Studium z dziejów grupy zawodowo-regionalnej rybaków nieszawskich w XX wieku. Migracje, ekologia, historia - Trapszyc, Artur (My University, 2014)
Przedmiotem rozprawy jest grupa rybaków, dotychczas słabo poznana i zaledwie wzmiankowana w polskiej literaturze etnologicznej. Praca, będąca wynikiem długoletnich badań nad rybołówstwem dolnej Wisły, to historia Nieszawiaków na przestrzeni XX w. Określając ich status grupowy, uwagę poświęcono powstaniu, rozwojowi oraz zmiennym zakresom znaczenia nazwy grupy. Procesy te oraz rola Nieszawiaków, jako grupy przekazującej wzorce kultury rybackiej z Kujaw na Pomorze, to wynik migracji, interakcji międzygrupowych, relacji kultura-natura oraz związków historii regionalnej z historią Polski. W pracy przedstawiono bazę źródłową, metodologię oraz literaturę z zakresu rybołówstwa wiślanego i tematyki rzecznej. Omówiono problematykę ekologiczną w etnologii uwzględniając rolę wód w kształtowaniu oblicza kulturowego obszarów nadrzecznych. Zarysowano historię Nieszawy, skąd wywodzi się badana grupa i od której pochodzi jej nazwa. Po przedstawieniu środowiska przyrodniczego i kulturowego badanego obszaru, dokonano prezentacji Nieszawiaków. Wizerunek grupy, jaki wyłania się z punktu widzenia obcych przy uwzględnieniu samookreślenia jej członków i „obiektywnych” wyznaczników kulturowych, to obraz grupy zawodowo-regionalnej. Ten status, wynikający z analizy kliku etapów rozwojowych badanego podmiotu, jest adekwatny do roli Nieszawiaków jaką odegrali oni w historii rybołówstwa wiślanego XX w.

The subject of the paper is a group of fishermen which has been barely known and little mentioned so far in Polish ethnological literature. The study, being the result of many-year research on the Lower Vistula River fishery, is a history of Nieszawiacy (Nieszawa people) throughout the 20th century. In order to determine the status of the group, attention was paid to its creation, development and variable ranges of the name of the group. These processes and the role of Nieszawiacy, as a group bringing fishing culture models from Kujawy to Pomorze, constitute the result of migration, intergroup interaction, culture-nature relations and the connections of the regional history with the history of Poland. The paper presents the source basis, methodology and literature on the Vistula River fishery and river subject matter. It discusses ecological issues in ethnology considering the role of waters in creation of cultural image of riverside areas. It outlines the history of Nieszawa where the said group and its name come from. After having analysed the natural and cultural environment of the area in question, Nieszawiacy were presented. The group image, which arises from strangers’ point of view, based on consideration of its members’ self-definition and ‘objective’ cultural indicators, is the picture of a professional-regional group. This status, resulting from the analysis of several developmental stages of the subject examined, is adequate to Nieszawiacy’s role played in the history of the 20th century Vistula River fishery.
The study of the history of the professional-regional group of fishermen of Nieszawa in the 20th century. Migrations, ecology, history.
Wydział Historyczny
Keywords: Ekologia kulturowa; Cultural ecology; Rybołówstwo; Fisheries; Rybacy; Fishermen; Migracje; Migrations