Hopper wirtualny. Obrazy w pamiętającym spojrzeniu - Lipiński, Filip (My University, 2010)
Dysertacja poświęcona jest twórczości Edwarda Hoppera w kontekście kultury wizualnej, ze szczególnym uwzględnieniem malarstwa, fotografii, kina i elementów kultury popularnej. Tytuł Hopper wirtualny oznacza szczególny sposób bycia i odbioru analizowanych dzieł, w którym kluczową rolę odgrywa praca pamięci, generowane przez percypowane obrazy wizualne skojarzenia i wyobrażeniowe projekcje widza (interpretatora). W rezultacie wybór dialogujących dzieł nie tyle jest warunkowany przez czynniki kontekstualne lub historyczne, co produktywną potencję obrazów Hoppera, często w opozycji do autorskich intencji lub historycznego prawdopodobieństwa. Na tym gruncie, pod względem metodologii, spotykają się historyczno-artystyczna hermeneutyka z intertekstualnością. W związku z tym jedną z głównych tez jest kluczowe znaczenie aktywizowanego przez to malarstwo, określającego jego paradoksalną dyferencyjną specyfikę i znaczenia „pamiętającego spojrzenia” oraz wynikająca z tego międzyobrazowość tej twórczości, która znajduje również odbicie w jej szerokiej recepcji tej twórczości w sztukach wizualnych. W pierwszej części zakreślam pole „tekstu Hoppera”, analizując wątki dyskursywne, przeszłe i współczesne, które rozluźniają więzy historii, mitu i intencjonalności na rzecz konieczności ponawiania lektury i – po lekcji postmodernizmu – coraz większej aktualności takiego modusu odbioru, konstytuującego żywe Nachleben obrazów. Dekonstruuję takie wątki jak problem ciszy i melancholii, historię międzyobrazowych odniesień w literaturze oraz analizuję wystawy w kategoriach obrazowych konstelacji, a zjawisko widzenia Hopperem w ramach współczesnego picturesque oraz problemu powtórzenia i różnicy w jego oeuvre. Druga część dysertacji składa się z czterech rozdziałów poświęconych międzyobrazowym, „wirtualnym” analizom obrazów Hoppera w dialogu lub polilogu z innymi dziełami w różnych mediach, kolejno według rozdziałów: malarstwem, fotografią, filmem oraz kulturą popularną - na przykładzie recepcji jednego obrazu, Jastrzębi nocy Hoppera. Każda z analiz jest, jak sugerują tytuły rozdziałów (np. Zbliżenie: malarstwo), rodzajem zbliżenia, zapisem oglądu dzieł z uwzględnieniem obrazów przypominanych, które produktywnie poróżniają się z analizowanym dziełem w dyferencyjnej strefie między obrazami. Co istotne, podział na media jest jedynie prowizoryczny, zarówno ze względu na prymat doświadczenia wizualnego, którego wirtualna lub pamięciowa warstwa nie uznaje medialnych granic, jak i, w wielu przypadkach, hybrydalnej struktury analizowanych prac.

The dissertation concerns Edward Hopper’s work in the context of visual culture, with special focus on painting, photography, cinema and elements of popular culture. The title The Virtual Hopper means a special way of being and mode of reception of the analyzed works, in which a crucial role is that of the work of memory, visual associations and imaginary projections of the spectator (interpreter), generated by the perceived paintings. As a result, the choice of the referenced works is not so much conditioned by a contextual or historical factors but the productive capacity of Hopper’s images, often contradicting authorial intentions or historical probability. As for methodology, this is where art-historical hermeneutics meets intertextuality. Thus, one of the main arguments is a crucial role of the “remembering look” this painting activates, determining its paradoxical differential specificity and significance as well as the resulting “intepictoriality”, all of which are reflected in the broad reception of Hopper’s work in visual arts. In the first part of the dissertation I circumscribe “Hopper’s text” by analyzing discourses of the past and the present, which somehow loosen up historical, mythological and intentional determinants and prove the necessity of re-reading this painting and – after the lesson of postmodernism – show Hopper’s growing actuality constituting the vivid afterlife of his images. I try to deconstruct such issues as silence and melancholy of the painting, the history of interpictorial references in literature and discuss exhibitions in terms of pictorial constellations and the phenomenon of seeing (with) Hopper in terms of the modern picturesque and repetition and difference within his oeuvre. The second part of the thesis consists of four chapters devoted to interpictorial, “virtual” analyses of Hopper’s paintings in dialogue or polilogue with other works of art in different media, in each chapter, respectively: painting, photography, film and popular culture. In the last case the main focus is the reception of one Hopper’s painting: Nighthawks. Each interpretation, as the titles of the chapters suggest (Focus: painting etc.) is a kind of closer view, a record of the process of viewing, taking into account the activated by perception, remembered images, interacting with the analyzed work in a differential, productive zone between images. Importantly, , the division into distinct media is only a provisional framework due to the primacy given to visual experience, which transgresses such limitations, and, in many cases, because of hybrid structure of discussed works of art.
The Virtual Hopper. Images in a Remembering Look
Wydział Historyczny: Instytut Historii Sztuki
Keywords: Malarstwo; Painting; Kultura wizualna; Visual culture; Intertekstualność; Intertextuality; Pamięć; Memory; Widzenie; Vision