DOI 10.14746/ssp.2023.2.12 Artykuł udostępniany jest na licencji Creative Commons – Uznanie autorstwa-na tych samych warunkach 4.0 This article is licensed under the Creative Commons – Attribution-ShareAlike 4.0 license Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie ORCID: 0000-0003-1623-8788 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący poczucie zagrożenia bezpieczeństwa Polski w ocenie społecznej Streszczenie: Wojna hybrydowa, od której rozpoczęła się w 2014 r. agresja Rosji na Ukrainę stała się punktem zwrotnym w ocenie zagrożenia bezpieczeństwa Polski. Jej konsekwencje, z aneksją Krymu i zajęciem południowo-wschodnich terenów Ukra- iny na czele, a następnie eskalacja konfliktu do pełnowymiarowej wojny wpłynęły zasadniczo na zaangażowanie się Polaków w pomoc Ukrainie. Celem artykułu jest ukazanie ewolucji opinii Polaków w zakresie bezpieczeństwa Polski i związanego z tym wsparcia Ukrainy w wyniku eskalacji wojny w 2014 r. i 2022 r. Jako hipotezę przyjęto, że pełnowymiarowy atak Rosji na Ukrainę, który spowodował wśród Pola- ków wzrost poczucia zagrożenia bezpieczeństwa Polski przełożył się na społeczny wzrost poparcia dla zaostrzenia ograniczeń w relacjach z Rosją i pogłębienia pomocy Ukrainie. W ramach analizy badawczej zastosowane zostały następujące metody: opi- sowa, porównawcza oraz analiza danych zastanych. Słowa kluczowe: bezpieczeństwo państwa, Polacy, wojna w Ukrainie Wprowadzenie W przededniu ataku hybrydowego Rosji na Ukrainę, w grudniu 2013  r., 70% ankietowanych Polaków uważało Polskę za pań- stwo bezpieczne do życia, a 74% twierdziło w tym czasie, że bezpie- czeństwo (Kaczmarek, Łepkowski, Zdrodowski, 2008, s. 14; Pawłow- ski, Zdrodowski, Kuliczkowski, 2020, s. 8) Polski nie jest zagrożone (Komunikat, 18/2014, s. 1, 9). Należy jednak pamiętać, że stan bezpie- czeństwa oraz jego odczucie są zjawiskami zmiennymi, dynamicznymi, a także uwarunkowanymi szeregiem czynników i okoliczności, które w sposób zasadniczy wpływają na postrzeganie i ocenę zarówno gwa- 218 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 rantów bezpieczeństwa, jak i przyczyn go destabilizujących (Koziej, 2006, s. 7). Tuż przed agresją Rosji na Ukrainę w 2013 r. jako główne fundamenty bezpieczeństwa państwa (Kitler, 2011; Wiśniewski, 2013) respondenci wskazywali posiadanie nowoczesnej armii (83%), człon- kostwo w sojuszu militarnym, np. NATO (81%) oraz wysoki poziom rozwoju gospodarczego (79%). Znamienne, że pomimo zaistniałego konfliktu za wschodnią granicą Polacy nie zmienili poglądów w zakre- sie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa (Sulowski, 2009; Wojtasz- czyk, 2009). W kwietniu 2014 r., po aneksji Krymu przez Rosję, 70% badanych nadal postrzegało Polskę jako bezpieczne miejsce do życia, a w maju 2022 r. tego zdania było 83% (Komunikat, 76/2022, s. 2). Ina- czej zaczęły się kształtować natomiast poglądy Polaków w kwestii bez- pieczeństwa zewnętrznego państwa oraz obawy związane z wybuchem wojny. W marcu 2014 r. 72% badanych uważało, że konflikt w Ukrainie zagraża bezpieczeństwu Polski. Celem artykułu jest ukazanie ewolucji opinii Polaków w zakresie bezpieczeństwa Polski i związanego z tym wsparcia Ukrainy w wyniku eskalacji wojny w 2014 i 2022 roku. Jako hipotezę przyjęto, że pełno- wymiarowy atak Rosji na Ukrainę, który spowodował wśród Polaków wzrost poczucia zagrożenia bezpieczeństwa Polski, przełożył się na spo- łeczny wzrost poparcia dla zaostrzenia ograniczeń w relacjach z Rosją i  pogłębienia pomocy Ukrainie. W ramach analizy badawczej zastoso- wane zostały następujące metody: opisowa, porównawcza oraz analiza danych zastanych. Zmiana w ocenie rangi zaistniałego konfliktu Dla 7% badanych Polaków sytuacja w Ukrainie w 2014 r. była naj- ważniejszym wydarzeniem dla Polski. Zwracano uwagę przede wszyst- kim na takie aspekty jak: toczącą się wojnę, aneksję Krymu, ale również na konsekwencje gospodarcze „dla Polski będące następstwem wpro- wadzenia sankcji wobec Rosji – spadek naszego eksportu (zwłaszcza produktów rolnych) do tego kraju oraz na bardzo osłabioną gospo- darczo Ukrainę. W tym kontekście mówiono również o gwarancjach bezpieczeństwa dla Polski ze strony Stanów Zjednoczonych, o których wspominał prezydent Barack Obama podczas wizyty w naszym kraju, a przy kilku innych okazjach – także sekretarz stanu USA John Kerry” (Komunikat, 4/2015, s. 1). ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 219 Dla 36% ankietowanych Polaków konflikt ten był najważniejszym wydarzeniem dla świata. Znamienne jest, że w celu jego nazwania używano różnych określeń, co było prawdopodobnie wynikiem tego, że miał on charakter hybrydowy (Skoneczny; Kleczkowska, 2015). Powodowało to, zwłaszcza w jego początkowej fazie, m.in. trudny do określenia i niejednoznaczny próg działań zbrojnych, ale również utrudniało atrybucję za zaistniały konflikt. Respondenci mówili zatem w badaniach „o aneksji Krymu, konflikcie rosyjsko-ukraińskim czy też o agresywnej polityce prezydenta Rosji Władimira Putina. W związku z sytuacją na Ukrainie wspominano jeszcze wydarzenia na kijowskim Majdanie oraz zestrzelenie malezyjskiego samolotu przez prorosyjskich separatystów (po 1%). Z kryzysem za naszą wschodnią granicą łączą się również przejawy międzynarodowej solidarności i wprowadzenie sank- cji gospodarczych przeciwko Rosji jako