Charakterystyka i proweniencja surowców węglanowych ze stanowiska archeologicznego Nea Pafos (Cypr)

Abstract

Nea Pafos znajduje się na południowo-zachodnim wybrzeżu Cypru. Miasto spełniało bardzo ważne funkcje strategiczne i administracyjne oraz było swego rodzaju bramą do kontaktów Lewantu ze światem zachodniej części Morza Śródziemnego. Mimo wysokiej pozycji ekonomicznej niewiele wiemy o jego miejscu w starożytnym systemie dystrybucji surowców kamiennych. Przedmiotem badań były artefakty wykonane z surowca węglanowego, pochodzące z okresu hellenistycznego i rzymskiego (IV w. p.n.e. – V w. n.e.) oraz pochodzące z mieszkalnej części Nea Pafos – Maloutena. Głównym celem tej pracy jest identyfikacja surowców węglanowych, z których wykonano artefakty, określenie ich różnorodności w obrębie Nea Pafos oraz określenie ich pochodzenia. Podstawową metodą była analiza petrograficzna (zarówno makroskopowa na stanowisku, jak i w płytkach cienkich). Jako uzupełnienie wykorzystano obserwacje katodoluminescencyjne (CL), mikroanalizę skaningowym mikroskopem elektronowym ze spektroskopią rentgenowską z dyspersją energii (SEM-EDS), spektroskopię elektronowego rezonansu paramagnetycznego (EPR), rentgenowską spektroskopię fluorescencyjną (pXRF), a także oznaczenia stosunków izotopowych węgla 13C/12C i tlenu 18O/16O. Kamień w Nea Pafos był używany jako materiał budowlany, dekoracyjny i materiał do wyrobu przedmiotów użytkowych. Badania pozwoliły na zróżnicowanie 6 głównych grup wapieni (A - F) oraz 5 grup marmurów (I - V) używanych w Pafos, zarówno o pochodzeniu lokalnym, regionalnym, oraz będące importami pozacypryjskimi.

Nea Paphos is located on the south-weastern coast of the Cyprus. The city fulfilled very important strategic and administrative functions and was a kind of gateway to contacts between the Levant and the world of the western Mediterranean. Despite the high economic position, we do not know much about its place in the ancient distribution system of stone raw materials. The subject of research were artefacts made of carbonate raw material, dating from the Hellenistic and Roman periods (4th century BC - 5th century AD) and coming from the residential part of Nea Paphos - Maloutena. Main aim of this work is to identify the carbonate raw materials of the artefacts were made, determine their diversity within the Nea Paphos, and determining their provenance. The basic method was petrographic analysis (both macroscopic on the site and in thin section). Complementary were used Cathodoluminescence (CL) observations, Scanning Electron Microscope microanalysis with Energy-dispersive X-ray spectroscopy (SEM-EDS), Electron Paramagnetic Resonance spectroscopy (EPR), X-ray Fluorescence spectroscopy (pXRF), as well as determinations isotopic ratios of carbon 13C/12C and oxygen 18O/16O. Stone in Nea Paphos was used both as a building and decorative material and also utilitarian objects material. The research allowed for the differentiation of 6 main groups of limestones (A - F) and 5 groups of marbles (I - V) used in Paphos, both of local and regional origin, as well as being imported from outside Cyprus.