co do każdego z współwła­
ścicieli za aktem odrębnym. (19 X 1936 — C II 1301 i 1303/36). 

§ 7. 1. Umowne zobowiązanie się do wydawania procentów 
brutto wiąże strony, chociażby nie zostało wpisane do księgi naf­
towej. (19 X 1936 — C II 1302/36). 

2. Przy obliczaniu kwot należnych bruttowcom z produkcji
gazowej przedsiębiorca naftowy może potrącić stosunkowo koszty 
przetloczenia gazu z otworu świdrowego do miejsca zużycia gazu, 
gdy cena za gaz dostarczony obliczana jest według miejsca zuży­
cia. (11 II 1937 — C II 2241/36). 

§ 12. Zastrzeżenie, iż mimo upływu czasu, na który prawo do 
wydobywania minerałów żywicznych nadane zostało przez właści­
ciela gruntu przedsiębiorcy, przedsiębiorca może nadal eksploato­
wać szyb ropodajny aż do jego wyczerpania nie jest sprzeczne 
z przepisami ustawy. (11 I 1937 — C II 2054/36). 

§ 14. Wspólnik, który zrzekł się swego udziału w spółce nafto­
wej pod warunkiem, że otrzyma zaraz z pierwszej produkcji zwrot 
swych wkładów, pozostaje nadal udziałowcem spółki aż do ziszcze­
nia się tego warunku. (13 I 1937 — C II 2134/36). 

Ustawa z 9 VIII Dzpp. Nr 162 o odpowiedzialności za szkody 
wynikłe z ruchu samochodów 

§ 6. Przedawnienie z § 6 lit. a nie zachodzi mimo dopuszcze­
nia do spoczywania sprawy poza upływ sześciu miesięcy od dnia, 
w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie obowią­
zanej do wynagrodzenia szkody, jeżeli powód podejmuje spór 
w krótkim czasie po upływie okresu spoczywania. 

Ruch I I I 1937 41 



634 IV. Sądownictwo

§ 8. Jeżeli kierowca samochodu dopuścił do samodzielnego-
prowadzenia pojazdu osobę nie posiadającą zezwolenia na samo­
dzielne prowadzenie samochodu, za szkodę zrządzoną przez tę oso­
bę odpowiada tak kierowca jak i właściciel samochodu. (23 V 1936 
— C II 264/36). 

Ordynacja o zwalczaniu czynności prawnych z 10 XII 1914 
Dzpp. Nr 337 

§ 2 L. 1. Jeżeli czynność zdziałana ustnie na szkodę wierzy­
cieli stwierdzona została następnie umową zawartą na piśmie, ter­
min ustawowy do zaskarżenia czynności biegnie od daty sporządze­
nia umowy na piśmie. (29 I 1937 — C II 2195/36). 

Ustawa z 29 XII 1917 Dzpp. Nr 501 o umowie ubezpieczenia 
§ 28. Zakład ubezpieczeń wolny jest od obowiązku odszkodo­

wania, jeżeli szkoda nastąpi w czasie, gdy premia płatna przy za­
warciu umowy nie jest jeszcze ani zapłacona, ani przez zakład są­
downie zaskarżona. (29 X 1936 — C II 1379/36). 

§ 132. Oświadczenie zakładu o odstąpieniu od umowy ubez­
pieczenia jest skuteczne przez doręczenie go albo dziedzicowi ubez­
pieczającego się, albo osobie trzeciej, na której korzyść zawarto 
ubezpieczenie. (9 X 1935 — C II 997/35). 

Dr Włodzimierz Dbałowski, 
Sędzia Sądu Najwyższego. 

3. B. ZABÓR PRUSKI

a) Pruskie powszechne prawo krajowe; b) Ustawa wprowadzająca
k. c; c) Niemiecki k. c.

§§ 44 i nast. I 2, §§ 720, 731 11 11 a); art. 132 b); § 97 c). 
W granicach kościelnego ciężaru budowlanego zagadnienie, czy 
płot wokoło kościoła tworzy jego przynależność rozstrzygnięte być 
musi według przepisów kodeksu cywilnego. Jakkolwiek § 97 mówi 
o popieraniu celu gospodarczego rzeczy głównej, to jednak nie cho­
dzi o przeciwieństwo do celu idealnego, lecz o właściwy cel, który 
spełnia rzecz główna. W tym sensie popiera płot wokoło kościoła 
jego cel gospodarczy, jeżeli cmentarz okolony płotem służy do grze­
bania zmarłych, odprawiania coniedzielnych procesji, a podczas od­
pustów i innych uroczystości kościelnych do wygłaszania kazań 
i słuchania spowiedzi. (27 XI 1936 — C III 1264/34). 



A. Przegląd orzecznictwa 635 

Niemiecka ordynacja przemysłowa 
§ 26. Materiały parlamentarne wykazują, że obecna redakcja 

§ 26 jest przypadkowa, że w rzeczywistości zamierzone było przy­
znanie właścicielowi nieruchomości dotkniętej imisjami pełnego 
odszkodowania i to równorzędnie z roszczeniem o zaprowadzenie 
urządzeń ochronnych, za czym decydować powinna prawdziwa wola 
ustawodawcy, tj. że roszczenie o odszkodowanie nie jest tylko sub-
sydiarne. Stanowisko to odpowiada zasadzie konstytucyjnej, że 
własność prywatna może być na cele dobra publicznego uszczu­
plona tylko za odszkodowaniem w pieniądzach. (12 VI 1936 — C 
III 1043/34). 