odpowiedź na jej agresywną politykę wobec Ukrainy (kolejne 3%). Łącznie zatem ponad dwie piąte ankietowanych (41%) wymieniło wydarzenia związane z kryzysem na Ukrainie jako najważniejsze w ubiegłym roku [2014 r. KMM]” (Komu- nikat, 4/2015, s. 3). Mając na uwadze fakt, że eskalacja konfliktu w Ukrainie w lu- tym  2022  r. przyjęła formę pełnowymiarowej agresji zbrojnej, a jej skala i zasięg spowodowały zaangażowanie społeczności międzynaro- dowej, w tym organizacji międzynarodowych udzielających wsparcia Ukrainie, ranga trwającej od 2014 r. wojny wzrosła. Przyczynił się do tego fakt, że jej rozwinięcie wywołało zdecydowanie większe skutki negatywne w  skali globalnej niż miało to miejsce w 2014 r. Wśród tych, które zmieniły sposób postrzegania ataku Rosji na Ukrainę na- leży wymienić m.in. zaistniałe w jej wyniku kryzysy (np. uchodź- czy, humanitarny, żywnościowy, energetyczny) odczuwalne nie tylko w  państwach sąsiadujących z Ukrainą, ale również wpływające na bezpieczeństwo globalne. Wojna w Ukrainie determinuje też w Polsce i na poziomie międzynarodowym wzrost poczucia zagrożenia rozsze- rzeniem się konfliktu na inne państwa europejskie, w tym należące do NATO, co skutkowałoby uruchomieniem art. 5 Traktatu Północno- atlantyckiego. W kontekście eskalacji agresji zbrojnej podejmowane jest również zagadnienie prawdopodobnego użycia przez Rosję broni atomowej. Na początku marca 2022 r. 77% respondentów obawiało się, że Rosja może jej użyć wobec Ukrainy, 65% że wobec Polski i niewiele mniej bo 62%, że wobec innych członków NATO (Komu- nikat, 38/2022, s. 5). 220 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 Dla Polaków punktem szczególnie istotnym w podejściu do wojny stała się fala uchodźców, jaka napłynęła gwałtownie do Polski w pierw- szych dniach agresji. Wg danych przedstawionych przez Straż Graniczną w okresie od 24.02.2022 do 29.06.2022 r. odprawiono na przejściach gra- nicznych na kierunku z Ukrainy do Polski 4,408 mln osób, z czego tylko w czasie pierwszego miesiąca konfliktu 2,2 mln (SG, 2022). Skala tego zjawiska była w Europie największa od zakończenia II wojny światowej. Zaledwie w ciągu miesiąca Polska przyjęła więcej osób niż UE w cza- sie kryzysu imigracyjnego w całym 2015 r. (1,83 mln). To jakie niesie za sobą konsekwencje sytuacja w Ukrainie oraz jakie są z tym związa- ne zagrożenia dla państwa przyfrontowego i jego obywateli unaoczniła również śmierć dwóch polskich obywateli w miejscowości Przewodów, którzy zginęli w wyniku eksplozji rakiety. Postrzeganie bezpieczeństwa Polski przez pryzmat wydarzeń w Ukrainie w 2014 r. Wyniki ankiet przeprowadzonych na przestrzeni 2014 r. wykazały, że nasilenie się walk w Ukrainie spowodowało u ankietowanych wzrost poczucia zagrożenia bezpieczeństwa Polski (zob. tabela 1) oraz obawy o zaburzenie ładu ogólnoeuropejskiego (72%) i generalnie o pokój na świecie (61%) (Komunikat, 134/2014, s. 3–4; Komunikat, 119/2014, s. 2). Warto zaznaczyć, iż sytuacja w Ukrainie wywołała obawy o bez- pieczeństwo własnego państwa, nie tylko u Polaków, ale także wśród Słowaków (57%), Czechów (50%) i Węgrów (48%) (Komunikat, 59/2014, s. 1), co wskazuje, że konflikt był postrzegany również przez inne nacje jako czynnik mogący doprowadzić do destabilizacji sytuacji w Europie. Jednocześnie pomimo swych obaw Polacy zdecydowanie wskazywali (w lutym i marcu 2014 r.), że Polska powinna wspierać prodemokratycz- ne działania Ukrainy, a następnie jej nowopowstałego rządu, ale tylko wraz z innymi państwami Unii Europejskiej (zob. wykres 1 i 2). W kontekście odczuwanego przez Polaków wzrostu poczucia zagro- żenia bezpieczeństwa należy zauważyć, że „Wśród badanych deklarują- cych ogólne poczucie zagrożenia zdecydowana większość wyraża oba- wy, że sytuacja na Ukrainie wpłynie na polską gospodarkę (92%) oraz na stan bezpieczeństwa energetycznego (83%). Większość z nich obawia się także wojny, która może się rozprzestrzenić na terytorium Polski (59%). ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 221 Ta be la 1 Po cz uc ie z ag ro że ni a be zp ie cz eń st w a Po ls ki C zy , P an a( i) zd an ie m , s y- tu ac ja n a U kr ai ni e za gr aż a be zp ie cz eń st w u Po ls ki c zy te ż ni e? O dp ow ie dz i r es po nd en tó w w ed łu g te rm in ów b ad ań II 2 01 4 II I 2 01 4 IV 2 01 4 V 20 14 V I 2 01 4 V II I 2 01 4 IX 2 01 4 X 2 01 4 X I 2 01 4 w p ro ce nt ac h Zd ec yd ow an ie ta k  5 30 28 72 15 61 14 52 9 49 28 78 29 78 19 67 19 69 R ac ze j t ak 25 44 46 38 40 50 49 48 50 R ac ze j n ie 50 60 22 24 27 33 32 39 36 42 14 16 17 19 24 28 24 25 Zd ec yd ow an ie n ie 10  2  6  7  6  2  2  4  1 Tr ud no p ow ie dz ie ć 10 4 6 9 9 6 3 5 6 Ź ró dł o: K om un ik at z b ad ań n r 1 64 /2 01 4, P oc zu ci e za gr oż en ia i za in te re so w an ie sy tu ac ją n a U kr ai ni e, C B O S, W ar sz aw a, g ru dz ie ń 20 14 , s . 4 . 