Czułość i ciepło. Studium porównawcze twórczości Olgi Tokarczuk i Mo Yan - Guo, Xiaojin (My University, 2025)
Olga Tokarczuk została laureatką Literackiej Nagrody Nobla w 2018 roku, a Mo Yan otrzymał ją sześć lat wcześniej. Ani Polska, ani Chiny nie są centrum literackiego świata, ale obojgu pisarzom udało się odnieść międzynarodowy sukces. Chociaż polska i chińska literatura uważane są za peryferyjne w porównaniu z zachodnim kanonem literackim, powieś ci obojga autorów zdołały przeniknąć z marginalizowanej literatury powstającej na peryferiach do literatury światowej. Dziś traktuje się ją jako tę, która wykracza poza swój oryginalny kontekst kulturowy lub językowy i ma uniwersalne znaczenie. Polska pisarka i chiński pisarz wykorzystują w narracji czułość i ciepło, oddając głos marginalizowanym kobietom i naturze. Przedstawiają ucisk marginalizowanych postaci kobiecych i przyrody w ramach patriarchalnych hierarchii. Dzięki czułej narracji kobiety zajmują centralną pozycję w dziełach obojga pisarzy, przy czym kobiece postacie buntują się i walczą z opresją. Z kolei natura jest personifikowana lub uznawana za sprawczą, aby w ten sposób podkreślić, że na równych prawach bierze ona udział w kształtowaniu świata. Tokarczuk i Mo Yan, pokazując, że kobiety i natura nie zajmują w świecie marginalnych pozycji, kształtują świadomość istnienia i rangi relacji ludzi, szczególnie kobiet, z naturą. Nie opowiadają się przy tym radykalnie za zastąpieniem androcentryzmu gynocentryzmem, obdarzają czułością i ciepłem również marginalizowanych społecznie mężczyzn, np. tych, którzy są nieszczęśliwi i żyją w samotności. Mimo izolacji, w jakiej się znaleźli, mogą bowiem liczyć na opiekę i pocieszenie ze strony natury oraz kobiet. W rozprawie analizowane są więc sposoby, jakimi polska pisarka i chiński pisarz dekonstruują opozycje mężczyzna–kobieta i kultura–natura. Ich twórczość zawiera manifestacje wzajemnych powiązań i pokazuje, że zrównoważ one i oparte na współpracy relacje między mężczyznami, kobietami i naturą czynią świat lepszym i bardziej harmonijnym miejscem. Niniejsza rozprawa może stanowić wkład w badania jest twórczości Olgi Tokarczuk i Mo Yana w kontekście literatury światowej, ale także w międzykulturowe studia literackie, a co za tym idzie, w badania porównawcze. Olga Tokarczuk was the winner of Nobel Prize for Literature in 2018 and Mo Yan received the prize in 2012. Neither Poland nor China is the center of literary world, but Tokarczuk and Mo Yan succeed to make international influence. Both Polish and Chinese literature were considered peripheral compared with the Western literary canon, but their books manage to rise from peripheral literature to world literature that have gained international recognition and are considered to have universal significance beyond their original cultural or linguistic context. The two writers display their commonalities of tenderness and warmth by giving voice to the marginalized women and nature. They depict the oppression and exploitation on marginalized women and nature under patriarchal hierarchal structures, and the wars and political upheavals. Through tender narration, the women are put in the center of their works, their values and significance are recognized, and their female characters are rebellious to fight against oppressive powers; nature is personified or acknowledged having agency to highlight their equal importance with humans in shaping the world. They raise women and nature from the marginalized and neglected position to the center of their works aiming to remind us to pay attention to the survival of women and nature, and to arouse people’s awareness of women’s existence and the human-nature relationship. However, they are not radically advocating replacing androcentrism with gynocentrism, the two authors also convey their tenderness and warmth to those marginalized men living a miserable and lonely life; despite being isolated or deserted by society, they could find care and comfort from nature and women, and those men also expressed their care and tenderness to women and nature. The binary oppositions between males/females and male (culture)/nature are deconstructed in their works. Their works manifest the interconnectedness of everything and that a balanced and cooperative relationship among males, females and nature can and should be achieved to make the world a better and harmonious place. This dissertation is not only of certain values in looking at the works of Tokarczuk and Mo Yan through the prism of world literature, but will also constitute a contribution to intercultural literary studies and, consequently, to comparative research.
Tenderness and Warmth. A Comparative Study of Olga Tokarczuk’s and Mo Yan’s Works
Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej
Keywords: Olga Tokarczuk; Mo Yan; czułość; ciepło; ekofeminizm; tender and warm narration; ecofeminism