Doktoraty 2010-2026 /dostęp ograniczony, możliwy z komputerów w Bibliotece Uniwersyteckiej/

Permanent URI for this collectionhttps://repozytorium.amu.edu.pl/handle/10593/104

Prace doktorskie są archiwizowane obligatoryjnie zgodnie z Zarządzeniem nr 110/2009/2010 Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia 20 listopada 2009 roku w sprawie gromadzenia i udostępniania przez Bibliotekę Uniwersytecką w repozytorium AMUR rozpraw doktorskich bronionych na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Dostęp do pełnego tekstu niektórych prac doktorskich, zgodnie z podpisaną przez autora pracy licencją może zostać ograniczony. Oznacza to, że pełen tekst pracy będzie dostępny dla uprawnionych użytkowników tylko z komputerów na terenie Biblioteki Uniwersyteckiej.

Browse

Now showing 1 - 20 of 1933

Potencjał odporności małych lokalnych rynków pracy w Polsce
(2026) Koliński, Krystian Piotr; Kacprzak, Ewa. Promotor; Kołsut, Bartłomiej. Promotor
Dynamiczne przemiany społeczno-gospodarcze wpływają na funkcjonowanie współczesnych rynków pracy. Wynikają one m.in. z rozwoju gospodarczego, umiędzynarodowienia, integracji europejskiej, kryzysów (pandemia COVID-19, wojna w Ukrainie) oraz zmian preferencji konsumentów. Coraz częściej badania te prowadzone są w świetle koncepcji odporności (resilience), która koncentruje się na zdolności systemów do radzenia sobie z negatywnymi zjawiskami i szokami. Pomimo rosnącego zainteresowania tą problematyką, nadal brakuje analiz odnoszących się do skali lokalnej, kluczowej dla procesów adaptacyjnych. Celem badań było określenie poziomu potencjału odporności małych lokalnych rynków pracy (LRP) w Polsce oraz identyfikacja czynników go kształtujących. Badania rozpoczęto od analizy literatury, a następnie przeprowadzono delimitację LRP w celu wyodrębnienia najmniejszych jednostek, które stały się przedmiotem dalszych analiz. Kluczowym etapem była konstrukcja autorskiego wskaźnika potencjału odporności, pozwalającego na ocenę zróżnicowania przestrzennego zjawiska oraz wybór rynków do studiów przypadków. Dla jednostek o skrajnie niskim i wysokim poziomie odporności przeprowadzono wywiady pogłębione (IDI), które umożliwiły identyfikację uwarunkowań oraz dobrych praktyk sprzyjających wzmacnianiu odporności. Na tej podstawie sformułowano rekomendacje dla decydentów oraz wskazano obszary wymagające dalszych badań. Dynamic socio-economic transformations significantly affect contemporary labour markets. These changes result from economic development, internationalisation, European integration, crises such as the COVID-19 pandemic and the war in Ukraine, as well as shifting consumer preferences. Growing interest in the resilience concept highlights the need to analyse how systems, including labour markets, cope with shocks and adapt to adverse conditions. However, despite increasing attention, local-level analyses remain limited, even though this scale is crucial for adaptive processes. The main objective of the research was to assess the resilience capacity of small local labour markets (LLMs) in Poland and to identify its key determinants. The study began with a comprehensive literature review, followed by the delimitation and classification of labour markets to identify the smallest units for further analysis. A proprietary resilience capacity index was then developed to capture spatial differentiation and to select labour markets for in-depth case studies. Two LLMs with very low and two with very high resilience levels were examined using individual in-depth interviews (IDIs). These interviews enabled the identification of key conditioning factors and good practices supporting resilience building. Based on the qualitative findings, practical recommendations were formulated for policymakers and stakeholders, and directions for future research were indicated, particularly regarding resilience measurement and the functioning of small LLMs.
Nomadzi na obszarze Prutu i Dniestru od drugiej połowy II wieku do pierwszej połowy III wieku n.e. (na podstawie odkryć grobowych)
(2026) Batog, Nicolai; Michałowski, Andrzej. Promotor; Iarmulschi, Vasile. Promotor
Rozprawa doktorska stanowi kompleksowe studium społeczności koczowniczych Sarmatów zamieszkujących obszar międzyrzecza Prutu i Dniestru w drugiej połowie II i pierwszej połowie III wieku n.e. Głównym celem badań było ukazanie procesów społecznych, kulturowych i politycznych zachodzących w tym regionie na podstawie źródeł archeologicznych, przede wszystkim odkryć sepulkralnych. Autor przeanalizował 454 groby z 111 stanowisk archeologicznych, obejmujących zarówno nekropole płaskie, jak i kurhany, co pozwoliło na ukazanie różnorodności praktyk pogrzebowych oraz ich powiązania z dynamiką przemian wewnętrznych i zewnętrznych. Praca składa się z kilku części: omówienia źródeł pisanych i historii badań, analizy rytuałów i obrzędów pogrzebowych, szczegółowej typologii wyposażenia grobowego (ozdób, broni, naczyń, monet i innych kategorii znalezisk), a także części poświęconej chronologii i periodyzacji kultury sarmackiej. Szczególne znaczenie ma zastosowanie nowoczesnych metod badawczych: analizy przestrzennej przy użyciu systemów GIS, badań typologicznych i porównawczych, metod statystyczno-kombinatorycznych oraz datowania radiowęglowego (14C), które po raz pierwszy na tak szeroką skalę wykorzystano w odniesieniu do tego kręgu kulturowego. Uzyskane wyniki umożliwiły wyznaczenie precyzyjnej chronologii wczesnej fazy późnosarmackiej na badanym obszarze (ok. 150–250 n.e.) oraz ukazanie procesów różnicowania się grup społecznych. Wnioski płynące z rozprawy wskazują, że obszar prutno-dniestrzański był jednym z kluczowych regionów kształtowania się późnosarmackiego Barbaricum, a tamtejsze społeczności nie funkcjonowały w izolacji. Przeciwnie — pozostawały w ścisłych kontaktach z Imperium Rzymskim i innymi populacjami barbarzyńskimi. W wymiarze gospodarczym uczestniczyły w wymianie handlowej, w polityczno-militarnym brały udział w konfliktach granicznych i w wojnach markomańskich, zaś w aspekcie kulturowym były nośnikami zjawisk akulturacyjnych i synkretycznych, które przyczyniły się do powstania nowego