Mieszczaństwo poznańskie w świetle Libri testamentorum - Grzelczak-Miłoś, Iwona (My University, 2011)
Dysertacja poświęcona jest dziejom mieszczaństwa poznańskiego w świetle Libri testamentorum. Czas funkcjonowania Libri testamentorum w kancelarii poznańskiej wyznacza ramy chronologiczne pracy na lata 1572-1793. Przez pojęcie mieszczaństwo poznańskie należy rozumieć wszystkich mieszkańców miasta w murach, podmiejskich wsi i jurydyk, których testamenty zostały wpisane do poznańskich ksiąg testamentowych. Praca dzieli się na dwie części. W części pierwszej, rozdziały 1-3, przez porównanie pomiędzy Poznaniem a innymi miastami Polski: Krakowem, Warszawą, Wrocławiem, Gdańskiem i Toruniem, omówiony został sam testament: zagadnienia prawno-ustrojowe, miejsce testamentu w kancelarii i formularz. W części drugiej, rozdziały 4-6, za pomocą metod statystycznych i opisu relacji testatorów opisano pozycję społeczną i majątkową mieszczan, stworzono stratyfikację społeczną i hierarchię zawodów. Odrębny rozdział poświęcono zobrazowaniu stosunków rodzinnych przedstawiając rodzinę przez pryzmat wyznaczanych w testamentach dziedziców i motywów opisanych przez testatorów. W ostatnim rozdziale zanalizowano legaty na rzecz Kościoła: ich występowanie w testamentach, najczęściej uposażane kościoły, klasztory i instytucje z kościołem związane: bractwa religijne, szpitale i stowarzyszenia dobroczynne.

The thesis is devoted to the history of the Poznan middle class in the light of Libri Testamentorum. The period covered is the years 1572-1793, based on records from the Poznan chancellery at that time. The term ‘Poznan’s middle class’ is defined as the whole of the town’s inhabitants (living inside the city walls), suburban villages, and ‘jurydyka’ settlements, whose last wills were registered in Poznan’s testamentary books. The thesis is divided into two parts. The first part (chapters 1-3) focuses on the wills themselves: legal and political issues, format and its place in the chancellery. Comparisons were made between Poznan and the other major Polish cities: Cracow, Warsaw, Wroclaw, Gdansk and Torun. In the second part (chapters 4-6), using the statistics and descriptions of testators’ records, the status and assets of middle class are depicted, and the social and occupational stratifications are defined. In a separate chapter, family relationships are presented; families are depicted through appointed successors and mentioned testators’ motives. In the last chapter, bequests to the Church are analyzed: their occurrence in the last wills, the most often endowed churches, monasteries, and related institutions: fraternities, infirmaries and charitable institutions.
Poznan’s Middle Class in the light of Libri Testamentorum
Wydział Historyczny: Instytut Historii
Keywords: Testament; Poznań; Mieszczaństwo; Middle class; Mieszczanie; Townspeople