Ustawa z 7 VI 1871 o odpowiedzialności kolei 
§ 1. Odpowiedzialność kolei nie zachodzi, gdy osoba trzecia 

wszedłszy na wagon zrzucała bryły węgla i trafiła w głowę osobę 
przechodzącą przy torze kolejowym. (16 XI 1936 — C III 611/35). 

Niemiecka ustawa postępowania cywilnego 
§ 233. Załatwienie wniosku o prawo ubogich po upływie ter­

minu do orzeczenia środka prawnego uzasadnia nieuchronne zda­
rzenie, jeżeli wniosek wpłynął do sądu dziewięć dni przed upływem 
terminu, gdyż wniosek w normalnym trybie czynności mógł być za­
łatwiony na czas nawet przy uwzględnieniu okoliczności, że wska­
zanie adwokata nastąpić musi przez Radę Adwokacką. (16 XI 1936 
— C III 1131/34). 

§ 233. Wysłanie listu z Działdowa do Poznania w ostatnim
dniu przed upływem terminu koniecznego nie uzasadnia przyczyny 
restytucyjnej, jeżeli list doszedł do miejsca przeznaczenia dopiero 
w dwa dni po wysłaniu. (13 XI 1936 — C III 827/35). 

§§ 256, 280, 556. W wypadku, gdy powód żąda świadczenia 
oraz ustalenia podstawowego stosunku prawnego, żądanie ustale­
nia traktowane być może tylko jako pozew wypadkowy, z powodu 
czego nie może nastąpić zliczanie wartości żądania o świadczenie 
z wartością roszczenia o ustalenie. (4 I 1937 — C III 1585/35). 

§ 538 p. 3. Sąd II instancji uznając wyrok oddalający skargę
za nieuzasadniony nie jest zobowiązany do wydania wyroku o pod­
stawie roszczenia, gdy z uzasadnienia wyroku wynika, że sąd nie 
uznaje powództwa za bezzasadne. (19 X 1936 — C III 1187/36). 

§ 1039. Postępowanie polubowne kończy się dopiero z chwilą,
gdy dopełniono wszelkich warunków z § 1039, wobec czego do­
puszczalne jest uzupełnienie wyroku sądu polubownego aż do za-

41* 



636 IV. Sądownictwo 

mknięcia rozprawy w instancji odwoławczej w sporze na podstawie 
§ 1042 u. p. c. (5 X 1936 — C III 1875/36). 

§ 1041. 1. W postępowaniu przed sądem polubownym nie obo­
wiązują przepisy §§ 80 i nast. u. p. c, wobec czego nie decyduje 
okoliczność, czy reprezentant strony był zaopatrzony w formalne 
pełnomocnictwo, lecz fakt, czy działanie jego strona zatwierdziła. 
(5 X 1936 — C III 1875/35). 

2. Wdanie się w spór przed sądem polubownym przed­
stawia zrzeczenie się wszelkich zarzutów wadliwego postępowania, 
co do których strona nie podniosła szczególnych zastrzeżeń bez 
względu na to, czy o zastrzeżeniach może skutecznie orzekać sąd 
polubowny, skoro chodzi o tłumaczenie zachowania się strony jako 
oświadczenia woli. (5 X 1936 — C III 1875/35). 

§ 1042. Wyłączenie sędziów polubownych na podstawie oko­
liczności doszłych do wiadomości strony dopiero po ukończeniu po­
stępowania polubownego nie może być podciągnięte pod przesłanki 
usprawiedliwiające niedopuszczalność postępowania w rozumieniu 
§ 1041 p. 1 p. c. (5 X 1936 — C III 1875/35). 

a) Niemiecka ustawa postępowania cywilnego 
b) Niemiecki kodeks cywilny 

§§ 514, 713 ust. 3 a); §§ 226, 812, 818 b). Przez użycie w § 812 
k. c. słów „jej kosztem" roszczenie o zwrot niesłusznego wzbogace­
nia uprzystępnione ma być osobom, z których majątku przedmiot 
świadczenia nie wyszedł, które niemniej przejściem przedmiotu bez 
przyczyny prawnej w majątek innej osoby majątkowo są dotknięte. 
Warunki te zachodzą w osobie zarządcy przymusowego odnośnie do 
majątku podlegającego jego zarządowi. Dlatego może zarządca żą­
dać zwrotu rzeczy zabranych mu w drodze egzekucji na podstawie 
tytułu wydanego przeciwko dłużnikowi. (27 XI 1936 — C III 
708/36). 

Niemiecka ustawa o przetargach przymusowych 
§§ 20, 21, 55. Suma asekuracyjna nie jest objęta przetargiem 

i nie przypada nabywcy, jeżeli nie uległa ona zajęciu, nie była przed­
miotem oszacowania i nie była objęta warunkami licytacyjnymi oraz 
nie była uwzględniona przy ustaleniu najniższej oferty. (30 XI 1936 
— C III 401/35). 

