Niemilknące muzy. Wydawcy, pisarze, tłumacze i pośrednicy kulturowi na frontach Wielkiej Wojny (1914-1918) - Zajas, Paweł (Wydawnictwo Naukowe UAM, 2016)
The geopolitical situation in Europe was unique following the events of August 1914. The central powers of the Triple Alliance operated in and exerted a considerable in- fluence over the warfronts as well as over the neutral territories, whose political and propaganda significance was growing. Unlike over two decades later, its impact in- volved more than unilateral indoctrination efforts directed at the enemy. The global conflict constituted a frame for intensified transfer and cultural mobility in the equally global world. In the book, the author traces the actions of the editors, translators, journalists and cultural intermediaries (including institutions) and proposes a theoretical and methodological framework suited for a more in-depth understand- ing of cultural processes that developed with the global conflict in the background. The focus falls on the Flemish-German and Polish-German cultural transfer. The book originated in the archival research in the German federal (Bundesarchiv, Politisches Archiv des Auswärtigen Amts) and literary (Deutsches Literaturarchiv Marbach, Goethe- und Schillerarchiv Weimar) archives conducted by the author in the years 2011-2015.

Przedmiotem rozprawy jest przestrzeń komunikacyjna wytworzona w okresie pierwszej wojny światowej przez państwa centralne, odgrywająca istotną rolę w ówczesnym procesie międzynarodowej wymiany kulturowej. Po sierpniu 1914 roku w Europie zaistniała unikalna sytuacja geopolityczna, w której zarówno obszar wyznaczony przez linie frontu, jak i zyskujące na propagandowym znaczeniu terytoria neutralne stanowiły obszar oddziaływania państw Trójprzymierza. Nie sprowadzało się ono, jak ćwierć wieku później, do jednokierunkowej, stosowanej wobec przeciwnika indoktrynacji. Konflikt określany mianem „światowego” stanowił ramę dla wzmożonego transferu i mobilności kulturowej o równie mondialnym charakterze. Autor śledzi losy wydawców, tłumaczy, dziennikarzy oraz pośredników kulturowych (w tym instytucji), proponując jednocześnie teoretyczną i metodologiczną ramę pozwalającą na lepsze zrozumienie mechanizmów funkcjonowania kultury w warunkach konfliktu. Swoją uwagę koncentruje na flamandzko-niemieckim oraz polsko-niemieckim transferze kulturowym. Książka powstała w oparciu o kilkuletnią kwerendę w niemieckich archiwach federalnych i literackich.
Unmuted muses. Editors, writers, translators and cultural intermediaries in the Great War (1914-1918
Keywords: pierwsza wojna światowa; transfer literacki; mobilność kulturowa; propaganda kulturowa; polityka kulturalna