Kilka uwag o prawnej ochronie języka polskiego i węgierskiego - Bańczerowski, Janusz Cz. (SORUS S.C. Wydawnictwo i Drukarnia Cyfrowa, 2011)
W związku z nasilającymi się aktualnie na całym świecie, w tym również w Eu- ropie, procesami integracyjnymi i globalizacyjnymi powstaje pytanie, jaka bliższa i dalsza perspektywa zarysowuje się przed językami i kulturami niewielkich społeczności? Czy będą one w stanie zachować swoją tożsamość w obliczu ogromnej i wielostronnej konku- rencji, której warunki dyktują języki światowe, czy też zostaną zepchnięte na peryferie, ulegną degradacji i utracą swoją pierwotną funkcję? Globalizacyjne procesy interlingwal- ne i interkulturowe mogą zasadniczo zmienić dotychczasowy model życia poszczególnych narodów i grup etnicznych. Dostrzegają to niebezpieczeństwo parlamenty wielu krajów, w tym Polski i Węgier, uznając, że język jako zjawisko kultury jest podstawowym ele- mentem tożsamości narodowej i kulturowej, dlatego podjęły decyzję o prawnej ochronie języka, a tym samym i kultury. Pojawiły się odnośne akty prawne. Ustawa o języku pol- skim znacznie różni się od jej odpowiednika węgierskiego. Ma o wiele szerszy zakres, a jej postanowienia konkretnie określają, na czym polega ochrona języka polskiego i jego urzę- dowy status. Ustawa węgierska ogranicza się właściwie jedynie do nazewnictwa towarów i usług, ofert, reklamy, instrukcji obsługi, informacji o towarach i usługach, warunków gwarancji, faktur, rachunków itp. Różnica między obydwoma ustawami dotyczy również wymierzania kary za wykroczenia w wypadku naruszenia obowiązków określonych w da- nym akcie prawnym. Ustawa węgierska nie przewiduje kary grzywny. Ustawa o języku polskim przewiduje powołanie Rady Języka Polskiego, która ma charakter instytucji opi- niodawczo-doradczej w sprawach używania języka polskiego z określonymi kompetencja- mi. W ustawie węgierskiej nie ma mowy o utworzeniu podobnej instytucji naczelnej.
Abstract (A Few Remarks on the Legal Protection of the Polish and the Hungarian Language). Due to the processes of integration and globalisation that take place through- out the world, thus also in Europe, there arises a question of what the future holds for small languages and cultures. Will they be able to maintain their identity facing huge and multifaceted competition on conditions imposed by world languages? Or maybe they will be pushed outside the mainstream, suffer decline and lose their prime function. The global interlingual and intercultural processes can change conventions observed in individual na- tions and ethnic groups. Being aware of such danger the parliaments of many countries, including Poland and Hungary, recognizing language as a cultural phenomenon and a fun- damental element of national and cultural identity, came to a decision to provide their language and thus their culture with legal protection. There occurred relevant legal instru- ments. However, the Polish Language Act differs significantly from its Hungarian equiva- lent. Its scope is wider and its decisions explicitly formulate the basis of the scheme of the protection of the Polish language and determine its official character. The Hungarian act, on the other hand, is limited to the names of goods and services, offers, advertisements, manu- als, information on goods and services, warranty conditions, invoices, bills etc. Moreover, the difference between the two acts concerns the punishments administered for breaching the rules stipulated in the acts. According to the Hungarian act no violation of the rules is subject to a fine. In such cases, the Polish Language Act provides for an appointment of the Polish Language Council as an advisory and consultative institution with certain jurisdic- tion. In the Hungarian act there is no mention no such principal institution.
Keywords: prawna ochrona języka; język węgierski; globalizacja