horyzontu kulturowego — kompleksu Sântana de Mureș-Chernyakhov. Rozprawa wypełnia istotną lukę w badaniach nad Sarmatami w Europie Wschodniej, dostarczając pierwszej całościowej syntezy danych archeologicznych z regionu prutno-dniestrzańskiego w wyznaczonym horyzoncie chronologicznym. Praca wnosi wkład do dyskusji nad relacjami między społecznościami koczowniczymi a Imperium Rzymskim, nad procesami migracji i interakcji kulturowych oraz nad ewolucją krajobrazu społeczno-politycznego w okresie rzymskim. Stanowi tym samym ważny punkt odniesienia dla dalszych badań nad dziejami Barbaricum w tej części Europy. Doctoral dissertation presents a comprehensive study of the nomadic Sarmatian communities inhabiting the Prut–Dniester interfluve during the second half of the 2nd and the first half of the 3rd century AD. The research is primarily based on archaeological evidence, with a focus on funerary discoveries. A total of 454 graves from 111 sites were systematically analyzed, covering both flat cemeteries and tumuli, which provided a broad basis for exploring the diversity of burial practices and their significance in social, cultural, and political transformations. The dissertation is structured into several major sections: a discussion of ancient written sources and the history of research in the region; an in-depth analysis of funerary rites and rituals; a detailed typology of grave goods, including ornaments, weapons, pottery, coinage, and other categories; and a chronological synthesis of the Sarmatian culture. A distinctive contribution of this research lies in the application of advanced methodologies: GIS-based spatial analysis, typological and comparative approaches, statistical-combinatorial methods, and radiocarbon (14C) dating. The latter was employed on an unprecedented scale for this cultural horizon, enabling the establishment of a precise chronology for the early Late Sarmatian phase in the region (c. 150–250 AD) and revealing patterns of social stratification and cultural interaction. The findings of the dissertation demonstrate that the Prut–Dniester area represented a crucial frontier zone in the broader context of European Sarmatia. Far from being an isolated periphery, Sarmatian communities in this region actively engaged with the Roman Empire and neighboring barbarian groups. Economically, they participated in trade networks; militarily, they played a role in frontier conflicts and the Marcomannic Wars; culturally, they contributed to processes of acculturation and hybridization, which eventually led to the emergence of the Sântana de Mureș-Chernyakhov cultural complex. By providing the first coherent synthesis of Sarmatian funerary archaeology in the Prut–Dniester interfluve within this chronological horizon, this dissertation fills a major scholarly gap. It offers fresh insights into cross-cultural interactions, migration dynamics, and the evolution of socio-political structures in the Roman-period Barbaricum. This work represents an essential reference point for future research on the history of nomadic populations and their role in the transformation of Eastern Europe during Antiquity.
Osteobiografia pochówków atypowych z wczesnośredniowiecznych cmentarzysk w Wielkopolsce
(2026) Dec, Olga Nina; Marciniak, Arkadiusz. Promotor
Celem badań zawartych w rozprawie było uzyskanie odpowiedzi na pytania o to, kim były osoby pochowane we wczesnośredniowiecznych grobach atypowych, jakie mogły wieść życie i jak umrzeć. Do realizacji tego zadania wykorzystano model osteobiograficzny oparty o cykle życiowe, którego założenia wpisują się w szerszą koncepcję „bioarcheologii społecznej” Sabriny C. Agarwal. W niniejszej pracy takiej analizie poddano łącznie 48 osobników z grobów atypowych odkrytych na cmentarzyskach w Gieczu, Dziekanowicach oraz na Ostrowie Lednickim (X do XIII wiek). Dla każdego z osobników określano kontekst pochówku, a także szereg parametrów składających się na indywidualny profil biologiczny: takich jak płeć, wiek w chwili śmierci czy obecność i rodzaj zmian o podłożu patologicznym. Dla wybranych osobników przeprowadzono ponadto analizę 𝛿 13C i 𝛿 15N służącą rekonstrukcji diety. Przeprowadzone badania pozwoliły na określenie zróżnicowania osób pochowanych w grobach atypowych. Szerokie spektrum reprezentowanych stylów życia i śmierci skłania do wniosku, że atypowa forma grobu najpewniej nie był uzależniona od sposobu życia – a przynajmniej nie od tych jego aspektów, jakie możliwe są do obserwacji przez bioarcheologów i antropologów. The aim of the research included in the dissertation was to answer questions regarding the possible “identity” of people buried in early medieval atypical graves, what kind of life they might have led, and how they might have died. To achieve this, an osteobiographical model based on life cycle theory – elements of which are a part of a broader concept of “social bioarchaeology” as framed by Sabrina C. Agarwal – was employed. Osteobiography as a method assumes it is possible to reconstruct an individual’s life history through skeletal analyses, supplemented by archaeological context of their burial. In this study, a total of 48 individuals from atypical graves from early medieval (10th to 13th centuries) cemeteries in Giecz, Dziekanowice and Ostrów Lednicki were subjected to such osteobiographical analysis. For each individual, the context of burial was examined alongside a range of parameters contributing to their biological profile: such as anthropological sex, age at death, or the presence and type of pathological lesions. For a number of selected individuals an additional analysis of 𝛿 13C and 𝛿 15N stable isotopes was carried out to determine aspects of diet. Obtained results suggest diversity among people buried in atypical graves – with both men and women, adults and subadults, labourers and murder victims represented within the group. This wide spectrum of lifeways and deathways leads to the conclusion that the atypical nature of these graves was most likely not linked to the way a person lived – or at least not to those aspects of life that are observable through bioarchaeological or anthropological study.