222 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 Wykres 1. Postawa Polski wobec wydarzeń na Ukrainie w lutym 2014 roku JAK, PANA(I) ZDANIEM, POWINNA ZACHOWYWAĆ SIĘ POLSKA WOBEC WYDARZEŃ NA UKRAINIE? KTÓRA Z OPINII JEST PANU(I) NAJBLIŻSZA 12% 7% 29% 52% Polska nie powinna angażować się w wydarzenia na Ukrainie, powinna zachować bezstronność Polska powinna wspierać prodemokratyczne i proeuropejskie dążenia Ukraińców, ale tylko działając wspólnie z innymi krajami UE Polska powinna w sposób szczególny wspierać prodemokratyczne i proeuropejskie dążenia Ukraińców Trudno powiedzie Źródło: Komunikat z badań nr 21/2014, Stosunek do protestów na Ukrainie, CBOS, War- szawa, luty 2014, s. 5. Wykres 2. Postawa Polski wobec wydarzeń na Ukrainie w marcu 2014 roku 8% 67% 21% Polska powinna wspierać nowopowstały rząd Ukrainy, ale tylko działając wspólnie z innymi krajami Polska nie powinna angażować się w wydarzenia na Ukrainie, powinna zachować bezstronność Trudno powiedzieć JAK, PANA(I) ZDANIEM, POWINNA ZACHOWYWAĆ SIĘ POLSKA WOBEC WYDARZEŃ NA UKRAINIE? KTÓRA Z OPINII JEST PANU(I) NAJBLIŻSZA? Polska powinna w sposób szczególny wspierać nowopow- stały rząd Ukrainy 4% Źródło: Komunikat z badań nr 35/2014, Polacy o sytuacji na Ukrainie w czasie krymskie- go kryzysu, CBOS, Warszawa, marzec 2014, s. 4. ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 223 Jednak co trzeci badany deklarujący poczucie zagrożenia (30%) twierdzi, że obecnie nie istnieje niebezpieczeństwo militarne. Tak więc z  jednej strony nie wszyscy zatroskani generalnie o bezpieczeństwo Polski uwa- żają, że groźba bezpośredniej agresji na nasz kraj jest realna, z drugiej zaś strony większość badanych nieobawiających się o bezpieczeństwo Polski uważa, że sytuacja na Ukrainie zagraża naszej gospodarce (68%) i bezpie- czeństwu energetycznemu (56%)” (Komunikat, 144/2014, s. 6). Obawy dotyczące polskiej gospodarki były związane z sankcjami gospodarczy- mi, jakie UE nałożyła na Rosję, która w odpowiedzi na to wprowadziła własne ograniczenia w handlu m.in. z członkami wspólnoty europejskiej, w tym z Polską. Jednocześnie pomimo zaistniałych obaw 64% badanych popierało nałożone sankcje, chociaż większość (63%) nie wierzyła w ich skuteczność (Komunikat, 119/2014, s. 6; Komunikat, 84/2015, 3–5). Wśród działań, które powinna zastosować społeczność międzynarodowa by wspomóc rozwiązanie konfliktu wymieniano: – wywieranie nacisków dyplomatyczne na Rosję (79%); – udzielanie pomocy finansowej nowemu rządowi Ukrainy (70%); – zaostrzenie sankcji gospodarczych wobec Rosji (67%); – dozbrojenie ukraińskiej armii, sprzedanie jej broni i sprzętu wojsko- wego (37%); – wysłanie oddziałów wojskowych na Ukrainę (21%); – złagodzenie sankcji gospodarczych nałożonych na Rosję (12%) (Ko- munikat, 134/2014, s. 6). Większość Polaków (65%) nie akceptowała natomiast oddania Krymu Rosji jako sposobu na rozwiązanie konfliktu (Komunikat, 35/2014, s. 5). Ponadto 73% respondentów było przekonanych, że wojna była in- spirowana przez Rosję przy pomocy jej służb specjalnych (Komunikat, 78/2014, s. 2). Respondenci wyrazili też obawę (62%), że Rosja w naj- bliższej przyszłości będzie dążyć do odzyskania wpływów w Europie Środkowo-Wschodniej (Komunikat, 59/2014, s. 3), a jej roszczenia tery- torialne nie ograniczą się do Ukrainy i doprowadzą do agresji w innych państwach, w których mieszka rosyjska mniejszość (57%) (Komunikat, 144/2014, s. 4). Wg 73% badanych wynikało to z tego, że prezydent W.  Putin dążył do odbudowania mocarstwowości w formie z okresu ZSSR. Uczestniczący w badaniu Polacy w większości (81%) wyrażali również pogląd, że Rosji, niezależnie od historii Krymu, nie wolno było łamać prawa międzynarodowego i złożonych przez nią gwarancji jedno- ści terytorialnej Ukrainy (78/2014, s. 7, 8). Co znamienne, w lipcu 2014 r. 48% badanych opowiedziało się po stronie zwolenników integralności te- 224 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 rytorialnej Ukrainy, a 42% nie sprzyjało żadnej ze stron konfliktu. Tylko 3% popierało zwolenników odłączenia wschodnich terytoriów Ukrainy. Jedno z zasadniczych pytań, które pojawiło się wraz z zaostrzaniem się konfliktu dotyczyło tego: kto powinien zaangażować się w jego roz- wiązanie? Odpowiadając na nie, podobnie jak we wcześniejszej kwestii podejmującej zagadnienie wsparcia dla działań prodemokratycznych, Polacy w kwietniu 2014 r. w pierwszym rzędzie wskazywali na organi- zacje międzynarodowe ONZ i UE (zob. tabela 2). Natomiast Polskę jako indywidualnego aktora politycznego wymieniło 53% badanych, a Rosję jedynie 34%. Tabela 2 Kto powinien zaangażować się w rozwiązywanie problemów na Ukrainie (kwiecień 2014 roku) Czy, Pana(i) zdaniem, poniższe organizacje i państwa powinny zaangażować się w rozwiązanie obecnych problemów Ukrainy? Organizacja Narodów Zjednoczo- nych Unia Euro- pejska Rosja Stany Zjedno- czone Polska w procentach Zdecydowanie tak 39 75 37 78 14 34 22 57 18 53 Raczej tak 36 41 20 35 35 Raczej nie 12 17 11 16 28 57 22 35 23 40 Zdecydowanie nie   5   5 29 13 17 Trudno powiedzieć 8 6 9 8 7 Źródło: Komunikat z badań nr 54/2014, O sytuacji na Ukrainie przed akcjami separaty- stów na wschodzie, CBOS, Warszawa, kwiecień 2014, s. 4. Oceniając stopień dotychczasowego zaangażowania społeczności międzynarodowej w rozwiązanie konfliktu w Ukrainie większość Pola- ków, we wrześniu 2014 r., uważała, że zarówno ONZ (67%), UE (64%), NATO (55%), jak i USA (52%) niedostatecznie spełniły w tym zakresie swoją rolę (Komunikat, 134/2014, s. 4). Jednocześnie można było zauwa- żyć istotną zależność między atakiem na Ukrainę a stosunkiem Polaków do obecności Polski w strukturach NATO. Wynika z niej, że wydarze- nia „na Ukrainie spowodowały wzrost poparcia dla członkostwa Polski w  NATO – odsetek zwolenników obecności naszego kraju w tej orga- nizacji wzrósł w