W poszukiwaniu istoty bioetycznej. Problem granic kulturowej ingerencji w naturę ludzką - Paś, Andrzej (My University, 2012)
Głównym problemem dysertacji doktorskiej jest ukazanie, jak w perspektywie ewolucyjnej pojawił się projekt kategorii osoby ludzkiej, oraz jakie ma to znaczenie w obecnym dyskursie bioetycznym. Gdy przyjrzymy się zachowaniu moralnemu w aspekcie ewolucyjnym, okazuje się, iż zachowanie moralne człowieka ma swoją przeszłość, w postaci wyraźnej gradacji: od zachowania społecznego - poprzez zachowanie kulturowe, aż do fundamentalnych zachowań moralnych, które stanowią właściwy przedmiot badań etyki i zarazem bioetyki. Wszystkie trzy etapy zachowań promują właściwe sobie kategorie człowieka, które ze swej strony odpowiednio akcentują okresy przeobrażeń zachowawczych natury ludzkiej. Zachowanie społeczne (rozdział I), mające podstawy biologiczne wyraźnie wskazuje na kategorię Homo sapiens- osobnika ludzkiego, który poprzez rozwijające się uspołecznienie, przechodzi w kolejny, wyższy poziom zachowań kulturowych. To, co do tej pory pozostawało w skorupie organicznej, opuściło ją, na rzecz rozwijającej się, nowej gamy zachowań kulturowych (rozdział II), będących zarazem kontynuacją zachowań społecznych, niemniej jednak występujących pod nazwą nowej kategorii - Homo culturalis. Owa kategoria pod wpływem zindywidualizowania więzi społecznych, a tym samym rozwoju umysłowego oraz odkrycia siebie i otaczającej rzeczywistości przeistacza się w Homo moralis. Wraz z rozpoczęciem procesu indywiduacji, w końcowym etapie Homo moralis promuje: „podmiot”, „indywiduum” oraz „jednostkę”, aby ostatecznie zainaugurować osobowe „Ja” (rozdział III). Nie jest to już jedynie wyższe uspołecznienie, lecz ścisła relacja więzi. Owocem tej relacji jest najwyżej zorganizowana więź – relacja osobowa. To właśnie ta relacja powołuje do istnienia osobę ludzką (rozdział IV). Aby mówić o osobie ludzkiej jako istocie bioetycznej, sama bioetyka musi sięgnąć do ewolucyjnego rodowodu zachowań ludzkich, dzięki któremu lepiej zanalizuje swój przedmiot badań. Nie uczyni tego etyka, gdyż ścisłe określenie jej przedmiotu badań, nie pozwala na szerszą interpretację. Gdy dokonamy analizy (retrospekcji) problematyki stosunkowo nowo powstałej dyscypliny, którą jest bioetyka, to jednocześnie zauważymy, iż w swoim przedmiocie badawczym (zachowanie człowieka) pokrywa się z ustaleniami metodologicznymi z etyką. Jednakże wydaje się, iż w tej kwestii istnieje pewna, zasadnicza rozbieżność (rozdział V). Jeśli bioetyka ma sięgać do podstaw życia biologicznego człowieka (stąd jej najważniejsze wyróżniki: interdyscyplinarność i holistyczne ujęcie przedmiotu badań), musi więc uchwycić w swoim przedmiocie analizy całą gamę rozwoju zachowania społecznego, którego finalnym efektem jest ludzka osoba, a zarazem właściwą jej kategorią jako istota bioetyczna.

The main problem of the doctoral dissertation is to show how in evolutionary perspective a project of human person category appeared as a bioethical being and what is its meaning in the present bioethical discourse. We draw a leading prerequisite saying that bioethics constitutes initiative moment of ethics and its specific introduction. We shall try to prove this issue through exploration of evolutionary aspect of human behaviour bioethics. This argumentation will be discussed on the basis of the material subject of bioethics itself. We shall base our concept on a division into demarcation periods of evolutionary vision of human behaviour. We would like to conclude with objective and, above all, essential for results of this thesis question: what trace leads to discovery of “apogee of evolution” and does any such exists?If we observe moral behaviour in evolutionary aspect, there turns out that moral behaviour of a human has its history in the form of distinct gradation: from social behaviour through cultural behaviour until fundamental moral behaviours which constitute exact subject of research on ethics and, at the same time, bioethics. All the three stages of behaviours promote proper for themselves categories of a human being which, on their side, respectively emphasize periods of preservative changes of a human nature. Social behaviour (Chapter I), with its biological basis, significantly indicates biological category Homo sapiens - human individual who through developing socialization steps into a following, higher level of cultural behaviour. What has so far remained in a limited shell left it to the benefit of outside genetic transmission in the new range of cultural behaviours (Chapter II) being, at the same time, continuation of social behaviours. However, they figure under the cultural category name - Homo culturalis. This category, under influence of individualized social bonds and, at the same time, mental development and discovery of oneself and the surrounding reality turns into the moral category of human nature - Homo moralis. Along with the process of individualization in the final stage Homo moralis promotes ”individual”, ”individuum” to finally initiate existence of personal ”I” (Chapter III). It is not only a higher socialization but already a concise bond of relation. The effect of this relation is the most highly organized bond – personal relation. Exactly this relation calls for existence of an individualized human – category of a human person (Chapter IV). In order to talk about a human person as a bioethical being, the bioethics itself must reach to evolutionary lineage of human behaviours due to which it would be better to analyze the subject of research because interpretation of human nature has been directly assumed. If we analyze the issue of relatively newly created discipline, which is bioethics, we would unequivocally notice that in its subject of research (the moral human behaviour) it equals in methodological foundings with ethics. However, it seems that in this matter there is a certain, essential discrepancy (Chapter V). Since bioethics is to reach the basis of biological life of a human being, it must include in its analysis the whole range of social behaviour development, the final ‘result’ of which is the category of human person – interpreted by us as a bioethical being.
In search of the essence of bioethics. Problem of limits of cultural interference in the human nature.
Wydział Nauk Społecznych: Instytut Filozofii
Keywords: bioetyka; bioethics; Istota Bioetyczna; The Essence of Bioethics; natura ludzka; human nature; zachowania społeczne; social behavior