Etyczny profil "Familiaris consortio" - Bajda, Jerzy (Wydział Teologiczny, UAM, 2011)
Artykuł koncentruje się na etycznym aspekcie „Familiaris Consortio”, zakładając równocześnie bogatą problematykę pastoralną. Pytanie etyczne, które pojawiało się wraz z ukazaniem się tego dokumentu wiązało się z nastrojami wahania i oczekiwania w wyniku ujawnienia się silnej opozycji wobec nauki zawartej w encyklice „Humanae Vitae” Pawła VI. Adhortacja nie podejmuje bezpośredniej polemiki z przeciwnikami nauki Kościoła, lecz przedstawia pozytywny wykład całościowej nauki na temat powołania małżeństwa i rodziny. Powołanie stanowi w tym dokumencie podstawową kategorię teologiczno-moralną, wyjaśniającą i uzasadniającą istotne wymogi moralne małżeństwa i rodziny i przenoszącą życie ludzkie na poziom świętości. Powołanie ma swe źródło w Boskim planie zbawienia i objawia się wraz z dokonaniem dzieła zbawienia w Jezusie Chrystusie. Tajemnica powołania uobecnia się w dziejach ludzkości jako ukryta a zarazem objawiona w misterium Chrystusa i Kościoła. Powołanie rzuca istotne światło na stworzenie mężczyzny i kobiety czyli stworzenie rodziny opartej na fundamencie małżeństwa. Odtąd prawda antropologiczna posiada wymiar sakramentalny. Powołanie przenikając wewnętrznie rzeczywistość stworzoną, umieszcza w samej głębi bytu „nie dające się stłumić wezwanie: rodzino, stań się tym, czym jesteś” (FC 17). Bóg Stwórca i Odkupiciel powierzył człowiekowi – mężczyźnie i kobiecie- zadanie budowania rodziny mocą tej samej Miłości, przez którą istnieje świat i człowiek, oraz tej samej Miłości, którą Objawił Syn Boży na Krzyżu, ustanawiając nowy porządek stworzenia. Odtąd prawda życia ludzkiego i prawda miłości musi być odczytywana wyłącznie w świetle tajemnicy Paschalnej. To wezwanie płynące z głębi sakramentu odzywa się mocą łaski w sercu małżeństwa, w sercu męża i żony, którzy są wezwani do miłowania się tą samą Miłością, która płynie z Misterium Krzyża. Ta koncepcja powołania, wypływająca z sakramentalnego charakteru chrześcijańskiego istnienia stanowi klucz do rozstrzygania szczegółowych pytań mogących się pojawić w kontekście życia małżeńskiego. Wizja przedstawiona przez „Familiaris Consortio” jest jednorodna i charyzmatyczna, jest teologiczna i antropologiczna zarazem, dotyczy bowiem człowieka jako człowieka, a nie tylko „pewnych jednostek” ludzkich uwikłanych w sidła małżeńskie. W „Familiaris Consortio” jest jedna norma małżeńska i jedna norma rodzicielska: to jest zawsze ta sama Miłość, która z Serca Boga poprzez sakrament przenika do serca małżonków. Dlatego miłość małżeńska jest miłością rodzicielską, czyli odpowiedzialną za świętość tajemnicy zrodzenia, to jest równocześnie za świętość Boga – Stwórcy i za godność człowieka powoływanego na świat. Zarówno miłość małżeńska jak miłość rodzicielska, nie mogą istnieć bez czystości małżeńskiej. Tu leży prawdopodobnie główna przyczyna powodująca opór wobec nauki „Humanae Vitae”. „Familiaris Consortio” odrzuca wszelką manipulację antykoncepcyjna, podkreślając sprzeczność postawy antykoncepcyjnej nie tylko z prawem Bożym, ale i z istotą człowieczeństwa. Zawiera się to w twierdzeniu, które głosi, że pomiędzy prawidłowym życiem małżeńskim a antykoncepcją zachodzi nie tylko różnica moralna, lecz także antropologiczna (FC 32). Jest to surowy osąd tej praktyki, ale prawdziwy: ci, którzy stosują antykoncepcję, staczają się na poziom poniżej-ludzki.

The article focuses on the ethical aspect of "Familiaris Consortio" against the backdrop of a range of pastorał issues. The ethical question that accompanied the publication of this document stemmed from the hesitations and expectations triggered by a strong opposition to the teaching contained in the encyclical "Humanae Vitae" of Paul VI. The exhortation does not directly engage in controyersy with the opponents of the teaching of the Church, but offers a positive presentation of the entire body of teaching on the vocation of marriage and the family. In this document, vocation is a basic theological-moral category that explains and justifies the essential moral demands of marriage and the family and puts human life on the level of sanctity. This vocation has its source in God's plan of salvation and is revealed together with the accomplishment of the work of salvation in Jesus Christ. The mystery of this vocation is present in the history of mankind as concealed and at the same time revealed in the mystery of Christ and the Church. This vocation sheds significant light on the creation of man and woman, which is the creation of the family based on the foundation of marriage. Hence anthropołogical truth has a sacramental dimension. This vocation, while permeating internally the created reality, places in the very depth of being the insuppressible calling „Family, become what you are" (FC, 17). God the Creator and Redeemer entrusted to humans - a man and a woman - the task to build a family by the power of the same Loye through which the world and human beings exist; it is also the selfsame Love that the Son of God revealed on the Cross when He established a new order of creation. Since then the truth of human existence and the truth of love must be interpreted only in the light of the Paschal mystery. The calling which flows from the depths of the sacrament speaks by the power of grace in the heart of the married couple, in the heart of the husband and wife, who are called to love one another with the same Love that springs from the Mystery of the Cross. This concept of vocation that follows from the sacramental character of Christian existence is the key to resolving particular questions that might arise in the context of married life. The vision represented by "Familiaris Consortio" is uniform and charismatic; it is both theological and anthropological because it pertains to the human being as a human being, not just a "human idiyidual" ensnared by conjugal bonds. In "Familiaris Consortio" there is one conjugal norm and one parental norm: it is always the same Love that flows from God's Heart and through the sacrament permeates the hearts of the spouses. That is why conjugal love is parental love, a love that is responsible for the sanctity of giving birth to life and thus for the sanctity of God the Creator and the dignity of the human being called to be born into the world. Conjugal love and parental love cannot exist without conjugal chastity. To all likelihood here lies the main cause of resistance to the teaching expressed in "Humanae Vitae". "Familiańs Consortio" rejects any contraceptive manipulation by emphasizing the contradiction inherent in the contraceptive attitude not only with Divine Law but also with the essence of humanity. This stance is contained in the statement that between proper conjugal life and contraception there is not only a moral difference but also an anthropological one (FC, 32). This is a harsh but true judgment on the practice of contraception: all those who use contraception descend to a sub-human level.
The Ethical Profile of "Fmiliaris consortio"
Keywords: vocation; powołanie; conjugal love; miłość małżeńska; parental love; miłość rodzicielska; norm; norma; charism; charyzmat; contraception; antykoncepcja