ciągu dwóch miesięcy, od lutego do kwietnia [2014 r. KMM], z 52% do 81%, osiągając nienotowany wcześniej poziom. Zara- zem większość badanych (64%) opowiedziała się za – na ogół czasowym – zwiększeniem militarnej obecności NATO w Polsce. Majowe badanie ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 225 potwierdziło, że Polacy pokładają w członkostwie w tym sojuszu duże nadzieje. Zdaniem większości z nich (61%), Polska może być pewna za- angażowania sojuszników w ewentualną obronę naszych granic. Wątpli- wości co do tego ma jednak więcej niż co czwarty badany (27%)” (Ko- munikat, 80/2014, s. 5–6). Ocena bezpieczeństwa Polski przez pryzmat pełnowymiarowej wojny Ponowny istotny wzrost poczucia zagrożenia wojną wśród Polaków można było zaobserwować na początku stycznia 2022 r., kiedy 70% re- spondentów wyraziło w tej kwestii swe obawy. Zaistniałą tendencję należy łączyć ze zwiększoną liczby przekazów medialnych na temat gromadzenia się wojsk rosyjskich i sprzętu wojskowego na granicy z Ukrainą, informa- cjami dotyczącymi wspólnych manewrów rosyjsko-białoruskich „Związ- kowa Stanowczość – 2022”, a także wypowiedziami i komentarzami lide- rów państw i organizacji międzynarodowych, polityków, dyplomatów oraz ekspertów z zakresu polityki międzynarodowej oraz bezpieczeństwa. Do szczególnie istotnych w tym zakresie należy zaliczyć relacje me- dialne z przebiegu konsultacji w dniu 11.02.2022 r., w których udział wzięli m.in. prezydent USA Joe Biden, sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg oraz szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. W czasie tego spotkania J. Biden przedstawił bieżące informacje wywia- dowcze na temat prawdopodobnego terminu pełnowymiarowego ataku (przewidywanego na 16.02.2022 r.) Rosji na Ukrainę oraz scenariusza jego przebiegu (Drabik, 2022). Przypuszczenia te znalazły się w  po- wszechnym przekazie medialnym i były szeroko komentowane jako realna prognoza nadchodzących wydarzeń. Jednocześnie coraz więcej państw zamykało lub przenosiło z Kijowa do Lwowa placówki dyploma- tyczne, a także apelowało do swoich obywateli przebywających w Ukra- inie o opuszczenie jej granic. Doniesienia te uwiarygadniały i potwier- dzały realność eskalacji wojny toczącej się od 2014 r. Momentem przełomowym w informowaniu opinii publicznej i jed- nocześnie niepozostawiającym złudzeń, co do intencji władz rosyjskich było wyemitowanie 21.02.2022 r. nagrania nadzwyczajnego posiedzenia Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej, a następnie orędzia do na- rodu W. Putina, w którym poinformował o uznaniu niepodległości tzw. republik ludowych Donieckiej i Ługańskiej oraz podważył suwerenność 226 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 Ukrainy. W kolejnym orędziu nadanym w nocy z 23 na 24 lutego 2022 r. W. Putin ogłosił rozpoczęcie „wojskowej operacji specjalnej”. Był to moment przełomowy także w poziomie zainteresowania Po- laków sytuacją w Ukrainie, w okresie od 28 lutego do 10 marca 2022 r. 88% ankietowanych śledziło uważnie wydarzenia dotyczące wojny (Ko- munikat, 38/2022, s. 2). W tym czasie 85% Polaków uważało, że konflikt w Ukrainie zagraża bezpieczeństwu Polski (Komunikat, 86/2022, s. 2), w czerwcu wskaźnik ten spadł do 77%. Ponadto zaobserwowano nastę- pującą zależność między poczuciem zagrożenia dla niepodległości Polski a działaniami Rosji, respondenci „tym częściej wyrażają opinię o istnie- niu w chwili obecnej zagrożenia dla niepodległości Polski, im silniej są przekonani, że wojna na Ukrainie zagraża bezpieczeństwu naszego kraju (od 43% w grupie badanych uważających, że wojna na Ukrainie raczej zagraża bezpieczeństwu Polski, do 66% wśród zdecydowanie o tym prze- konanych). Przekonanie, że wojna na Ukrainie nie zagraża bezpieczeń- stwu Polski, wiąże się natomiast na ogół z opinią, iż w chwili obecnej niepodległość Polski nie jest zagrożona (80% odpowiedzi w tej grupie)” (Komunikat, 79/2022, s. 3). Należy zwrócić uwagę na ocenę zagroże- nia niepodległości Polski w perspektywie ostatnich trzydziestu lat, także ona pozwala zauważyć korelację między napięciami w relacjach z Rosją a  wzrostem obaw o niepodległość państwa (zob. wykres 3). Najgorzej kwestia ta była oceniana po aneksji Krymu przez Federację Rosyjską w  sierpniu i wrześniu 2014 r., kiedy 78% respondentów obawiało się o bezpieczeństwo Polski (Komunikat, 38/2022, s. 3). Pomimo, że w ciągu siedmiu miesięcy trwania wojny obawa respon- dentów o bezpieczeństwo stopniowo malała, jednak w październiku 2022 r. nadal utrzymywała się na wysokim poziomie, gdy 70% badanych uważało, że konflikt na Ukrainie stanowi realne zagrożenie (zob. wykres 4). Wraz ze spadkiem poczucia zagrożenia odnotowano w pierwszej po- łowie września wzrost liczby osób przekonanych, że nie rozprzestrzeni się on na inne państwa (53%), jest to „13-punktowy wzrost w stosunku do pomiaru z lipca. Jeszcze w maju przeważały głosy przeciwne, jed- nak w ostatnim badaniu odsetek osób przewidujących eskalację konfliktu wyniósł tylko 20% (wobec 40% w maju). Z kolei odsetek respondentów niemających na ten temat zdania utrzymuje się przy każdym pomiarze w okolicach 30%” (Komunikat, 123/2022, s. 3). Kwestią, w sprawie której większość Polaków nie zmieniła zdania (od kwietnia do września 2022 r.) był stosunek do Rosji i zaistniałego konfliktu. Wg 60% badanych walkę z Rosją