Paul de Man, filozofia, polityka - Kwiek, Marek (WN IF UAM, 1998)
Pytanie podstawowe: dlaczego pytamy tu o Paula de Mana i toczącą się wokół niego "debatę", dlaczego zajmujemy się jego "sprawą" (case, affair) i jej reperkusjami.1 Inaczej mówiąc - dlaczego interesuje nas, jakby nie było, "poszczególny przypadek"? I dalej: czy pytamy o Amerykę, Francję, Polskę czy o coś jeszcze i o coś więcej? Jaki związek mają burzliwe amerykańskie dyskusje wokół artykułów pisanych przez młodego, dwudziestokilkuletniego de Mana w okupowanej Belgii w kolaborującym, wysokonakładowym piśmie, artykułów niespodziewanie odkrytych po pięćdziesięciu niemal latach i poddanych drobiazgowej wiwisekcji - z pytaniami stawianymi o miejsce i rolę filozofa w kulturze. Nie jest łatwo wymieniać jednym tchem dwóch affaires, Heideggera i de Mana, bowiem pierwotnie zrodziły się one w innych kulturach (dyskusje wokół Heideggera w USA uważam bowiem za importowane z Francji, przeszczepione na daleki i obcy grunt, w bardzo specyficznych celach). Pytania aktualne i ważne we Francji nie muszą budzić (i często nie budzą) żadnego oddzwięku w Ameryce; nie istnieje wspólna matryca ważnych kwestii i trudnych pytań dla obydwu stron Atlantyku. A jednak - pomimo wszystkich zastrzeżeń, o których napiszę za chwilę - można znaleźć takie punkty widzenia i taki wspólny horyzont, w którym obie dyskusje można traktować poniekąd zbiorczo. Oczywiście obie dyskusje toczą się w odmiennym słowniku, wśród innych kwestii, korzystając z innych strategii i w innych celach. Gdyby trzymać się tradycyjnych podziałów dyscyplinarnych, to przecież toczą się one w zupełnie (tradycyjnie) innych dziedzinach - w teorii literatury (prawda, że podszytej filozofią) i w filozofii samej. A jednak mam nadzieję, że w trakcie prezentowanych tu refleksji ujawni się daleko idąca zbieżność obydwu "spraw".
Keywords: Paul de Man; dekonstrukcjonizm amerykański; retoryka; zaangażowanie polityczne; filozofia a polityka; sprawa Paula de Mana; Martin Heidegger; sprawa Heideggera; odpowiedzialność