Normatywny model odpowiedzialności prawnej sędziów z perspektywy sprawiedliwości tranzycyjnej
(2026) Grabarczyk, Mateusz; Smolak, Marek. Promotor; Krotoszyński, Michał. Promotor
W ciągu ostatnich czterdziestu lat w wielu państwach (w tym także w Polsce) miała miejsce diametralna zmiana polityczna, związana z upadkiem niedemokratycznych władz czy zakończe-niem konfliktu zbrojnego. W okresie demokratyzacji, czyli przekształcania się państwa ze stanu niestabilności i niesprawiedliwości w zrównoważone państwo oparte o rządy prawa, używa się pewnego zestawu mechanizmów opartych o koncepcję sprawiedliwości, którą określa się mianem sprawiedliwości tranzycyjnej (transitional justice). Jej cele będą się różnić w zależności od kon-tekstu, ale są pewne cechy wspólne: uznanie godności jednostek, wrażliwość na kwestię sprawie-dliwości, uznanie naruszeń, a także chęć zapobiegnięcia ich ponownemu stosowaniu. Mechanizmy sprawiedliwości tranzycyjnej – w tym te dotyczące reformy sądownictwa i odpowiedzialności sędziów – są niezwykle złożone i wiążą się z ryzykiem tworzenia nowych po-działów społecznych. Jednocześnie są niezbędne dla budowy demokracji liberalnej opartej na rzą-dach prawa, którą uznaje się za paradygmatyczny cel tranzycji. Szczególna rola sędziów w takim systemie oraz zasady niezależności czy nieusuwalności wymagają wyważenia między konieczno-ścią ich ochrony a potrzebą rozliczenia przypadków współudziału w represjach czy przyzwolenia na nie. Stąd reforma sądownictwa i odpowiedzialność sędziów jest problemem, który wzbudza skrajne opinie. W rozprawie badam relacje między sprawiedliwością tranzycyjną, demokracją liberalną opartą na rządach prawa oraz odpowiedzialnością prawną sędziów za działania w okresach przed-tranzycyjnych, zwłaszcza w kontekście naruszenia zasady niezależności władzy sądowniczej. Ce-lem pracy jest zaproponowanie modelu normatywnego odpowiedzialności prawnej sędziów z per-spektywy sprawiedliwości tranzycyjnej, możliwego do zastosowania w różnych kontekstach przej-ściowych. By ten cel zrealizować, analizie poddałem bogatą literaturę, akty prawne, orzecznictwo oraz studia przypadków. Rozprawa składa się z siedmiu rozdziałów. W rozdziale I wprowadzam problematykę spra-wiedliwości tranzycyjnej jako koncepcji odnoszącej się do momentów głębokiej zmiany ustrojo-wej. Skupiam się przy tym na postrzeganiu sprawiedliwości tranzycyjnej przez pryzmat jej celów, co stanowi punkt wyjścia dla rozważań dotyczących wskazania racji stojących za pociąganiem sędziów do odpowiedzialności prawnej. Jednym z celów sprawiedliwości tranzycyjnej jest (od)budowa rządów prawa, demokracji liberalnej oraz zaufania do instytucji. W konsekwencji w rozdziale II koncentruję się na analizie pojęcia demokracji liberalnej i rządów prawa z perspektywy ich celów, z uwzględnieniem roli i obowiązków sędziów oraz wymaganych od nich cech. Kluczo-wym jest dla mnie podejście teleologiczne do rządów prawa, które uznaję za najbardziej adekwatne w kontekście koncepcji sprawiedliwości tranzycyjnej. Tematyka poruszona w rozdziale III dotyczy sytuacji sędziów i ich postaw w reżimach niedemokratycznych. Ma więc na celu uwzględnienie wrażliwości przypadku (case sensitiveness), aby nie popełnić ani błędu niedoszacowania, ani prze-szacowania możliwości sędziów w represyjnych reżimach. W rozdziale IV podejmuję próbę zde-finiowania pojęcia odpowiedzialności prawnej, traktując ją jako stosunek prawny będący relacją między różnymi podmiotami znajdującymi się w różnych sytuacjach prawnych. Pozwala to na ob-jęcie tym pojęciem całej gamy typów odpowiedzialności występujących w praktyce sprawiedliwo-ści tranzycyjnej, a które wymykają się klasycznym rozumieniom odpowiedzialności. W rozdziale V, jako konsekwencję rozważań z rozdziału II, dokonuję istotnego dla pracy rozróżnienia na rządy prawa okresu tranzycji oraz czasów stabilnych jako rodzajowo odmiennych. Stanowi to klucz do zrozumienia specyfiki odpowiedzialności prawnej sędziów w ramach sprawiedliwości tranzycyj-nej. W rozdziale VI przedstawiam rekonstrukcję modeli opisowych odpowiedzialności sędziów stosowanych w różnych krajach. W tej części pracy dokonuję charakterystyki poszczególnych mo-deli opisowych poprzez mechanizmy odpowiedzialności stosowane w ich ramach, w oparciu o materiał empiryczny (historyczny). Sformułowane modele opisowe stanowią podstawę do stwo-rzenia normatywnego modelu. Wreszcie rozdział VII zawiera propozycję modelu normatywnego odpowiedzialności prawnej sędziów z punktu widzenia koncepcji sprawiedliwości tranzycyjnej. Model ten został osadzony w szerszym kontekście kompleksowej reformy władzy sądowniczej w okresie przejściowym, opartej na podejściu wrażliwym na sprawiedliwość i perspektywie ofiar. Model ten obejmuje odpowiedzialność społeczną, administracyjną oraz deliktową (karną i dyscyplinarną). Jego wdrożenie wymaga podejścia uwzględniającego cztery obszary sprawiedli-wości: integralność, odpowiedzialność, legitymizację i upodmiotowienie obywateli, oraz zastoso-wania jako kryterium odpowiedzialności matrycy CIS, uwzględniającej potencjał i integralność w wymiarach indywidualnym, organizacyjnym i zewnętrznym. Proponowane etapy odpowiedzialno-ści są zaprojektowane jako sekwencyjne, ale mogą funkcjonować również samodzielnie. Praca oferuje model możliwy do wykorzystania w kontekście różnych tranzycji. Wskazuje także na rodzajową odmienność rządów prawa i odpowiedzialności czasów trancyzji. Odpowiada to na aktualne debaty odnośnie dopuszczalnych granic odpowiedzialności w państwach w czasie przejściowym. Over the past 40 years, many countries have undergone radical political transitions due to the fall of undemocratic regimes or the end of armed conflict. Democratization processes - transforming instability and injustice into those based on the rule of law - rely on mechanisms rooted in the concept of justice, commonly referred to as transitional justice. While the goals of transitional justice may vary depending on the context, several core features remain consistent: recognition of individual dignity, sensitivity to the pursuit of justice, acknowledgement of past violations, and a commitment to preventing their recurrence. Transitional justice mechanisms - particularly those concerning judicial reform and judges' accountability - are highly complex and can cause new social divisions. Nevertheless, they are essential for building a liberal democracy founded on the rule of law, widely regarded as the paradigmatic aim of political transition. In such systems, the judiciary plays a unique role, and principles like independence and irremovability must be balanced against the need to hold accountable those judges who enabled or sustained oppressive regimes. Consequently, judicial reform and accountability are issues that often provoke categorical and polarized responses. This dissertation explores how transitional justice intersects with judicial accountability for failures to fulfil the judicial role - especially where judicial independence has been compromised - in pre-transition periods. The primary objective is to develop a normative model of judicial accountability that can be applied across diverse transitional contexts. The project draws upon extensive legal scholarship, statutes, case law, and historical case studies to