należało kontynuować i nie iść wobec niej ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 227 Wykres 3. Poczucie zagrożenia bezpieczeństwa Polski 44 28 22 21 33 27 19 16 27 13 19 17 27 22 21 14 13 12 18 1316 47 3941 40 30 42 33 58 65 68 57 61 65 71 53 74 67 68 61 63 65 74 73 76 73 75 74 41 50 47 48 57 43 23 14 13 11 11 12 16 13 19 13 13 15 12 15 14 12 14 12 9 12 10 12 11 12 12 13 15 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 II '91 V '92 VI '93 VI '94 V '95 V '96 VI '97 VI '98 IV '99 V '00 V '01 IX '02 VII '03 V '04 VI '05 V '06 VI '07 VI '08 VI '09 XII '11* XII '13 IV '14 V '14 II '17 V '18 II '20 V '22 Istnieje Nie istnieje Trudno powiedzieć % CZY, PANA(I) ZDANIEM, W CHWILI OBECNEJ ISTNIEJE CZY TEŻ NIE ISTNIEJE ZAGROŻENIE DLA NIEPODLEGŁOŚCI POLSKI? Źródło: Komunikat z badań nr 79/2022, O bezpieczeństwie państwa i kwestiach związa- nych z obronnością, CBOS, Warszawa, czerwiec 2022, s. 2. Wykres 4. Poczucie zagrożenia bezpieczeństwa Polski wynikające z eskalacji wojny na Ukrainie 47 42 29 31 33 35 26 38 37 44 46 42 40 44 10 13 18 15 17 18 21 1 3 3 2 2 2 3 4 5 6 6 6 5 6 III 2022 IV 2022 V 2022 VI 2022 VII 2022 VIII 2022 IX 2022 Zdecydowanie tak Raczej tak Raczej nie Zdecydowanie nie Trudno powiedzieć % Źródło: Komunikat z badań nr 123/2022, Polacy o wojnie na Ukrainie, CBOS, Warszawa, październik 2022, s. 2. na żadne ustępstwa. We wrześniu 84% było też przekonanych, że wojna bę- dzie trwała jeszcze co najmniej kilka miesięcy. W ocenie zagrożenia, jakie 228 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 ona stanowi istotne jest również badanie z przełomu lutego i marca, gdy większość respondentów postrzegała wojnę w Ukrainie jako konflikt zagra- żający nie tylko bezpieczeństwu Polski, ale również Europy (84%) i świata (75%). Takiej ocenie sprzyjały wypowiedzi liderów państw i polityków, któ- rzy w swych wystąpieniach podkreślali, że Ukraina walczy również o bez- pieczeństwo Polski, państw bałtyckich i  Europy Środkowo-Wschodniej, całej Europy, a nawet szerzej – wartości demokratycznych1. Deklarowane poczucie zagrożenia nie było zatem wynikiem indywidualnych odczuć re- spondentów, ale szerszej oceny zaistniałego konfliktu i narracji jaka towa- rzyszyła i towarzyszy eskalacji działań zbrojnych. Jako winnego wybuchu wojny 67% pytanych Polaków wskazało W. Putina, a 18% rosyjskie elity polityczne. Całe społeczeństwo rosyjskie wymieniało 5% ankietowanych, tylko 1% sądził, że winna jest Ukraina i 3%, że państwa zachodnie (Komu- nikat, 114/2022, s. 6). Należy jednak zauważy, że zdaniem ponad połowy badanych (56%) większość Rosjan popiera inwazję na Ukrainę. Podobnie jak w 2014 r., Polacy opowiedzieli się za sankcjami dla Rosji oraz pomocą społeczności międzynarodowej dla Ukrainy. Co jest istotne, nastąpił wysoki wzrost poparcia, w porównaniu do roku 2014, dla 1  Zob. m.in.: R. Metsola, Ukraina należy do Europy. Ukraińcy walczą dziś za nas, 29.07.2022, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/roberta-metsola-ukraina- -nalezy-do-europy/, 29.10.2022; „Ukraina walczy także o naszą wolność i bezpie- czeństwo Europy”. Konferencja przewodniczących parlamentów UE w Słowenii, 29.03.2022, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/v4Komunikat.xsp?documentId=D- 95D14842B184877C12588140048B266&term=9, 29.10.2022; A. Bartkiewicz, Mo- rawiecki: Polska jest bezpieczna. Ukraina walczy o wolność Europy, „Rzeczpospolita” z dnia 24.02.2022, https://www.rp.pl/polityka/art35751581-morawiecki-polska-jest- bezpieczna-ukraina-walczy-o-wolnosc-europy, 29.10.2022; Ukraina walczy o naszą wolność, „Dziennik Gazeta Prawna” z dnia 12.09.2022, https://biznes.gazetaprawna. pl/artykuly/8534123,ukraina-walczy-o-nasza-wolnosc.html, 29.10.2022; Premierzy państw bałtyckich: szybka dostawa broni ciężkiej do Ukrainy jest niezbędna, „Bu- siness Insider” z dnia 22.04.2022, https://businessinsider.com.pl/wiadomosci/premi- erzy-panstw-baltyckich-szybka-dostawa-broni-ciezkiej-do-ukrainy-jest-niezbedna/ ygtk0s3, 29.10.2022; B. Bodalska, Prezydenci państw bałtyckich i Polski w Kijo- wie: Stoimy u waszego boku, Ukraina wygra, 14.04.2022, https://www.euractiv.pl/ section/bezpieczenstwo-i-obrona/news/polska-litwa-lotwa-estonia-ukraina-rosja- duda-karis-levits-nauseda-zelenski/, 29.10.2022; Zełenski o walce z Rosjanami: By czołgi nie ruszyły na Warszawę i Pragę, rakiety nie uderzały w Finlandii, https:// www.tvp.info/63775765/prezydent-zelenski-wojne-trzeba-wygrac-na-ukrainie-by- rosyjskie-czolgi-nie-ruszyly-na-warszawe-i-prage, 29.10.2022; Rosja-Ukraina. Prezydent Andrzej Duda i Gitanas Nauseda w Kijowie. Zełenski: wielcy przyjacie- le, 23.02.2022, https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2022-02-23/rosja-ukraina- spotkanie-zelenskiego-z-duda-i-nauseda/, 29.10.2022. ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 229 takich działań jak: wywieranie nacisków dyplomatycznych (91%), udzie- lanie Ukrainie pomocy finansowej (93%), dostarczanie Ukrainie sprzętu wojskowego i uzbrojenia (90%) oraz wysłanie oddziałów wojskowych na Ukrainę, które by brały udział w walkach (30%). Nową kategorią w pro- ponowanych działaniach była całkowita izolacja polityczna i gospodarcza Rosji od Zachodu (91%) (Komunikat, 38/2022, s. 7). To w związku z nią należy rozpatrywać stosunek Polaków do blokady importu rosyjskiego gazu i ropy przez UE, którą popierało 80% respondentów, z czego 76% podtrzymywało swoją decyzję nawet w sytuacji, gdyby miało to spowo- dować wzrost cen tych surowców (Komunikat, 54/2022, s. 5). W ramach protestu przeciwko eskalacji wojny Polacy deklarowali również, że na- leży bojkotować: rosyjskie produkty (80%), zachodnie firmy, które nie wycofały się z Rosji po wybuchu konfliktu (72%), rosyjską sztukę (44%), a także nie dopuszczać rosyjskich sportowców do zawodów międzynaro- dowych (58%) (Komunikat, 114/2022, s. 8). Jako wyraźny przejaw wsparcia dla Ukrainy należy traktować popar- cie zdecydowanej większości Polaków dla jej członkostwa w UE i NATO. W marcu 2022 r. 90% badanych twierdziło, że Ukraina powinna zostać członkiem UE, z czego 60% opowiadało się za jak najszybszą akcesją. W przypadku członkostwa w NATO opowiedziało się za nim 88% ankieto- wanych, w tym 58% za jak najszybszym procedowaniem przystąpienia do struktur Sojuszu (Komunikat, 38/2022, s. 11). Uwagę należy zwrócić rów- nież na ocenę działań społeczności międzynarodowej w zakresie pomocy Ukrainie, wg 50% respondentów, pytanych na przełomie marca i kwietnia, działania te były wystarczające, przeciwnego zdania było 44%. W zakre- sie wsparcia militarnego „społeczne oceny działań NATO wobec wojny na Ukrainie nie są jednoznaczne. Blisko połowa ankietowanych (47%) uznaje je za zbyt ostrożne. Niewiele mniejsza grupa (41%) uważa jednak działania sojuszu za odpowiednie. Tylko bardzo nieliczni (3%) oceniają je jako zbyt daleko posunięte. […] Ponad dwie trzecie ogółu badanych (68%) popiera przekazywanie przez NATO Ukrainie broni ofensywnej, takiej jak czołgi i samoloty bojowe” (Komunikat, 54/2022, s. 7–8). Konflikt w Ukrainie spowodował też istotny wzrost akceptacji pol- skiego społeczeństwa dla obecności Polski w strukturach Sojuszu Pół- nocnoatlantyckiego. Gwałtowny wzrost aprobaty w tej kwestii nastąpił w 2014 r., a pogłębił się w 2022 r., a więc w sytuacjach, gdy dochodziło do ataku i eskalacji wojny w Ukrainie (zob. wykres 5). Wskaźnik popar- cia dla polskiego członkostwa w NATO był w marcu 2022 r. najwyższy od momentu przystąpienia do Sojuszu i wynosił 94%. 230 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 Wykres 5. Stosunek Polaków do przynależności Polski do NATO 60 67 63 63 73 64 71 63 67 62 62 81 80 79 82 79 80 83 94 23 18 18 21 15 22 19 23 17 21 26 10 12 11 10 14 16 9 3 11 10 12 10 6 5 4 8 8 6 4 3 4 3 3 2 2 10 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 II 1 9 9 9 II I 1 9 9 9 II 2 0 0 0 II I 2 0 0 1 IV 2 0 0 2 X II 2 0 0 2 V 2 0 0 3 II I 2 0 0 4 IX 2 0 0 4 X II 2 0 0 5 II 2 0 1 4 IV 2 0 1 4 IX 2 0 1 4 V I 2 0 1 6 II 2 0 1 7 V 2 0 1 8 II 2 0 1 9 II 2 0 2 0 II I 2 0 2 2 Popieram Jest mi to obojętne Jestem przeciwny(a) Trudno powiedzieć / Odmowa odpowiedzi % 5 Źródło: Komunikat z badań nr 40/2022, Stosunek do NATO i obecności wojsk sojuszni- czych w Polsce, CBOS, Warszawa, marzec 2022, s. 3. Z tak wysokim wskaźnikiem poparcia dla obecności Polski w NATO koresponduje wzrost liczby osób przekonanych, że organizacja w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa Polski zaangażuje się w jej obronę. Wydaje się, że łączyć to należy z tym, że „W trakcie inwazji Rosji na Ukrainę wielokrotnie można było usłyszeć zapewnienia oficjalnych przedstawi- cieli innych państw Sojuszu, z prezydentem Stanów Zjednoczonych Joe Bidenem na czele, że NATO będzie bronić każdego cala terytorium na- leżącego do państw Sojuszu. Poczucie pewności Sojuszu Północnoatlan- tyckiego jest obecnie wśród Polaków na rekordowo wysokim poziomie (monitorujemy je od 2014 roku). W marcu br. ponad cztery piąte (81%) badanych uważa, że w tej chwili Polska może być pewna zaangażowania sojuszników w ewentualną obronę naszych granic (z czego 29% to zde- cydowanie o tym przekonani), natomiast co dziesiąty respondent (10%) jest przeciwnego zdania, a 9% nie potrafi zająć stanowiska w tej kwestii” (Komunikat z badań nr 40/2022, s. 4–5). Analogicznie jak w grudniu 2013 r., również w marcu 2022 r. jako naj- ważniejsze filary bezpieczeństwa państwa ankietowani w pierwszym rzę- dzie wskazali członkostwo w NATO (95%) oraz nowoczesną armię (94%), jednak we wszystkich wymienionych w ankiecie kategoriach w stosunku ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 231 do roku 2013 odnotowano zwiększenie liczby respondentów przekona- nych, że czynniki te zwiększają bezpieczeństwo Polski (zob. wykres 6). Wykres 6. Filary bezpieczeństwa państwa (w %) Sojusze militarne, np. obecność w strukturach NATO Wysoki poziom rozwoju gospodarczego kraju Silne społeczeństwo obywatelskie, działalność w kraju różnych organizacji społecznych, fundacji Zaufanie obywateli do władzy Nowoczesna armia Zaufanie władzy do obywateli Funkcjonowanie systemu demokratycznego w kraju Istnienie wielokulturowego, etnicznie zróżnicowanego społeczeństwa Silne konflikty społeczne Raczej zwiększa bezpieczeństwo kraju Zdecydowanie zmniejsza bezpieczeństwo kraju Trudno powiedzieć Zdecydowanie zwiększa bezpieczeństwo kraju Raczej zmniejsza bezpieczeństwo kraju Nie ma żadnego znaczenia dla bezpieczeństwa kraju XII 2011 XII 2013 III 2022 XII 2011 XII 2013 III 2022 III2022 XII 2011 XII 2013 III 2022 XII 2011 XII 2013 III 2022 XII 2011 XII 2013 III 2022 XII 2011 XII 2013 III 2022 XI 2011 XII 2013 III 2022 XII 2011 XII 2013 III 2022 XII 2011 XII 2013 III 2022 Silne więzi gospodarcze i polityczne z innymi kra- jami, np. przynależność do Unii Europejskiej 44 34 71 47 39 24 41 5 113 1 1 2 2 411 411 13 11 7 9 6 23 44 71 37 39 48 22 532 38 42 314 12 59 42 52 1 2 24 5 2 37 58 29 107 6 98 9 47 40 5016 19 18 1414 41 42 42 10 7 2 7 10 9524 5 8 12 38 5220 25 14 9 9 8 5 3 3 13 152 11 1 44 3737 5118 20 12 47 42 3735 13 10 20 19 1391 11 112 5 5 8 37 32 18 16 2117 13 28 17 19 13 153 16 12 146 3 3 28 34 3 2 5 9 7 26 4 3 3 11 10 6 47 44 55 Źródło: Komunikat z badań nr 48/2022, Od czego zależy bezpieczeństwo kraju?, CBOS, Warszawa, marzec 2022, s. 2. 