Niemiecki kodeks cywilny 
§§ 138, 826 1Przepisy podatkowe — i to również karne — ma­

ją raczej charakter norm ochronnych natury finansowo-politycznej 



A. Przegląd orzecznictwa 637 

i przewinieniom podatkowym nie nadają piętna czynności niemo­
ralnych w rozumieniu § 138 k. c. ani nie wywołują nieważności 
czynności prawnych z tej tylko przyczyny, że przy zdziałaniu tych 
czynności naruszono przepisy podatkowe. Samo więc zatajenie ce­
ny kupna dla zaoszczędzenia opłat skarbowych nie uzasadnia żad­
nego roszczenia odszkodowawczego. (26 X 1936 — C III 1903/35). 

§ 209. Skarga przerywa bieg przedawnienia wówczas tylko,
gdy odpowiada przepisom § 253 p. c; dlatego nie skutkuje przerwy 
skarga z wnioskiem o zapłatę, której wysokość powód określi póź­
niej. (2 X 1936 — C III 468/35). 

§§ 276, 278, 839. Notariusz, który sam względnie którego kie­
rownik kancelarii nie wykonał obowiązku przejętego przez nota­
riusza do przejrzenia ksiąg hipotecznych odpowiada za powstałą 
stąd szkodę nie na podstawie naruszenia obowiązku urzędowego 
w myśli § 839 k. c, lecz za niedopełnienie obowiązku umownego 
zgodnie z §§ 276 i 278 k. c. 

§ 286. Dłużnik, który wyzbył się przedmiotu dłużnego na pod­
stawie umowy nie może powoływać się na niemożliwość świadcze­
nia, by pozbawić wierzyciela roszczenia o świadczenie w naturze. 
(23 X 1936 — C III 931/35). 

§§ 313, 662, 667. Umowa, którą zobowiązuje się ktoś do naby­
cia nieruchomości na swoje imię i do przeniesienia własności na 
swego kontrahenta, będącego obcokrajowcem, na wypadek, że ten 
otrzyma zezwolenie na nabycie nieruchomości, ma charakter pole­
cenia i nie wymaga z tej przyczyny formy notarialnej. (22 II 1937 
— C IIII 2339/36). 

§ 415. Dług wekslowy jako taki, związany z wekslem i posia­
daniem wekslu, nie może być inaczej przejęty przez osobę trzecią 
w rozumieniu § 415 jak tylko przez zastąpienie wekslu pierwotnego 
dłużnika wekslem nowego dłużnika. (18 I 1937 — C III 143/35). 

§ 675. Akredytywa ma na celu zabezpieczenie roszczeń o zapła­
tę przez wskazanie osoby, którą pod względem siły płatniczej uważa 
się za pewną, do której akredytowany ma odpowiednie zaufanie i do 
której przede wszystkim zwrócić się może z uzasadnionymi roszcze­
niami o zapłatę. Z istoty akredytywy wynika więc nabycie przez 
akredytowanego bezpośrednich roszczeń wobec akredytującego, 
a tym samym akredytywa nie może być dowolnie uchylana i zmie­
niana. Jeżeli brak jest w tym względzie postanowień w umowie, de­
cydują zasady z §§ 133, 157 k. c, a wówczas granice akredytywy 
są zakreślone zabezpieczoną transakcją. Przez akredytywę nie po­
wstaje żadna umowa pomiędzy akredytującym a akredytowanym 
nawet wówczas, gdy akredytujący akredytowanego o akredytywie 



638 IV. Sądownictwo

zawiadomi. Chodzi raczej o umowę z § 675 k. c. pomiędzy osobą 
starającą się o otwarcie akredytywy a osobą otwierającą akredyty­
wę na rzecz osoby trzeciej, tj. akredytowanego. (16 X 1936 — C III 
555/35). 

§ 101. Do istoty przyjęcia w gospodę nie należy dostarczanie
wyżywienia albo utrzymywanie hotelu zakrojonego na przyjmowa­
nie gości przygodnych, przyjezdnych i przejściowych lub wreszcie 
zawieranie ustnych umów. O istocie przyjęcia w gospodę decyduje 
utrzymywanie otwartego lokalu na cele świadczeń, które gościowi 
mogą zastąpić warunki pobytu we własnym domu, a więc gdy utrzy­
mujący lokal podejmuje się utrzymywania porządku i czystości 
w mieszkaniu i gotów jest do posługi, ewentualnie także do wyży­
wienia. (23 XI 1936 — C III 57/35). 

§ 1115. Tak wpis w księdze hipotecznej jak i treść zezwolenia
na wpis, do którego wpis się odnosi, może być tłumaczony tylko 
7. treści wpisu względnie dokumentu. Jeżeli ani jeden, ani drugi nie
wskazuje osoby dłużnika, to na zasadzie wykładni logicznej przy­
jąć można, że jest nim właściciel obciążonej nieruchomości. (5 X 
1936 — C III 1291/34). 

§ 1613. Przepis ten nie wyklucza roszczeń opartych na przeł-
pisach o prowadzeniu cudzych spraw bez polecenia lub na postano­
wieniach o niesłusznym wzbogaceniu. (7 IX 1936 — C III 1414/35). 