achieve this. The dissertation is structured into seven chapters. Chapter I introduces transitional justice as a form of justice inherently linked to periods of regime change. It focuses on examining transitional justice through the prism of its objectives, serving as a foundation for understanding the rationale behind holding judges legally accountable. One of the central goals of transitional justice is the (re)construction of the rule of law, liberal democracy and trust in institutions. In consequence, chapter II reconstructs the concepts of liberal democracy and the rule of law from a teleological perspective, outlining judges' expected roles, responsibilities, and virtues in such systems. The teleological approach to the rule of law is emphasized as particularly relevant in transitional contexts. Chapter III analyzes the situation of judges and their conduct in non-democratic regimes, aiming to navigate the complexity of such cases by avoiding both underestimation and overestimation of judicial capabilities under repressive systems. Chapter IV develops a nuanced understanding of judicial accountability and legal responsibility, conceptualizing it as a legal relationship involving multiple actors situated in diverse legal contexts. This framework encompasses a broader range of responsibility types than classical definitions typically allow. Building on Chapter II, Chapter V distinguishes between the rule of law in stable democracies and in transitional periods, thereby laying the theoretical groundwork for understanding judicial accountability in times of transition. Chapter VI reconstructs descriptive models of judicial accountability as applied in various countries. Each model is characterized by its specific accountability mechanisms and is based on empirical and historical evidence. These descriptive models serve as the foundation for the normative model proposed in the next chapter. Finally, Chapter VII presents the proposed normative model of judicial accountability from a transitional justice perspective, positioning it as part of a comprehensive judicial reform that prioritizes justice-sensitive and victim-oriented approaches. The model integrates social, administrative, and tort (criminal and disciplinary) responsibility. It calls for a justice-sensitive strategy focused on four key domains: integrity, accountability, legitimacy, and citizen empowerment. The model employs the CIS matrix, which assesses capacity and integrity at individual, organizational, and external levels, along with sustainability at personal and organizational levels. The model consists of several sequential, yet independently functional, stages: social, criminal, administrative, and disciplinary. This research contributes to the field of transitional justice by offering a functional model for judicial reform in post-repressive societies. It also engages with contemporary legal debates, where judicial accountability and reform frequently invoke the language of transitional justice while raising critical questions about the rule of law.
Polityka sejmiku województw wielkopolskich wobec miast i mieszczaństwa w latach 1572-1793
(2026) Bulińska-Cieślak, Kamila; Zwierzykowski, Michał. Promotor
Celem niniejszej rozprawy jest wielopłaszczyznowe zbadanie specyfiki stosunku szlachty z terenu Wielkopolski właściwej (obejmującej województwa poznańskie i kaliskie, a od 1768 r. również gnieźnieńskie) do miast i mieszczaństwa od końca XVI do końca XVIII w., w świetle polityki zgromadzeń sejmikowych. Ten pionierski pod wieloma względami projekt ma przedstawić oddolną perspektywę zagadnienia i określić zakres oraz uwarunkowania zainteresowania szlachty sprawami miast. Wskazane zostaną punkty styku dwóch kluczowych stanów społecznych, a także możliwości wykorzystania źródeł sejmikowych do badań nad dziejami mieszczaństwa w nowożytnej Rzeczypospolitej (dotychczas słabo obecnych w historiografii). Ostatecznie w niniejszej pracy zaproponowana została klasyfikacja problematyki miejskiej, obecnej w wielkopolskim materiale sejmikowym, która stała się podstawą do szerokiego omówienia tego zagadnienia oraz stworzenia licznych analiz statystycznych, dodatkowo ilustrujących badany problem. Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, iż pomimo ogólnej opinii, jakoby sejmiki interesowały się ośrodkami miejskimi i mieszczanami jedynie w związku z polityką skarbową, w materiale źródłowym często pojawiają się także kwestie o charakterze obronnym, gospodarczym, sądowym, prawnym a nawet społecznym i religijnym. W całym badanym okresie szlachta pozostawała świadoma roli miast i nie postrzegała ich jedynie w kategorii konkurenta. W trakcie badań nie dopatrzono się przypadków skrajnych, mogących świadczyć o jawnym, trwałym konflikcie między szlachtą a mieszczaństwem, który mógł doprowadzić do prowadzenia przez sejmik antymiejskiej, wrogiej polityki. Można również podkreślić, że fakt zainteresowania sejmiku również ośrodkami spoza własnego terytorium należy uznać za kolejny dowód na istnienie ponadpartykularnych więzi państwowych, wzmacniających spójność państwa nawet pomimo słabego rozwoju władz i struktur centralnych. The aim of this dissertation is to conduct a multifaceted analysis of the attitudes of the nobility of Greater Poland proper (comprising the Poznań and Kalisz voivodeships, and from 1768 also Gniezno voivodeship) towards towns and their burghers from the late sixteenth to the late eighteenth century, examined through the policies of the regional assemblies (sejmiki). This pioneering study seeks to present a bottom-up perspective on the issue and to define both the scope and the conditions of the nobility’s engagement with urban affairs. It identifies the points of contact between two key estates of the Commonwealth’s social order and demonstrates the potential of regional assemblies records as sources for research into the history of the burghers in the early modern Polish-Lithuanian Commonwealth — an area still only marginally represented in historiography. Ultimately, this dissertation proposes a classification of urban-related matters recorded in the Greater Poland assemblies materials, which then serve as the basis for a comprehensive discussion of the subject and for numerous statistical analyses that further illuminate the issues under investigation. The findings indicate that, contrary to the widespread belief that regional assemblies addressed urban centres and their burghers solely in fiscal contexts, the source material frequently also covers questions of defence, economy, judiciary, law, as well as social and even religious concerns. Throughout the entire period examined, the nobility remained aware of the role of towns and did not regard them merely as rivals. No evidence has been found of open or permanent conflict between the nobility and the burghers that might have led the assemblies to pursue explicitly anti-urban or hostile policies. Finally, it should be stressed that the interest shown by the regional assemblies in towns beyond their own territories provides further proof of the existence of state bonds transcending local particularism, reinforcing the cohesion of the Polish-Lithuanian Commonwealth despite the limited development of central authorities and institutions.