232 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 Zakończenie Wojna w 2014 r. niewątpliwie przyczyniła się do zwiększenia wśród Polaków poczucia zagrożenia bezpieczeństwa państwa, co przełożyło się na przekonanie, że w celu jej powstrzymania należy udzielić Ukrainie szeroko rozumianego wsparcia. Polacy dostrzegli też rolę i potencjał spo- łeczności międzynarodowej w rozwiązaniu zaistniałego konfliktu oraz istotę stosowanych nacisków na Rosję. Jednak dopiero eskalacja agresji w 2022 r. zaostrzyła społeczną ocenę działań podjętych w celu wsparcia Ukrainy, ich skuteczności oraz skali. Ewolucja poglądów Polaków cha- rakteryzowała się przede wszystkim zwiększeniem poparcia społecznego dla zaistniałych już w 2014 r. rozwiązań, działań i sankcji oraz zaanga- żowania w proces pomocy społeczności międzynarodowej. Pełnowymia- rowa agresja Rosji w znacznym stopniu przełożyła się na pogłębienie akceptacji społecznej w zakresie pomocy Ukrainie oraz wzmocnienie przekonania o konieczności podejmowania trudnych decyzji, których koszty będzie ponosić nie tylko Ukraina, ale również państwa ją wspie- rające (np. kryzys energetyczny). W wyniku wojny Polacy utwierdzili się też w przekonaniu, że poziom bezpieczeństwa państwa zależny jest również od wsparcia międzynarodowego m.in. poprzez obecność w or- ganizacjach takich jak NATO, ale także rozwój gospodarczy i między- narodową współpracę w tym zakresie. Reasumując eskalacja wojny nie zmieniła poglądów Polaków, spowodowała jednak, że dominujące opinie respondentów wyrażone w 2014 r. uzyskały większe poparcie społeczne, a także, co istotne, znalazły odbicie w postawach i działaniach w for- mie rzeczywistego wsparcia udzielanego zarówno uchodźcom, jak i tym Ukraińcom, którzy pozostali w Ukrainie w 2022 r. Interesy konkurencyjne: Autorka oświadczyła, że nie istnieje konflikt interesów. Competing interests: The author has declared that no competing intere- sts exists. Wkład autorów Konceptualizacja: Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska Analiza formalna: Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska Metodologia: Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 233 Opracowanie artykułu – projekt, przegląd i redakcja: Katarzyna Ma- ciejewska-Mieszkowska Authors contributions Conceptualization: Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska Formal analysis: Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska Methodology: Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska Writing – original draft, review and editing: Katarzyna Maciejewska- -Mieszkowska Bibliografia Literatura: Kitler W. (2011), Bezpieczeństwo narodowe RP. Podstawowe kategorie. Uwarunko- wania. System, AON, Warszawa. Kleczkowska A. (2015), Wojna hybrydowa – uwagi z perspektywy prawa międzyna- rodowego publicznego, „Sprawy Międzynarodowe”, nr 2. Koziej S. (2006), Między piekłem a rajem. Szare bezpieczeństwo na progu XXI wieku, Wyd. Adam Marszałek, Toruń. Skoneczny Ł., Wojna hybrydowa – wyzwanie przyszłości? Wybrane zagadnienia, „Prze- gląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego: Wojna hybrydowa” Wydanie specjalne. Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa narodowego (2008), red. J. Kaczmarek, W. Łepkowski, B. Zdrodowski, AON, Warszawa. Słownik terminów z zakresu bezpieczeństwa (2020), red. J. Pawłowski, B. Zdrodow- ski, M. Kuliczkowski, Wyd. Adam Marszałek, Toruń. Sulowski S. (2009), W poszukiwaniu definicji bezpieczeństwa wewnętrznego, „Prze- gląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, nr 1. Wiśniewski B. (2013), System bezpieczeństwa państwa. Konteksty teoretyczne i prak- tyczne, Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie, Szczytno. Wojtaszczyk K. (2009), Istota i dylematy bezpieczeństwa wewnętrznego, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, nr 1. Zasoby internetowe: Bartkiewicz A. (2022), Morawiecki: Polska jest bezpieczna. Ukraina walczy o wol- ność Europy, „Rzeczpospolita” z dnia 24.02.2022, https://www.rp.pl/poli- tyka/art35751581-morawiecki-polska-jest-bezpieczna-ukraina-walczy-o- wolnosc-europy, 29.10.2022. Bodalska B., Prezydenci państw bałtyckich i Polski w Kijowie: Stoimy u waszego boku, Ukraina wygra, 14.04.2022, https://www.euractiv.pl/section/bezpie- czenstwo-i-obrona/news/polska-litwa-lotwa-estonia-ukraina-rosja-duda- karis-levits-nauseda-zelenski/, 29.10.2022. 234 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 Drabik P., Biden podał szczegóły możliwej inwazji na Ukrainę. Padła konkretna data, 11.02.2022, https://wiadomosci.radiozet.pl/Swiat/Polityka/Biden-podal- szczegoly-mozliwej-inwazji-na-Ukraine.