Trzecie płci. Antropologiczna analiza transgresji płci w ujęciu porównawczym na przykładzie two-spirit (Stany Zjednoczone, Kanada), trans (Polska) i kinnar (Indie) - Rećko, Małgorzata (My University, 2015)
Rozprawa doktorska podejmuje zagadnienie transgresji człowieka w wymiarze podmiotowym, cielesnym, seksualnym i tożsamościowym w odniesieniu do przypadków trzecich płci na przestrzeni kultur, tradycji i filozofii. Zwraca szczególną uwagę na aspekt samostanowienia możliwy do osiągnięcia w społeczeństwie, a więc dotyczy samoświadomości ludzkiej. Poza tym wskazuje na ciało społeczne, które określa sposób, w jaki jest postrzegane ciało fizyczne w kulturze i pokazuje , że zachodzi między nimi nieprzerwana wymiana znaczeń, która wzmacnia kategorie ciała społecznego i fizycznego. Głównym problemem badawczym jest znalezienie takiego społeczeństwa – spośród trzech analizowanych na obszarze Ameryki, Polski i Indii, które posiada w swojej strukturze mniej napięć pomiędzy kobiecością i męskością, klasami społecznymi, górą i dołem oraz czystością i nieczystością; społeczeństwa, które posiada możliwość uchwycenia, zobaczenia ciała niedychotomicznie ukształtowanego – tak w sensie dosłownym, jak i symbolicznym. Rozumienie „inności” jako trzeciej płci łączyłoby się z tolerancją zjawiska, a nawet aprobatą jego wyjątkowości. W połowie zadanie to zostało zrealizowane. Tymczasem, perspektywa potraktowania „inności” jako cechy kulturowej nienagannej społecznie była skazana na niepowodzenie w związku z naturalnym strachem ludzi przed odmiennością i zaburzeniem powszechnie przyjętej normy. Jednak współczesne próby przełamania tego strachu, chociażby z perspektywy teorii queer oraz łączenia się osób w środowiska LGBTQIAA/2 daje podstawy do zmiany społecznej i ostatecznego przełamania bariery strachu (czy też tabu) przed innością.

The aim of the following paper is to make a comparative anthropological analysis of sex/gender transgression in three dissimilar cultural areas – North America (two-spirit), Poland (trans) and India (kinnar). The above analysis encompasses the transgression of subjectivity, identity, physicality and sexuality. The assignment is fulfilled in the anthropological-philosophical perspective, based on the eclectic hermeneutical-phenomenological method. It involves a way of cognition consisting in expressing reality instead of creating it, which means that a relevant role is played by signs announcing reality rather than this reality as such. As proved, it is the signs and symbols which found the basis for creating a social reality in which third sex/gender finds its place. The paper tracks the expressiveness of reality in order to identify real things in words while the things are also hidden between the words. The following doctoral dissertation attempts to reveal that the societies which possess fewer tensions between masculinity and femininity, social classes, the upper and the lower, purity and impurity, the ones which, both in the symbollic and literal sense, perceive a non-dichotomously formed body better, treat symptoms of third sex less negatively (if not positively) as well as less oppresively treat representatives of third sex/gender. The analysis of the specificity of sex/gender transgression is summarised by a comparative synthesis of the most significant information related to the assumptions of the paper. Also, the future of the phenomenon of third sex/gender is reflected upon and its possible directions of transgression as well as some likely purposes of further reconstructions of its meanings.
Third Gender Phenomena. An Anthropological Analysis of Gender Transgression in a Comparative Perspective Based on the Two-Spirit (USA and Canada), the Trans (Poland) and the Kinnar (India)
Wydział Historyczny
Keywords: Transgresja; Transgression; Trzecie płci; Third gender; Tożsamość; Identity; Seksualność; Sexuality