Turystyka i migracje małżeńskie w postkolonialnym świecie. Antropologiczne studium długotrwałych relacji Masajów i białych kobiet
(2026) Wiejaczka, Elżbieta; Bloch, Natalia. Promotor
Rozprawa skupia się na długotrwałych relacji masajskich mężczyzn z Tanzanii z białymi kobietami z Globalnej Północy, których rezultatem była migracja jednego z partnerów. Wiele z tych związków powstało na skutek turystycznego spotkania. Analizowałam wzajemne wyobrażenia o sobie Masajów i białych kobiet w kontekście postkolonialnie ukształtowanych kategorii rasy, klasy i gender, strategie względem miejsca zamieszkania i opieki zdrowotnej, strategie ekonomiczne par, postrzeganie rzeczonych związków w społecznościach pochodzenia masajskich mężczyzn i białych kobiet, definiowanie i odgrywanie męskości i kobiecości, a także negocjowanie ról męża i żony oraz wychowywanie dzieci. Kluczowymi uczestnikami moich badań były pary, które zdecydowały się na osiedlenie w Tanzanii, analizowałam jednak również życie par mieszkających w Europie. Na Zanzibarze badałam początki relacji między białymi kobietami i Masajami - tę część badań prowadziłam głównie z osobami, które były w związkach krótszych niż dwa lata i często były to relacje na odległość (kobiety regularnie przylatywały do Tanzanii, by spędzać czas ze swoimi partnerami). Dokonałam również analizy źródeł zastanych, by uwypuklić sposoby kształtowania wyobrażeń na temat Masajów (zwłaszcza masajskich mężczyzn). The dissertation focuses on long-term relationships between Maasai men from Tanzania and white women from the Global North, resulting in migration of one of the partners. Many of these relationships arose through tourist encounters. The author analyzed mutual imaginations of Maasai men and white women within the context of postcolonial shaped categories of race, class, and gender; strategies regarding choices of place of residence and healthcare; economic strategies of couples; perceptions of these relationships within the communities of origin of the Maasai men and white women; definitions and performances of masculinity and femininity; and negotiation of the roles of husband and wife and raising children. Key research participants were couples who had chosen to settle in Tanzania, but the study also explored the lives of couples residing in Europe. In Zanzibar, the author investigated the origins of relationships between white women and Maasai men - this part of the research was conducted primarily with individuals who had been in relationships for less than two years, often a long distance relationships basis (the women regularly flew to Tanzania to spend time with their partners). Secondary sources analysis was carried out to highlight the ways in which perceptions about the Maasai (especially Maasai men) were shaped.
Ludzkie szczątki i polityka. Antropologia hiszpańskich ekshumacji od wojny domowej po współczesność
(2025) Staniewska, Alexandra Ewa; Dohnal, Wojciech. Promotor
W pracy analizuję ekshumacje ofiar wojny domowej w Hiszpanii, traktując je jako zjawisko o złożonym charakterze społecznym i politycznym. Rozpoczynając od przedstawienia genezy masowych grobów, poprzez dzieje praktyk ekshumacyjnych, pokazuję, jak ich zmieniające się formy i konteksty odzwierciedlają szersze napięcia związane z pamięcią i polityką historyczną. Opierając się na badaniach etnograficznych oraz źródłach zastanych, dowodzę, że szczątki z masowych grobów funkcjonują nie tylko jako przedmioty badań naukowych czy dowody sądowe i historyczne, lecz także jako obiekty sporów ideologicznych i narzędzia walki politycznej. Ekshumacje, powszechnie uznawane za akt sprawiedliwości i demokratycznego rozliczenia z przeszłością, w praktyce okazują się procesem pełnym napięć i obciążonym własną historią – mogą przywracać pamięć i godność, ale też generować konflikty, wzmacniać podziały oraz służyć instrumentalnym interesom różnych aktorów społecznych. Nie stanowią również jednoznacznej odpowiedzi na oczekiwania rodzin desaparecidos: dla części oznaczają moment domknięcia i symbolicznego pożegnania, jednak dla innych stają się źródłem dodatkowej traumy i rozczarowania. W tym 2 świetle ekshumacje jawią się nie jako uniwersalne rozwiązanie, lecz praktyka narzucana przez dominujący dyskurs pamięciowy, który zawłaszcza przestrzeń debaty o przeszłości i prowadzi do marginalizacji alternatywnych, symbolicznych form upamiętnienia, stawiając pytanie, czy rzeczywiście jest to najbardziej adekwatna forma mierzenia się z przemocową przeszłością. In this dissertation I analyze the exhumations of Civil War victims in Spain, treating them as a phenomenon of complex social and political significance. Beginning with the origins of mass graves and the history of exhumation practices, I show how their changing forms and contexts reflect broader tensions related to memory and the politics of history. Drawing on ethnographic fieldwork and documentary sources, I argue that human remains recovered from mass graves function not only as objects of scientific inquiry or as judicial and historical evidence, but also as objects of ideological disputes and political tools. Exhumations, commonly regarded as acts of justice and democratic reckoning with the past, in practice prove to be processes full of tensions and burdened with their own history – they can restore dignity and memory, but they can also generate conflicts, reinforce divisions, and serve the agendas of different social actors. At the same time, they fail to meet the expectations of all the families of the desaparecidos: for some they represent closure and a symbolic farewell, while for others they become a source of trauma and disappointment. In this light, exhumations appear not as a universal solution but as a practice imposed by the dominant memory discourse, which monopolizes public debate about the past and marginalizes alternative, symbolic forms of commemoration, raising the question of whether exhumations are indeed the most adequate way of confronting a violent past.