Ustawa z 30 VII 1899 o urzędnikach komunalnych 
§§ 9, 10. Zastrzeżenie oraz zgoda władzy nadzorczej konieczne 

są tylko w wypadkach szczególnych, nie objętych obiektywnymi 
normami prawnymi, a zwłaszcza statutem. Gdzie normy takie istnie­
ją, działają one automatycznie bez potrzeby wymienienia ich w no­
minacji, a jako prawo szczególne uchylają one odmienne przepisy 
ogólnej ustawy z 30 VII 1899. Przepis § 10 ust. 2 wymagający ure­
gulowania warunków przyjęcia odnosi się do przyjęcia, które jest 
podstawą rozpoczęcia służby komunalnej, określonej w powyższym 
przepisie. Wobec tego bez zastrzeżeń w nominacji urzędnik przy­
jęty na czas próbny staje się w razie zatrzymania go w urzędzie po 
upływie czasu próby urzędnikiem podlegającym w pewnym okresie 
czasu zwolnieniu za wypowiedzeniem, jeżeli w tym sensie normuje 
statut stosunki urzędników danego związku komunalnego. (21 XII 
1936 — C III 2634/36). 

Ustawa z 30 V 1908 o umowie ubezpieczeniowej 
§ 12. Postanowienie zawarte w ogólnych warunkach ubezpie­

czeniowych, że towarzystwu przysługuje prawo podjęcia śledztwa 



A. Przegląd orzecznictwa 639

dotyczącego przyczyny i rozmiarów szkody, że ubezpieczony obo­
wiązany jest udzielić towarzystwu wszelkich wyjaśnień, że towarzy­
stwo może żądać dostarczenia w ciągu trzech tygodni osobnych wy­
kazów przedmiotów zniszczonych, uszkodzonych i nieuszkodzonych 
i ich wartości, nie wstrzymuje w razie niewykonania odnośnych zo­
bowiązań przez ubezpieczonego wymagalności roszczenia o wypłatę 
sumy ubezpieczeniowej; niewykonanie tych zobowiązań może co 
najwyżej zwolnić towarzystwo od obowiązku odszkodowania w gra­
nicach § 6 ustawy o umowie ubezpieczeniowej. (14 X 1936 — C III 
1187/36). Marian Lisiewski 

Sędzia Sądu Najwyższego 

ORZECZNICTWO 
NAJW. TRYBUNAŁU ADMINISTRACYJNEGO 

II. SPRAWY URZĘDNICZE

1. Prawa i obowiązki służbowe
63. Konieczność redukcji personelu w związku ze zmniejsza­

jącym się ruchem pocztowo-telegraficznym, jako okoliczność nie-
spowodowana względami leżącymi w osobie danego pracownika, 
nie stanowi sama przez się okoliczności uzasadniającej przeniesie­
nie danego pracownika w stan nieczynny „ze względu na dobro 
służby", na zasadzie ustępu 1 § 52 rozporządzenia Rady Ministrów 
o stosunku służbowym pracowników państwowego przedsiębiorstwa
„Polska Poczta, Telegraf i Telefon" z dnia 1 stycznia 1934, poz. 
25 Dz. Ust. (23 lutego 1937 r. L. Rej. 9456/34). 

2. Emerytury i zaopatrzenia
64. Do okresu 10-letniego służby państwowej, wymaganego

przez art. 11 ustęp 1 ustawy emerytalnej z 11 grudnia 1923 r. poz. 
380 Dz. Ust. z r. 1931 — podlega zaliczeniu służba państwowa od-
byta w b. państwie zaborczym, a policzalna do wysługi emerytal­
nej z mocy art. 81 tejże ustawy. (7 października 1936 r. L. Rej. 
8329/33). 

65. W myśl art. 81 ustawy emerytalnej z dnia 11 grudnia 1923
roku w związku z postanowieniami § 5 niemieckiej ustawy z dnia 
31 maja 1906 r. o zaopatrzeniu wojskowych niższych stopni oraz 
§ 14 niemieckiej ustawy z dnia 31 maja 1906 r. o pensjonowaniu
oficerów zawodowemu oficerowi wojska polskiego przysługuje pra­

wo do zaliczenia do jego wysługi emerytalnej obowiązkowej służby 



640 IV. Sądownictwo

wojskowej w b. armii niemieckiej pomimo przerwy pomiędzy tą 
służba a służbą w wojsku polskim. (30 listopada 1936 r. L. Rej. 
8943/33). 

66. Skazany prawomocnie wyrokiem sądowym na karę doda­
tkową utraty praw publicznych emeryt kolejowy, w myśl pkt. 3 § 16 
rozp. Rady Ministrów z 8 VII 1932 r. poz. 577 Dz. Ust., nie traci 
praw do zaopatrzenia emerytalnego w razie zawieszenia w wyroku 
sądowym wykonania kary. Utrata tego prawa następuje tylko wów­
czas, jeśli zostało następnie zarządzone wykonanie zawieszonej ka­
ry. (22 lutego 1937 r. L. Rej 4377/34). 

67. Przewidziane w § la ostatnie zdanie rozporządzenia Rady
Ministrów z 5 lipca 1928 poz. 632 Dz. Ust., 60 punktów, zwiększa­
jące w każdym szczeblu VII grupy uposażenie nadkomisarza Straży 
Granicznej, podlegają w; myśl art. 17 ustawy z 11 grudnia 1923 poz. 
380/31 i 239/32 Dz. Ust. wliczeniu do podstaw wymiaru uposaże­
nia emerytalnego. (22 lutego 1937 r. L. Rej. 2635/34). 

III. SPRAWY SKARBOWE

2. Należytości i opłaty stemplowe
68. Sporządzony w formie aktu notarialnego protokół z wal­

nego zgromadzenia udziałowców spółki z ogr. odp., stwierdzający 
przyznanie wynagrodzenia radzie nadzorczej za czynności spełnione 
w ubiegłym roku operacyjnym, określone w statucie i w myśl tego 
statytu podlegające wynagrodzeniu — podpada pod przepis art. 90 
ust. 1 u. o. e. (1 marca 1937 r. L. Rej. 9971/34). 

