Wpływ stopnia niedosłuchu i warunków akustycznych na zrozumiałość mowy: walidacja polskiego testu matrix oraz analiza nowych narzędzi wspierających diagnostykę i ocenę percepcji słuchowej

Abstract

Rozprawa doktorska skupia się na badaniu procesów percepcji mowy w zróżnicowanych warunkach akustycznych, łącząc podstawy teoretyczne z podejściem eksperymentalnym. W pierwszej części pracy przedstawiono ewolucyjne i psychofizjologiczne mechanizmy związane z wytwarzaniem i percepcją mowy, jej fizyczne właściwości oraz szereg procesów poznawczych, w tym multimodalnych. Część eksperymentalna pracy zawiera serię autorskich badań przeprowadzonych z użyciem polskiego testu zdaniowego matrix, walidujących jego zastosowanie w pomiarze zrozumiałości mowy oraz wysiłku słuchowego. Wykazano, że test, po raz pierwszy tak szeroko zastosowany i opisany w niniejszej rozprawie, może znaleźć zastosowanie nie tylko w ocenie wpływu stopnia niedosłuchu na zrozumiałość mowy, ale również weryfikacji skuteczności metod jego kompensacji. W przytoczonych badaniach znaleźć można również zapis walidacji polskiej wersji skali ACALES służącej do oceny wysiłku słuchowego. Praca obejmuje także wyniki badań prowadzonych przez autorkę w ramach szerszych projektów badawczych. Mimo że eksperymenty wykorzystywały inny materiał językowy, osią łączącą pozostaje zrozumiałość mowy i ocena czynników mogących mieć nań wpływ. Fakt opisu wyników tych badań w rozprawie stanowi argument za tym, że ocena percepcji słuchowej, wykorzystująca sygnał mowy, może być stosowana nie tylko w diagnostyce osób z niedosłuchem czy dopasowywaniu aparatów słuchowych, ale również szerzej – w weryfikacji rozwiązań technicznych przetwarzających mowę w sposób celowy lub pośrednio, a także do oceny innych schorzeń, np. neurodegeneracyjnych.

The dissertation focuses on the study of speech perception in diverse acoustic conditions, combining theoretical foundations with an experimental approach. The first part of the thesis presents evolutionary and psychophysiological mechanisms involved in speech production and perception, its physical properties, and a range of cognitive processes, includig multimodal ones. The experimental section includes a series of original studies conducted using the Polish matrix sentence test, validating its application in measuring speech intelligibility and listening effort. It has been demonstrated that the test, applied and described in this dissertation for the first time on such a broad scale, can be used not only to assess the impact of hearing loss on speech intelligibility but also to verify the effectiveness of compensation methods. The studies also include a validation of the Polish version of the ACALES scale, used to evaluate listening effort. The dissertation presents the results from broader projects conducted by the author. Although these experiments used different linguistic materials, the central theme remains speech intelligibility and the evaluation of factors influencing it. The inclusion of these findings supports the argument that auditory perception assessment, utilizing speech signals, can be applied not only in diagnosing hearing impairment or fitting hearing aids but also more broadly—in verifying technical solutions for speech processing, both direct and indirect, as well as in evaluating other conditions, such as neurodegenerative diseases.