Ubywanie czy rozrost „ja”? O senilnym (auto)portrecie Józefa Czapskiego - Krakowiak, Małgorzata (Bogucki Wydawnictwo Naukowe; Wydawnictwo Naukowe Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, 2025)
Po biograficznych propozycjach Wojciecha Karpińskiego – Portret Czapskiego (1996) i Erica Karpelesa – „Prawie nic” – Józef Czapski. Biografia malarza (2019) oraz moich własnych próbach zmierzenia się z portretowaniem artysty, zawartych w rozdziale Portretowania Józefa Czapskiego, w książce O obowiązku szukania… (2018), artykuł niniejszy stanowi prezentację końcowego etapu życia artysty. Przedmiotem analizy są tutaj zapiski diarystyczne oraz późne rysunki i obrazy sędziwego Czapskiego. Stawiane jest pytanie o formy samourzeczywistniania się w sytuacji, gdy ograniczenia fizyczne z postępującą ślepotą na czele oraz obawami o utratę pamięci narzucają odmienny niż wcześniej sposób życia. Czy wobec ubywania możliwości zmysłowych można mówić o ustawicznym konsty- tuowaniu się, czy – paradoksalnie – o rozroście „ja” – „ja” tworzącego, myślącego, czującego? Całościowa kwerenda po jego dziennikach pozwala także rozważać zależności pomiędzy materialnością a duchowością w subiektywnym rozumieniu Czapskiego. Following the biographic proposals of Wojciech Karpiński – Portret Czapskiego (1996) and Erica Karpeles – „Prawie nic” – Józef Czapski. Biografia malarza (2019) as well my attempts to present the portrait of rhe artist, included into the book O obowiązku szukania… (2018)) chapter Portretowania Józefa Czapskiego, this article is a presentation of the last period of the artist life. The subject of the analysis are his diaries and late drawings and paintings. The question is about his self-realisation forms in the situation when his limited ability, specially blindness and fear of memory loss impose a different style of life than before. What is more probable in his case when the sensual ability is decreasing – continuous revising and acceptance or – paradoxically – the growth of „ego”, creating, thinking and feeling? The overall query through his diaries allows also to evaluate relations between materiality and spirituality in personal Czapski’s understanding.
Losing or expansion of „ego”? About senile (auto)portrait of Józef Czapski
Keywords: Józef Czapski; źródła biograficzne; starość; osoba; portret; personalizm; biographical base; senility; person; portrait; personalism