3. Podatek dochodowy
69. Wysokość dochodu ze źródła nieobjętego zeznaniem przy­

jęta do wymiaru podatku dochodowego musi być w myśl art. 76 
§ 2 i 5; 108 § 2 i 123 O. P. (poz. 346/34 Dz. Ust.) poparta danymi
faktycznymi, zawartymi w aktach i podanymi do wiadomości podat­
nika najpóźniej w decyzji odwoławczej. (10 lutego 1937 r. L. Rej. 
806/36). 

70. Zasada, iż podwójne opodatkowanie tego samego dochodu
z tego samego podatnika jest niedopuszczalne, ma zastosowanie 
także w przypadku zmiany okresu wymiarowego przez przejście 
z roku kalendarzowego na gospodarczy przy eksploatacji źródła 
dochodowego. (10 lutego 1937 r. L. Rej. 7697/34). 

71. Przepis § 40 p. 1 rozporządzenia wykonawczego do ustawy
o państwowym podatku dochodowym (poz. 298/21 Dz. Ust.) o zwol­
nieniu od opodatkowania części uposażenia służbowego, przezna-



A. Przegląd orzecznictwa 641 

czonej na koszty służbowe, odnosi się tylko do pracowników samo­
rządu terytorialnego, a nie także gospodarczego. (26 lutego 1937 r. 
L. Rej. 4173/34). 

72. a) Przejście z roku operacyjnego na rok kalendarzowy nie 
uzasadnia obowiązku złożenia więcej niż jednego zeznania na od­
nośny rok podatkowy; zeznanie obejmować winno całość dochodów 
uzyskanych w czasie od końca okresu, który był przedmiotem opo­
datkowania w poprzednim roku podatkowym, do końca okresu ka­
lendarzowego lub operacyjnego, najbliższego początkowi danego 
roku podatkowego. 

b) Uznanie prawidłowości ksiąg jest wnioskiem logicznym, wy­
snutym z jednej strony z faktu prowadzenia tych ksiąg w pewien 
sposób, z drugiej strony z istniejących przepisów prawnych, zwy­
czajów kupieckich i prawideł księgowości. 

c) Tylko fakt istnienia pewnego konkretnego zwyczaju kupiec­
kiego lub specjalnego prawidła księgowości może być w razie sporu 
między władzą a płatnikiem co do prawidłowości ksiąg przedmio­
tem dowodu z biegłych. 

d) Przewidziany w art. 3 ustawy z 18 III 1932 poz. 226 Dz.
Ust. rachunek przejściowy różnic kursowych nie musi w księgach 
nosić ściśle temu odpowiadającej nazwy, byle miał on charakter 
rachunku przejściowego i skupiał w sobie różnice kursowe wymie­
nione w tymże przepisie. (10 lutego 1937 r. L. Rej. 8102/34). 

73. Prawo do ulgi podatkowej, przewidzianej w art. 10 p. 6
ustawy o państwowym podatku dochodowym (poz. 411/25 Dz. Ust.), 
nie jest uzależnione od wymogu prowadzenia przez spółdzielnię 
prawidłowych ksiąg handlowych. (30 listopada 1936 r. L. Rej. 
2955/34). 

74. Pod pojęcie dochodów z uposażeń służbowych, emerytur
i wynagrodzeń za najemną pracę, wypłacanych z funduszów Pań­
stwa, w rozumieniu art. 24 ust. ost. ustawy o podatku dochodowym 
(poz. 6/36 Dz. Ust.), podpadają dochody z uposażeń, emerytur i wy­
nagrodzeń za najemną pracę, wypłacanych przez Państwowe Mo­
nopole: Tytoniowy, Spirytusowy i Solny oraz przez przedsiębior­
stwa: Polskie Koleje Państwowe i Polska Poczta, Telegraf i Telefon 
— natomiast nie podpadają pod to pojęcie dochody z uposażeń, 
emerytur i wynagrodzeń za najemną pracę, wypłacanych przez 
przedsiębiorstwa państwowe, wydzielone z administracji ogólnej na 
podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej 
z dnia 17 marca 1927 o komercjalizacji przedsiębiorstw państwo­
wych (Dz. Ust. R. P. Nr 25, poz. 195), oraz przez: Bank Gospodar­
stwa Krajowego, Państwowy Bank Rolny i Pocztową Kasę Oszczęd­
ności. (Uchwała Ogólnego Zgromadzenia z dn. 12 grudnia 1936 r.). 



642 IV. Sądownictwo

IV. SPRAWY LASOWE
75. Tereny, całkowicie pozbawione drzewostanów i wykarczo-

wane choćby uznane zostały za grunty leśne, nie mogą być uznane 
za las ochronny przed ich uprzednim zalesieniem. (17 marca 1936 
roku L. Rej. 4168/34). 

76. Okoliczność, iż w księgach gruntowych i w katastrach par­
cela gruntowa nie figuruje jako las, sama przez się nie stoi na 
przeszkodzie do uznania jej za parcelę leśną w rozumieniu rozpo­
rządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 czerwca 1927 r. poz. 
932/32 Dz. Ust. (29 września 1936 r. L. Rej. 9244/33). 