Synteza i charakterystyka wiologenów jako materiałów funkcjonalnych do zastosowań w urządzeniach elektrochromowych
(2025) Banasz, Radosław; Wałęsa-Chorab, Monika. Promotor
Niniejsza praca obejmuje trzy publikacje z listy filadelfijskiej, które dotyczą związków typu wiologenów oraz soli pirydyniowych i ich pochodnych pirydynowych jako potencjalnych materiałów do zastosowań w urządzeniach elektrochromowych. Badania koncentrowały się na otrzymaniu grupy wiologenów zawierających różne grupy jako jednostki mostkujące N-podstawione pierścienie pirydynowe oraz zbadanie ich właściwości elektrochromowych. Zaprojektowano związki zarówno w kształcie gwiazdy (tzw. star-shaped) zawierające trzy N-podstawione pierścienie pirydynowe, jak i związki liniowe zawierające dwa N-podstawione pierścienie pirydynowe, a także monopodstawione sole pirydyniowe i ich pochodne pirydynowe. Oczekiwano, że wprowadzenie do cząsteczki wiologenu różnego rodzaju jednostek elektroaktywnych takich jak trifenyloamina, benzotiadiazol lub benzoselenadiazol spowoduje, że zaprojektowane związki będą wykazywać odwracalne zmiany koloru zarówno w procesie katodowym jak i anodowym. Pierwszą grupę wiologenów rozgałęzionych stanowiły związki zawierające 1,3,5-trójpodstawiony benzen oraz trifenyloaminę. Kolejną grupę stanowiły związki liniowe zawierające w swej budowie N-podstawione pierścienie pirydynowe połączone grupą mostkującą: 2,1,3-benzotiadiazolem (BTZ) oraz 2,1,3-benzoselenadiazolem (BSeZ). Modyfikacja pierścieni pirydynowych w wiologenach liniowych była również ukierunkowana na funkcjonalizacje grupami zawierającymi wiązania podwójne (grupy styrenowe) co umożliwiło przeprowadzanie fotopolimeryzacji i otrzymanie cienkich warstw liniowych poliwiologenów. Zbadane poliwiologeny zawierające w rdzeniu benzotiadiazol oraz benzoselenadiazol stanowią pierwszy przykład użycia pochodnych styrenu w fotopolimeryzacji materiałów elektrochromowych. Dokonano również syntezy i charakterystyki nowych niesymetrycznych monopodstawionych soli pirydyniowych, pirydynowych pochodnych oraz ich polimerów zawierających w rdzeniu BTZ i BSeZ połączonych z grupą trifenylaminową oraz łańcuchem heksylowym, które są przykładem związków donorowo-akceptorowych. Charakterystyka materiałów obejmowała różne metody spektroskopowe, elektrochemiczne, spektroelektrochemiczne oraz luminescencyjne (w przypadku wybranych związków). Badania mają stanowić rozszerzenie aktualnej wiedzy na temat wiologenów, soli pirydyniowych i pochodnych pirydyny oraz właściwości elektrochromowych. Otrzymane wyniki dotyczące nowych materiałów wpisują się w aktualny trend badań nad materiałami do zastosowań w elektronice i wskazują na potencjał aplikacyjny zastosowania otrzymanych i zbadanych związków w urządzeniach zmieniających kolor. This work is based on three articles and focuses on viologens, pyridinium salts, and pyridine derivatives as potential materials for electrochromic applications. The research was aimed at obtaining a series of viologens containing various bridging units between N-substituted pyridine rings and investigating their electrochromic properties. Both star-shaped derivatives containing three N-substituted pyridine rings and linear compounds incorporating two N-substituted pyridine rings were designed, along with mono-substituted pyridinium salts and their pyridine derivatives. It was expected that the introduction of different redox-active units such as triphenylamine, benzothiadiazole (BTZ), or benzoselenadiazole (BSeZ) into the viologen structure would induce reversible color changes under both cathodic and anodic conditions, providing electrochromic behavior. The first group of star-shaped viologens consisted of derivatives containing a 1,3,5-trisubstituted benzene and triphenylamine core. The second group included linear viologens with N-substituted pyridine rings linked by BTZ or BSeZ bridging units. The modification of pyridine rings in linear viologens was also directed toward their functionalization with double-bond-containing groups (styrene units). The obtained BTZ- and BSeZ-based polyviologens represent the first reported example of using styrene-derived units for the photopolymerization of electrochromic materials. New non-symmetric mono-substituted pyridinium salts, pyridine derivatives, and their polymers containing BTZ or BSeZ cores connected to the triphenylamine and hexyl chains were also synthesized and characterized, representing donor–acceptor-type compounds. The characterization involved spectroscopic, electrochemical, spectroelectrochemical, and, for selected compounds also luminescence analysis. The studies expand the current knowledge of viologens, pyridinium salts, and pyridine derivatives in the context of electrochromism. The results obtained fit within the recent research trends in functional materials for electronics and indicate the potential application of the synthesized and studied compounds in color-changing devices.
Empatia poza antropocentryzmem i eurocentryzmem w teorii historii
(2025) Mendonça Marino, Taynna; Domańska, Ewa. Promotor; Bevernage, Berbera. Promotor
Niniejsza rozprawa bada problem empatii w teorii historii, proponując reinterpretację tego pojęcia w kontekście współczesnych kryzysów politycznych, społecznych i środowiskowych. Autorka wskazuje, że dominujące zachodnie ujęcia, skoncentrowane na relacjach międzyludzkich i zakorzenione w myśleniu eurocentrycznym, zaniedbują rolę afektu, wyobraźni, relacji międzygatunkowych oraz odpowiedzialności wobec przyszłych pokoleń. Celem rozprawy jest repozycjonowanie empatii w teorii historii poprzez poszerzenie jej zakresu pojęciowego i ukazanie potencjału dla bardziej odpowiedzialnej i zrównoważonej praktyki historiograficznej. Empatia przedstawiona jest jako epistemiczna i etyczna zdolność umożliwiająca zaangażowanie w relacje z ludzkimi i nieludzkimi Innymi oraz z przyszłymi pokoleniami. Kluczowe pytania dotyczą empatii wobec bytów radykalnie odmiennych, kultywowania empatii transgatunkowej i przyszłościowej oraz podważania linearnego czasu, myślenia binarnego i kolonialnych hierarchii wiedzy. Najbardziej innowacyjnym wkładem pracy jest triadyczny model empatii: transkulturowej (dialog między wiedzą zachodnią i wiedzami indygenicznymi), transgatunkowej (przekraczającej granice ludzi i nieludzi) oraz transgeneracyjnej (odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń). Propozycje te osadzone są w analizach prac LaCapry, Krenaka, Barataya, Despret oraz powieści Robinsona The Ministry for the Future. Rozprawa ma charakter interdyscyplinarny, łącząc filozofię i teorię historii, studia nad zwierzętami, humanistykę środowiskową i wiedze indygeniczne. Autorka konkluduje, że empatia może stanowić fundament przyszłościowej refleksji historycznej i funkcjonować jako imperatyw etyczny oraz narzędzie badawcze wykraczające poza antropocentryczne i eurocentryczne ramy, wspierając bardziej odpowiedzialną, inkluzywną i ponad-ludzką humanistykę. This dissertation examines the problem of empathy in the theory of history, offering a reinterpretation of the concept in the context of political, social, and environmental crises. It argues that dominant Western approaches, focused on interhuman relations and embedded in Eurocentric thinking, neglect affect, imagination, interspecies relations, and responsibility toward future generations. The aim is to reposition empathy within historical theory by expanding its conceptual scope and exploring its potential for a more responsible and sustainable practice of history. Empathy is presented as an epistemic and ethical capacity enabling engagement with human and nonhuman Others and with those not yet born. Key questions concern empathizing with radically different beings, cultivating transspecies and future-oriented empathy, and disrupting linear time, binaries, and colonial hierarchies of knowledge. The dissertation’s most innovative contribution is a triadic model: transcultural (dialogue between Western and Indigenous knowledges), transspecies (crossing human–nonhuman boundaries), and transgenerational (responsibility toward future generations). These ideas are grounded in analyses of works by LaCapra, Krenak, Baratay, Despret, and Robinson’s The Ministry for the Future. Interdisciplinary in character, the project combines philosophy and theory of history, animal studies, environmental humanities, and Indigenous knowledges. It concludes that empathy can serve as a foundation for future-oriented historical reflection and function as both an ethical imperative and a scholarly tool that moves beyond anthropocentric and Eurocentric frameworks toward a more responsible, inclusive, and more-than-human humanities.
