Obrazy islamu. Młodzi muzułmanie w kinie europejskim po roku 1989 - Domalewski, Adam (My University, 2018)
W rozprawie, która metodologicznie sytuuje się w obrębie kulturowych badań nad filmem i religią, przedstawiam sposoby portretowania islamu w kinie europejskim po roku 1989. Wyjściową tezą pracy jest stwierdzenie, iż młode bohaterki i młodzi bohaterowie wywodzący się z rodzin muzułmańskich stanowią w badanych filmach podstawową instancję generującą konflikty, wynikające ze zderzenia tradycji religijnej islamu z zachodnią, świecką ponowoczesnością. Kolejne rozdziały eksponują powracające tematy i motywy, odtwarzają schematy fabularne oraz ukazują konwencje przedstawieniowe, za pośrednictwem których kino europejskie problematyzuje obecność mniejszości muzułmańskich w Europie. Wśród omawianych zagadnień znajdują się między innymi: aranżowane i przymusowe małżeństwa, ucisk muzułmańskich kobiet, religijna radykalizacja i dżihadyzm, wizja wielokulturowych wspólnot w komediach migracyjnych oraz „realizm mityczny” w wybranych obrazach należących do kina turecko-niemieckiego. W pracy udowadniam, że nad obrazami islamu w kinie europejskim dominuje zachodnia perspektywa, związana z prymatem takich wartości, jak: liberalizm, tolerancja, indywidualizm, postęp i świeckość. Jednocześnie formułuję i rozwijam tezę, iż, choć powstające w Europie filmy o mniejszościach muzułmańskich starają się rozbroić obecne w przestrzeni publicznej lęki wobec islamu, to – paradoksalnie – wciąż powielają islamofobiczne stereotypy i fantazmaty.

In my thesis, which is methodologically situated within the cultural studies of film and religion, I present the ways of portraying Islam in European cinema after 1989. The initial argument is that in studied films young characters of Muslim origin are the basic instance generating conflicts that results from the collision of the religious tradition of Islam with Western secular postmodernity. The respective chapters display recurring themes and motives, reveal plot patterns and present narrative conventions through which European cinema problematizes the presence of Muslim minorities in Europe. Among discussed issues there are: arranged and forced marriages, oppression of Muslim women, religious radicalization and jihadism, a vision of multicultural communities outlined in migration comedies, and ‘mythical realism’ of selected Turkish German movies. I prove that the images of Islam in the European cinema are dominated by the unsymmetrical Western perspective and associated with the primacy of such values as: liberalism, tolerance, individualism, progress, and secularism. Simultaneously, I develop thesis that, although European films about Muslim minorities are trying to disarm the fears of Islam present in public space, paradoxically, they still use and exploit Islamophobic stereotypes and phantasms.
The images of Islam. Young Muslims in European cinema after 1989
Wydział Filologii Polskiej i Klasycznej
Keywords: kino europejskie; kino – 1990; religia – w kinie; postacie filmowe; islam i kultura; Motion pictures – Europe; Cinema – 1990; Religion in motion pictures; Characters and characteristics in motion pictures; Islam and culture