77. Jeżeli władze leśne po stwierdzeniu, iż przepisane za­
twierdzonym programem gospodarstwa leśnego sztuczne zalesienie 
w oznaczonym terminie nie zostało dokonane, nie skorzystają 
z uprawnień, przewidzianych w ostatnim ustępie art. 6 rozporzą­
dzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 czerwca 1927 r. poz. 
932/1932 Dz. Ust., lecz jedynie postanawiają przedłużyć termin dla 
dokonania tego zalesienia, to nie mają one podstawy prawnej do 
zamieszczania w tym postanowieniu dodatkowych warunków, któ­
re nie były przewidziane w pracomocnie zatwierdzonym programie. 
(15 września 1936 r. L. Rej. 8119/33). 

VII. UBEZPIECZENIA
78. Na podstawie art. 86 rozporządzenia o postępowaniu admi­

nistracyjnym (poz. 341 Dz. Ust. z r. 1928) urząd wojewódzki nie jest 
uprawniony do uznania za ostateczną swojej decyzji, oddalającej 
odwołanie od orzeczenia zakładu ubezpieczeń pracowników umy­
słowych jako spóźnione. (25 czerwca 1936 r. L. Rej. 2758/34). 

79. a) Przez pozostawanie bez pracy, o którym mowa w art. 17 
(ustęp 1 p. 2) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 24 
listopada 1927 (p. 911 Dz. Ust.), rozumieć należy pozostawanie bez 
zarobkowej pracy zależnej. 

b) Wykonywanie samodzielnych czynności zarobkowych nie
jest w myśl ustępu 3 p. 1 powyższego art. 17 samo przez się prze­
szkodą do nabycia prawa do zasiłku z powodu braku pracy, jeżeli 
dana osoba czyni starania celem znalezienia odpowiedniego zaję­
cia. Prawo do wspomnianych świadczeń nie służy jednak w razie, 
gdy z zakresu stałego zaangażowania środków, czasu i sil danej 
osoby w związku z samodzielnymi czynnościami zarobkowymi wy­
nika niewątpliwie, że czynności te mają charakter gospodarczego 
usamodzielnienia się (art. 17 ustęp 3 p. 1), powodującego pozosta­
wanie bez zajęcia, uzasadniającego obowiązek ubezpieczenia, i że 



A. Przegląd orzecznictwa 643 

wobec tego poszukiwanie pracy zależnej jest tylko symulacją. (29 
maja 1936 r. L. Rej. 5349/33). 

80. Osoba, wykonywająca pracę zarobkową zależną, chociażby
nie podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia, nie może być uważaną 
za pozostającą bez pracy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt. 2 rozpo­
rządzenia Prezydenta Rzplitej z 24 listopada 1927 r. o ubezpiecze­
niu pracowników umysłowych (poz. 911 Dz. Ust.). (4 czerwca 1936 
roku L. Rej. 7745/33). 

81. W myśl art. 1 p. 1 ustawy z 22 marca 1933 r. (poz. 229
Dz. Ust.) dla wymiaru zasiłku z powodu braku pracy pracowników 
umysłowych, którzy pobierali wynagrodzenie miesięczne przekra­
czające 720 zł, miarodajną jest płaca podstawowa w kwocie 720 zł. 
(16 września 1936 r. L. Rej. 8009/34). 

IX. SPRAWY KOŚCIELNE, WYZNANIOWE I SZKOLNE
82. O zasadzie wysokości i obowiązku konkurencji kościelnej,

obciążającego stronę na zasadzie austr. ustawy z 31 grudnia 1894 
Nr 7 Dz. U. P. z 1895 r. oraz § 8 p. 2 lub 3 galie, krajowej ustawy 
o konkurencji kościelnej z 15 sierpnia 1866 w brzmieniu ustawy
z 16 kwietnia 1896 Nr 25 Dz. U. Kr., orzekają na obszarze b. Ga­
licji starostowie powiatowi w charakterze I instancji. (29 września 
1936 r. L. Rej. 9467/33). 

83. Zarząd gminy wyznaniowej żydowskiej nie jest powołany
ani w drodze dyscyplinarnej ani w drodze nadzoru do zawieszenia 
rabina gminy w jego czynnościach. (21 września 1936 r. L. Rej. 
2531/33). 

84. W postępowaniu, mającym na celu wymiar składki gmin­
nej na rzecz gminy wyznaniowej żydowskiej tzw. systemem szacun­
kowym, na zasadzie § 21 rozporządzenia z 29 września 1931 o go­
spodarce finansowej wspomnianych gmin poz. 698 Dz. Ust., wi­
nien być ustalony i przyjmowany pod uwagę wchodzący w ra­
chubę dochód płatnika. (2 października 1936 r. L. Rej. 1463/34). 

85. Określone § 3 rozporządzenia z 9 września 1931 o gospo­
darce finansowej gmin wyznaniowych żydowskich poz. 698 Dz. Ust. 
prawo władzy nadzorczej do wprowadzenia zmian w przedkłada­
nych projektach budżetów wspomnianych gmin, nie daje władzy 
nadzorczej możności wstawiania do budżetu pozycyj nowych. (8 
października 1936 r. L. Rej. 5671/33). 