Wpływ warunków termodynamicznych na strukturę i właściwości optyczne półprzewodników organicznych
(2025) Ratajczyk, Paulina; Katrusiak, Andrzej. Promotor; Sobczak, Szymon. Promotor pomocniczy
Rozprawa obejmuje cykl czterech artykułów przedstawiających wyniki badań sześciu wybranych półprzewodników organicznych: polimeru PTB7 oraz małocząsteczkowych pochodnych diimidu perylenowego (PDI) różniących się podstawnikami w pozycji imidowej. Analizy strukturalne, przeprowadzone metodą dyfrakcji rentgenowskiej, skorelowałam z pomiarami spektroskopowymi UV-Vis-NIR i fotoluminescencji, co umożliwiło identyfikację i szczegółową charakterystykę szeregu nowych polimorfów. Wyniki badań wykazały, że wzrost ciśnienia lub temperatury prowadzi do istotnych zmian w odległościach π–π pomiędzy rdzeniami aromatycznymi, konformacji cząsteczek oraz sposobie ich agregacji. Modyfikacje te wpływają na przerwę energetyczną pasm i właściwości luminescencyjne analizowanych materiałów. Otrzymane wyniki dostarczają nowych informacji na temat zachowania półprzewodników organicznych pod wpływem wysokiego ciśnienia i zmian temperatury i wskazują na możliwości świadomego dostosowywania ich właściwości optycznych poprzez kontrolowane modyfikacje strukturalne. The dissertation comprises a series of four articles presenting the results of studies on six selected organic semiconductors: the polymer PTB7 and small-molecule perylene diimide (PDI) derivatives with different substituents at the imide position. I correlated the structural analyses, conducted using X-ray diffraction, with UV-Vis-NIR and photoluminescence spectroscopy measurements, which enabled the identification and detailed characterization of several new polymorphs. The results revealed that variations in pressure or temperature induce significant changes in π–π stacking distances between aromatic cores, the conformation of the molecules, and their aggregation behavior. These structural modifications directly influence the band gap energy and the luminescent properties of the investigated materials. The obtained results provide new insights into the behavior of organic semiconductors under high pressure and variable temperature and indicate the possibility of tuning their optical properties through controlled structural modifications.
Otrzymywanie i charakterystyka formulacji kosmetycznych zawierających inkorporowane substancje z grupy laktonów seskwiterpenowych do nanocząstek lipidowych
(2025) Skoczeń, Aleksandra; Nowak, Izabela. Promotor
W ramach pracy badawczej opracowano nanocząstki lipidowe jako nośniki dla substancji aktywnych z grupy laktonów seskwiterpenowych – kostunolidu i laktonu dehydrokostusowego. Celem badań było zwiększenie przenikania tych związków przez skórę, poprawa ich stabilności oraz kontrola uwalniania. Otrzymane nanocząstki poddano analizie właściwości fizykochemicznych i biologicznych, określono efektywność enkapsulacji, stabilność układów oraz profil uwalniania substancji. Następnie włączono je do nowych formulacji kosmetycznych i porównano z preparatami zawierającymi te same związki w formie nieenkapsulowanej. Wyniki badań przenikania przezskórnego wykazały, że zastosowanie nanocząstek lipidowych znacząco zwiększa transport substancji aktywnych i umożliwia ich stopniowe uwalnianie w miejscu docelowym. Badania aplikacyjne potwierdziły dobrą tolerancję opracowanych preparatów oraz ich korzystny wpływ na parametry skóry. Uzyskane rezultaty dowodzą, że nanocząstki lipidowe stanowią skuteczny i stabilny system dostarczania laktonów seskwiterpenowych w preparatach kosmetycznych i leczniczych. In this research work, lipid nanoparticles were developed as carriers for active compounds from the group of sesquiterpene lactones – costunolide and dehydrocostus lactone. The aim of the study was to enhance the skin penetration of these compounds, improve their stability, and control their release. The obtained nanoparticles were characterized in terms of their physicochemical and biological properties, encapsulation efficiency, system stability, and release profile. They were then incorporated into new cosmetic formulations and compared with preparations containing the same compounds in a non-encapsulated form. The results of the transdermal penetration studies demonstrated that the use of lipid nanoparticles significantly increased the transport of active substances and enabled their gradual release at the target site. Application tests confirmed good skin tolerance of the developed formulations and their beneficial effect on skin parameters. The obtained results indicate that lipid nanoparticles represent an effective and stable delivery system for sesquiterpene lactones in cosmetic and therapeutic formulations.
