Eksplicytne nauczanie wewnętrznej struktury znaków kanji a rozwój świadomości grafemicznej w procesie uczenia się języka japońskiego jako obcego

Abstract

Ta rozprawa porusza tematykę zależności między eksplicytnym nauczaniem o wewnętrznej strukturze znaków kanji a świadomością grafemiczną uczących się języka japońskiego jako obcego, a także omawia różne kwestie natury teoretycznej i praktycznej powiązane z tym tematem. Jej głównym celem była odpowiedź na pytanie badawcze: „W jaki sposób eksplicytne nauczanie o wewnętrznej strukturze znaków kanji wpływa na rozwój świadomości grafemicznej w zakresie posługiwania się znakami kanji u osób uczących się języka japońskiego jako obcego na wybranych poziomach kompetencji grafemicznej?” Narzędziem realizacji tego celu było badanie empiryczne przeprowadzone z zastosowaniem jakościowych metod badawczych. W toku rozważań części teoretycznej (Rozdziały od 1. do 3.) ustalono podstawową terminologię dotyczącą opisu języka japońskiego oraz japońskiego systemu pisma, a także podjęto próbę rozwiązania wszelkich niejasności obserwowanych w literaturze przedmiotu, które mogłyby wpłynąć na spójność wywodu. W szczególności w Rozdziale 3. przeprowadzono kompleksowy przegląd literatury przedmiotu z naciskiem na rolę świadomości grafemicznej w rozwoju kompetencji językowych rodzimych i nierodzimych użytkowników japońszczyzny. Badanie empiryczne opisane w części praktycznej (Rozdziały 4. i 5.) wykazało zależność między wprowadzeniem komponentu eksplicytnego a rozwojem pewnych aspektów świadomości grafemicznej uczących się języka japońskiego jako obcego. W szczególności w grupie eksperymentalnej zaobserwowano poprawę świadomości możliwych pozycji i konfiguracji części sinogramów, wzrost wiedzy o komponentach, zwiększenie poziomu wykorzystania informacji strukturalnych i ich konsolidacji ze wskazówkami kontekstowymi, nieznaczne zwiększenie poziomu wykorzystania informacji o wymowie znaku zawartych w jego strukturze, niewielkie przeniesienie uwagi uczących się na informacje niesione przez elementy semantyczne oraz ogólny wzrost pewności siebie w zakresie udzielanych odpowiedzi. Rozprawa niesie pewne implikacje dla praktyki dydaktycznej wyrażone w Rozdziale 5. oraz jej zakończeniu. Sugeruje się włączanie elementów nauczania eksplicytnego do programów nauczania języka japońskiego, jako że wyniki badania wskazują, iż zastosowanie takich praktyk dydaktycznych może przyspieszyć rozwój świadomości grafemicznej w przypadku większości osób uczących się. Dla niektórych uczniów brak eksplicytnego nauczania może zadecydować o wyraźnym opóźnieniu rozwoju świadomości grafemicznej, a w sytuacjach skrajnych jej niektóre aspekty mogą nie wykształcić się wcale.

This dissertation investigates the relationship between explicit instruction on the internal structure of kanji characters and the development of graphemic awareness among learners of Japanese as a foreign language. In addition, it addresses a range of theoretical and practical issues related to this topic. The central aim of the study was to answer the following research question: How does explicit instruction on the internal structure of kanji characters influence the development of graphemic awareness in the use of kanji among learners of Japanese as a foreign language at selected levels of graphemic competence? To address this question, an empirical study based on qualitative research methods was conducted. The theoretical part of the dissertation (Chapters 1–3) establishes the conceptual and terminological framework for describing the Japanese language and its writing system. It also resolves a number of terminological inconsistencies and conceptual ambiguities identified in the existing literature in order to provide a coherent foundation for the study. Chapter 3 presents a comprehensive review of previous research, with particular emphasis on the role of graphemic awareness in the development of language competence among both native speakers of Japanese and learners of Japanese as a foreign language. The empirical investigation, presented in Chapters 4 and 5, demonstrates that the introduction of an explicit instructional component is associated with the development of several aspects of learners' graphemic awareness. Compared with the control group, participants receiving explicit instruction exhibited greater awareness of the possible positions and configurations of character components, improved knowledge of kanji components, increased use of structural information and more effective integration of such information with contextual cues, a modest increase in the use of pronunciation-related information encoded in character structure, a slight increase in attention to semantic information conveyed by character elements, and greater overall confidence in their responses. The findings have important implications for the teaching of Japanese as a foreign language. As discussed in Chapter 5 and the concluding remarks, the results support the integration of explicit instruction on kanji structure into Japanese language curricula, suggesting that such instruction can facilitate the development of graphemic awareness for most learners. Conversely, the absence of explicit instruction may substantially delay this developmental process for some learners, and in certain cases may prevent specific aspects of graphemic awareness from developing altogether.