86. Fakt zwolnienia w drodze przywileju z mocy szczególnego
przepisu od podatków państwowych nie zwalnia danej osoby od 
obowiązku uczestniczenia, w myśl art. 15 ustęp trzeci ustawy z 17 



6 4 4 IV. Sądownictwo

lutego 1922 w brzmieniu ustawy z 25 listopada 1925 poz. 898 Dz. 
Ust., w ponoszeniu wydatków na utrzymanie publicznej szkoły po­
wszechnej. (30 czerwca 1936 r. L. Rej. 6005/33). 

XI. SPRAWY PRZEMYSŁOWE
87. Sam tylko rodzaj artykułów żywności, jako przeznaczony

do spożywania nie uzasadnia zastosowania art. 14 prawa przemy­
słowego z dnia 7 czerwca 1927 r. (poz. 468 Dz. Ust.) do urządzeń 
miejsc wyrobu i miejsc sprzedaży wspomnianych artykułów (art 
84 pkt. g rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 
marca 1928 r. (poz. 343 Dz. Ust.). (24 kwietnia 1936 r. L. Rej. 
1375/33). 

XII. SPRAWY WOJSKOWE I INWALIDZKIE
88. Jeżeli właścicielem budynku dostarczonego na kwatery

w myśl austr. ustawy kwaterunkowej z 1879 r. (Dz. P. P. Nr 93) 
jest miasto, którego organa w myśl art. 117 rozporządzenia P. R. 
z 19 I 1928 r. (poz. 86 Dz. Ust.) sprawują funkcje powiatowej ad­
ministracji ogólnej powołanej do wydania orzeczenia, przewidzia­
nego w pkt. 9 przepisów wykonawczych z 27 VII 1875 r. do § 35 
powyższej ustawy uzasadniana jest analogia z postanowień tychże 
przepisów odnoszących się do wypadku, gdy przedmiotu kwate­
runkowego dostarcza kraj. (7 kwietnia 1936 r. L. Rej. 5691/33). 

89. Uznanie związku przyczynowego uszkodzenia zdrowia ze
służbą wojskową za nieudowodniony (§ 37 ust. 2 rozporządzenia 
wykonawczego z 17 grudnia 1934 r. poz. 32/35 Dz. Ust.) nie zwal­
nia Inwalidzkich Komisyj od obowiązku określenia stopnia utraty 
zdolności zarobkowej, tym uszkodzeniem spowodowanej. (28 kwiet­
nia 1936 r. L. Inw. 1183-4/35). 

XV. OBYWATELSTWO
90. Brak zastrzeżonego w rozkazie Szefa Sztabu Generalnego

z 5 listopada 1918 r. (Dz. rozk. wojsk. p. 76) najwyższej władzy 
wojskowej, zatwierdzenia przyjęcia byłego oficera armii austro-wę-
gierskiej do Wojska Polskiego sam przez się nie ma istotnego zna­
czenia dla skuteczności tego przyjęcia, a powoduje jedynie rozwią­
zanie powstałego już stosunku służbowego i z tego powodu nie jest 
przeszkodą do nabycia obywatelstwa polskiego na podstawie art. 4 
p. 5 ustawy z 20 stycznia 1920 r. (poz. 44 Dz. Ust.). (3 września
1936 r. L. Rej. 5345/33). 



A. Przegląd orzecznictwa 645

XVI. SPRAWY BUDOWLANE
91. Mieszkanie z konieczności w rozumieniu art. 29 śląskiej

ustawy z 16 grudnia 1926 r. o ochronie lokatorów (poz, 54 Dz. Ust. 
Śląsk.) może się mieścić również w budynku, niepodlegającym prze­
pisom tej ustawy. (24 marca 1936 r. L. Rej. 9642/34). 

92. Ulgi z ust. 2 § 26 rozporządzenia z 3 XI 1927 r. poz. 913
Dz. Ust. mają zastosowanie wyłącznie w przypadku istnienia pro­
gramu rozbudowy, brak zaś takiego programu nie uchyla sam przez 
się obowiązku opłacania państwowego podatku od placów budowla­
nych na zasadzie powołanego przepisu. (23 września 1936 r. L. Rej. 
8714/34). 

93. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o prawie bu­
dowlanym i o zabudowaniu osiedli (poz. 202/28 Dz. Ust. 1928 r.) 
o ile ono w art. 419 w związku z art. 415 uprawnia władze do wy­
dania przepisów miejscowych w sprawie opłat za korzystanie z ka­
nalizacji, nie wykracza poza ramy pełnomocnictwa udzielonego pre­
zydentowi ustawą z 2 sierpnia 1926 r. (poz. 443 Dz. Ust. 1926 r.). 
(20 VI 1936 L. Rej. 3989/ 35). 

ORZECZNICTWO 
NAJWYŻSZEGO SĄDU WOJSKOWEGO 

Kodeks karny wojskowy 
Art. 23. 1. W myśl art. 23 § 2 kkw. do fakultatywnego orze­

czenia degradacji w razie skazania za występek wojskowy nie jest 
bynajmniej konieczne ustalenie działania z niskich pobudek. (22 
VII 1936 — R 319/36). 

2. Koniecznym warunkiem orzeczenia degradacji w myśl art.
23 § 2 przy skazaniu za przestępstwo pospolite jest ustalenie po 
stronie oskarżonego działania z chęci zysku lub innych niskich po­
budek. (10 II 1937 — R 370/36). 