-Padla-konkretna-data, 29.10.2022. Metsola R., Ukraina należy do Europy. Ukraińcy walczą dziś za nas, 29.07.2022, https://wszystkoconajwazniejsze.pl/roberta-metsola-ukraina-nalezy-do-euro- py/, 29.10.2022. Premierzy państw bałtyckich: szybka dostawa broni ciężkiej do Ukrainy jest nie- zbędna, „Business Insider” z dnia 22.04.2022, https://businessinsider.com. pl/wiadomosci/premierzy-panstw-baltyckich-szybka-dostawa-broni-ciezkiej- do-ukrainy-jest-niezbedna/ygtk0s3, 29.10.2022. Rosja-Ukraina. Prezydent Andrzej Duda i Gitanas Nauseda w Kijowie. Zełen- ski: wielcy przyjaciele, 23.02.2022, https://www.polsatnews.pl/wiado- mosc/2022-02-23/rosja-ukraina-spotkanie-zelenskiego-z-duda-i-nauseda/, 29.10.2022. SG, https://twitter.com/Straz_Graniczna?ref_src=twsrc%5Etfw%7Ctwcamp%5E- tweetembed%7Ctwterm%5E1543113766287581184%7Ctwgr%5E%7Ctw- con%5Es1_&ref_url=https%3A%2F%2F300gospodarka.pl%2Fnews%2Fu- chodzcy-z-ukrainy-w-polsce-liczba, 29.10.2022. Ukraina walczy o naszą wolność, „Dziennik Gazeta Prawna” z dnia 12.09.2022, https://biznes.gazetaprawna.pl/artykuly/8534123,ukraina-walczy-o-nasza- -wolnosc.html, 29.10.2022. Ukraina walczy także o naszą wolność i bezpieczeństwo Europy, 29.03.2022, https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/v4Komunikat.xsp?documentId=D- 95D14842B184877C12588140048B266&term=9, 29.10.2022. Zełenski o walce z Rosjanami: By czołgi nie ruszyły na Warszawę i Pragę, rakiety nie uderzały w Finlandii, 6.10.2022, https://www.tvp.info/63775765/prezydent- zelenski-wojne-trzeba-wygrac-na-ukrainie-by-rosyjskie-czolgi-nie-ruszyly- na-warszawe-i-prage, 29.10.2022. Komunikaty: Komunikat z badań nr 114/2022, Polacy o wojnie na Ukrainie i Rosjanach, CBOS, Warszawa, wrzesień 2022. Komunikat z badań nr 119/2014, Konflikt ukraiński i wojna handlowa z Rosją, CBOS, Warszawa, sierpień 2014. Komunikat z badań nr 123/2022, Polacy o wojnie na Ukrainie, CBOS, Warszawa, październik 2022. Komunikat z badań nr 134/2014, Czy zaangażowanie społeczności międzynarodowej w rozwiązanie konfliktu ukraińskiego jest wystarczające?, CBOS, Warszawa, październik 2014. Komunikat z badań nr 144/2014, Zainteresowanie sytuacją na Ukrainie i poczucie zagrożenia w październiku, CBOS, Warszawa, październik 2014. Komunikat z badań nr 164/2014, Poczucie zagrożenia i zainteresowanie sytuacją na Ukrainie, CBOS: Warszawa, grudzień 2014. ŚSP 2 ’23 Eskalacja wojny w Ukrainie jako czynnik determinujący... 235 Komunikat z badań nr 18/2014, Opinie o bezpieczeństwie narodowym, CBOS, War- szawa, luty 2014. Komunikat z badań nr 21/2014, Stosunek do protestów na Ukrainie, CBOS, Warsza- wa, luty 2014. Komunikat z badań nr 35/2014, Polacy o sytuacji na Ukrainie w czasie krymskiego kryzysu, CBOS, Warszawa, marzec 2014. Komunikat z badań nr 38/2022, Polacy wobec rosyjskiej inwazji na Ukrainę, CBOS, Warszawa, marzec 2022. Komunikat z badań nr 4/2015, Wydarzenie roku 2014 w Polsce i na świecie, CBOS, Warszawa, styczeń 2015. Komunikat z badań nr 40/2022, Stosunek do NATO i obecności wojsk sojuszniczych w Polsce, CBOS, Warszawa, marzec 2022. Komunikat z badań nr 48/2022, Od czego zależy bezpieczeństwo kraju?, CBOS, War- szawa, marzec 2022. Komunikat z badań nr 54/2014, O sytuacji na Ukrainie przed akcjami separatystów na wschodzie, CBOS, Warszawa, kwiecień 2014. Komunikat z badań nr 54/2022, Polacy o wsparciu dla walczącej Ukrainy, CBOS, Warszawa, kwiecień 2022. Komunikat z badań nr 59/2014, Wydarzenia na Ukrainie a poczucie zagrożenia w Eu- ropie Środkowo-Wschodniej, CBOS, Warszawa, maj 2014. Komunikat z badań nr 76/2022, Poczucie bezpieczeństwa i zagrożenie przestępczo- ścią, CBOS, Warszawa, czerwiec 2022. Komunikat z badań nr 78/2014, O sytuacji na Ukrainie przed wyborami prezydencki- mi, CBOS, Warszawa, maj 2014. Komunikat z badań nr 79/2022, O bezpieczeństwie państwa i kwestiach związanych z obronnością, CBOS, Warszawa, czerwiec 2022. Komunikat z badań nr 80/2014, Sytuacja międzynarodowa i bezpieczeństwo Polski, CBOS, Warszawa, czerwiec 2014. Komunikat z badań nr 84/2015, O konflikcie na Ukrainie i sankcjach gospodarczych wobec Rosji, CBOS, Warszawa, czerwiec 2015. Komunikat z badań nr 86/2022, Polacy w obliczu wojny na Ukrainie, CBOS, Warsza- wa, czerwiec 2022. Escalation of the War in Ukraine as a Factor Determining a Sense of Threat to Poland’s Security in the Eyes of Public Opinion Summary The hybrid war which began in 2014 with Russia’s aggression against Ukraine became a turning point for the assessment of the threat to Poland’s security. Its con- 236 Katarzyna Maciejewska-Mieszkowska ŚSP 2 ’23 sequences, with the annexation of Crimea and the seisure of south-eastern Ukraine, and then the escalation of the conflict into a full-scale war, had a fundamental impact on the involvement of Poles in helping Ukraine. The aim of the article is to show the evolution of Poles’ opinions regarding Poland’s security and the related support for Ukraine as a result of the escalation of the war in 2014 and 2022. It was assumed as a hypothesis that Russia’s full-scale attack on Ukraine, which increased a sense of threat to Poland’s security among Poles, translated into increased public support for tightening restrictions in relations with Russia and deepening assistance to Ukraine. As part of the research analysis, the following methods were used: descriptive, com- parative and the analysis of exisiting data. Key words: state security, Poles, war in Ukraine Tekst odebrany: 12.03.2023; tekst zaakceptowany: 04.12.2023