3. Ustawodawca w przepisie art. 23 § 2 dał sądowi możność
orzeczenia degradacji w razie skazania zarówno za występek woj­
skowy jak i w wypadku skazania za występek pospolity, popełnio­
ny z chęci zysku lub innych niskich pobudek; z zestawienia tych 
dwóch wypadków należy wydedukować, że degradację orzec można 
za występek wojskowy w przypadku, jeśli sprawca nie posiada od­
powiednich kwalifikacji moralnych. (27 I 1937 — R 531/36). 

Art. 31 łącznie z art. 61 kk. Przepis art. 31 kkw. nie pozwala 
na zawieszenie wykonania kary orzeczonej między innymi za prze-



6 4 6 IV. Sądownictwo 

stępstwo pospolite, którym naruszono wojskowy obowiązek służ­
bowy; obowiązek ten w rozumieniu powyższego przepisu może wy­
nikać tylko ze specjalnych przepisów lub z istoty pełnionej przez 
żołnierza specjalnej służby, a nie z ogólnych przepisów. Udział 
w ćwiczeniach międzydywizyjnych nie jest specjalną służbą każde­
go żołnierza, gdyż ćwiczenia te należą do istotnego wyszkolenia 
wojska, a więc i każdego żołnierza. (7 VII 1936 — R 199/36). 

Art. 33. 1. W myśl art. 33 § 5 przestępstwo jest wówczas po­
pełnione wobec zebranych żołnierzy, gdy prócz przełożonego 
i sprawcy obecnych jest przynajmniej trzech żołnierzy w czynnej 
służbie wojskowej. Do liczby trzech żołnierzy, których obecność 
jest konieczna do przyjęcia przestępstwa popełnionego „wobec ze­
branych żołnierzy" w żadnym razie nie mogą być zaliczeni sprawcy 
danego czynu, jeśliby nawet była ich większa ilość. (17 XI 1936 — 
R 331/36). 

2. Ustawa nie wymaga, iżby obecni przy popełnieniu przestęp­
stwa żołnierze musieli być skupieni w celu pełnienia czynności służ­
bowych, zatem nawet przypadkowa obecność trzech żołnierzy 
w czynnej służbie wojskowej nadaje przestępstwu popełnionemu 
przeciw dyscyplinie cechy przestępstwa dokonanego „wobec zebra­
nych żołnierzy". (28 XII 1936 — R 464/36). 

Art. 43, 46. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1934 r. 
o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. Ust. Nr 60/33, poz. 455) 
osoby, które przebywają na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, 
podlegają powszechnemu obowiązkowi wojskowemu, o ile nie udo­
wodnią, że są obywatelami państwa obcego. Art. 89 tejże ustawy 
stanowi, że osoby, które zgodnie z obowiązującymi przepisami 
o obywatelstwie polskim udowodnią fakt posiadania lub uzyskania 
obcej przynależności państwowej, nie podlegają od chwili stwier­
dzenia tego faktu obowiązkowi służby wojskowej, przy czym do 
stwierdzenia faktu obcej przynależności powołane są wojewódzkie 
władze administracji ogólnej. Sprawca zbrodni przeciwko obowiąz­
kowi wojskowemu z art. 43 § 1 i 46 § 1 popełnionej przez zbiego-
stwo ze swego oddziału za granicę podlega obowiązkowi służby woj­
skowej i wszelkim konsekwencjom karnym z niewykonania tego 
obowiązku, wynikającym, jeśli w chwili powołania go do służby woj­
skowej był obywatelem polskim, zaś obywatelstwo polskie utracił 
li tylko na skutek dokonanej dezercji za granicę, a obywatelstwa 
obcego nie nabył. (29 XII 1936 — R 511/36). 

Art. 45. Do formalnego przyjęcia faktu doręczenia karty po­
wołania osobie obowiązanej do służby wojskowej, o której mowa 
w art. 45 § 1, wystarczy wobec nieobecności tej osoby w miejscu 
zamieszkania złożenia tejże karty przez organ doręczający w gmi-



A. Przegląd orzecznictwa 647 

nie i wywieszenie o tym ogłoszenia na drzwiach mieszkania rodzi­
ców tejże osoby. Wynika to w szczególności z przepisu § 340 rozpo­
rządzenia wykonawczego do ustawy o powszechnym obowiązku woj­
skowym (Dz. Ust. Nr 83/34, poz. 757) i ar t . 26 rozporządzenia Pre­
zydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym (Dz. 
Ust. Nr 36/28, poz. 341) , z k tórych wynika, że w razie nieobecności 
odbiorcy pisma pochodzące od władz państwowych należy złożyć 
we właściwym ze względu na miejsce doręczenia urzędzie poczto­
wym względnie gminnym, wywieszając o tym ogłoszenie bądź to 
w urzędzie pocztowym względnie gminnym, bądź na drzwiach mie­
szkania odbiorcy, przy czym zachowanie tych czynności uważa się 
za doręczenie. (18 X I I 1936 — R 373/36). 

Art. 45, 46. Ar t . 45 § 1 kkw. odnoszący się do obowiązanych 
do służby wojskowej obejmuje zarówno służbę czynną jak służbę 
w rezerwie i pospoli tym ruszeniu. Podmio tem przestępstwa z art . 
45 § 1 kkw. mogą być osoby obowiązane do służby wojskowej wy­
mienionej w art . 33 § 1, 3 i 4, k tóre zostały powołane do czynnej 
służby wojskowej, przyczyni w myśl § 4 do kategori i żołnierzy za­
licza się prócz żołnierzy w czynnej służbie wojskowej rów