Funkcjonowanie budżetów obywatelskich w Polsce na przykładzie miast wojewódzkich
(2025) Radzioch, Joanna; Scheffs, Łukasz. Promotor
W przedłożonej pracy doktorskiej podjęto tematykę funkcjonowania budżetów obywatelskich w 18 miastach w Polsce. Głównym celem badawczym pracy było przedstawienie mocnych i słabych stron budżetu obywatelskiego w miastach wojewódzkich w Polsce w perspektywie mieszkańców, jak i urzędników, którzy biorą udział w organizacji budżetu obywatelskiego. Cel pracy został osiągnięty dzięki realizacji celów szczegółowych, m.in.: odniesienie się do istoty partycypacji i wyróżnienie partycypacji obywatelskiej oraz partycypacji społecznej, a także określenie, w jaki sposób funkcjonuje społeczeństwo obywatelskie oraz sformułowanie wniosków na podstawie przeprowadzonego niereprezentatywnego badania własnego z wykorzystaniem kwestionariusza ankiety wśród mieszkańców Poznania w kontekście problematyki budżetu obywatelskiego w tym mieście. Ponadto, autorka przeprowadziła również wywiady pogłębione z urzędnikami zajmującymi się organizacją budżetów obywatelskich w 18 miastach w Polsce, które zgodnie z definicją przyjętą w pracy, są miastami wojewódzkimi. Na podstawie przeprowadzonych badań udało się m.in. określić, jakie są szanse i zagrożenia dla budżetów obywatelskich, jak urzędnicy oceniają podstawę prawna funkcjonowania budżetów obywatelskich czy też, jakich zmian w procedurze oczekują mieszkańcy Poznania, którzy wzięli udział w wypełnieniu kwestionariusza ankiety (badanie niereprezentatywne). This doctoral thesis addresses the functioning of participatory budgets in 18 cities in Poland. The main research objective of the study was to present the strengths and weaknesses of participatory budgets in provincial cities in Poland - both from the perspective of residents and public officials involved in the organization of participatory budgets. This goal was achieved through the realization of several specific objectives, including: addressing he essence of participation and distinguishing between citizen participation and social participation, as well as defining how civil society operates and formulating conclusions based on a non-representative survey conducted among residents of Poznań regarding the issue of the participatory budget in this city. Furthermore, the author conducted in-depth interviews with public officials involved in the organization of participatory budgets in 18 cities across Poland, which, according to the definition adopted in this study, are provincial cities. Based on the conducted research, the study was able to determine, among other things, the opportunities and threats for participatory budgets, how public officials assess the legal basis for the functioning of participatory budgets, and what changes in the procedure are expected by the residents of Poznań who participated in the survey (non-representative study).
Demokratyzacja i społeczeństwo obywatelskie w relacjach Unia Europejska – państwa Ameryki Łacińskiej w latach 2000-2024
(2025) Adamiszyn-Kontek, Aleksandra; Przybylska-Maszner, Beata. Promotor
Oddziaływanie Unii Europejskiej na procesy demokratyzacji i rozwoju społeczeństw obywatelskich w państwach Ameryki Łacińskiej stanowi główną problematykę podjętą w niniejszej rozprawie. Praca oparta jest na konstrukcie, w którym analizie poddana została zależność między poziomem demokratyzacji a poziomem rozwoju państwa w zależności od czynników klasyfikujących dane państwo w regionie. Celami szczegółowymi dysertacji są: analiza ewolucji stosunków między UE a państwami Ameryki Łacińskiej; ocena wpływu polityki UE na procesy demokratyzacyjne oraz rozwój społeczeństwa obywatelskiego w państwach Ameryki Łacińskiej; analiza skuteczności europeizacji ad extra w kontekście relacji UE z Ameryką Łacińską poprzez zbadanie zależności między skalą działań oraz poziomem wsparcia finansowego Unii a intensywnością oddziaływania w zakresie promowania wartości demokratycznych i wspierania społeczeństwa obywatelskiego, oraz ocena efektywności współpracy w trzech grupach państw, w zależności od ich poziomu rozwoju. Problem badawczy koncentruje się na analizie procesów demokratyzacji oraz roli społeczeństwa obywatelskiego w relacjach zachodzących między UE a państwami Ameryki Łacińskiej. Przyjęte hipotezy badawcze zakładały, że relacje między UE państwami Ameryki Łacińskiej od 2000 roku charakteryzują się stopniową intensyfikacją, ze wzrastającym naciskiem na kwestie demokratyzacji i społeczeństwa obywatelskiego, a efektywność współpracy jest zróżnicowana w zależności od poziomu rozwoju danego państwa. The impact of the European Union on the processes of democratization and the development of civil societies in Latin American countries is the main issue addressed in this dissertation. Another important element was to highlight the role of integration processes in the region as factors that promote democratization and the development of civil society. The work is based on a construct that analyses the relations between a country's level of democratization and its level of development, considering the factors that classify a given country within a region. The specific objectives of the dissertation are: to analyze the evolution of relations between the EU and Latin American countries; to assess the impact of EU policy on democratization processes and the development of civil society in Latin American countries; to analyze the effectiveness of europeanization ad extra in the context of EU relations with Latin America by examining the relation between the scale of actions and the level of financial support by the Union and the intensity of its impact in terms of promoting democratic values and supporting civil society; and to assess the effectiveness of cooperation in three groups of countries, depending on their level of development. The research problem focuses on the analysis of democratization processes and the role of civil society in relations between the European Union and Latin American countries. The research hypotheses assumed that relations between the European Union and Latin American countries since 2000 have been characterized by gradual intensification, with an increasing emphasis on democratization and civil society issues, and that the effectiveness of cooperation varies depending on the level of development of a given country.
Spektrum medialnego zaangażowania jako kategoria analityczna. Zaangażowanie widzów wybranego programu telewizji rzeczywistości
(2025) Konieczna, Aleksandra; Piontek, Dorota. Promotor
Głównym celem przekładanej dysertacji jest opisanie i zbadanie spektrum medialnego zaangażowania jako kategorii analitycznej oraz zaproponowanie narzędzi do jego badania i przetestowanie ich na widzach wybranego programu telewizji rzeczywistości. Autorka zdecydowała się więc pochylić nad problemem spektrum medialnego zaangażowania (ang. media engagement), które potraktowano jak kategorię analityczną umożliwiającą wnikliwe badanie odbiorców produktów medialnych. W efekcie kwerendy literatury stworzono własne propozycje teoretyczne oraz zbudowano narzędzia, w tym kwestionariusz zawierający listę faktorów medialnego zaangażowania oraz Skalę Kontaktów Paraspołecznych. Narzędzia przetestowano realizując 4 etapy badań: (1) ilościową i jakością analizę treści wybranych odcinków programu „Hotel Paradise”; (2) badanie na reprezentatywnej dla Polski próbie dotyczące motywacji medialnego zaangażowania odbiorców; (3) badanie kontaktów paraspołecznych między widzami „Hotelu Paradise” a uczestnikami dziewiątego sezonu programu; (4) wywiad pogłębiony z reżyserem programu. Pracę podzielono na pięć rozdziałów: trzy rozdziały teoretyczne i dwa rozdziały empiryczne. Praca, z uwagi na podjętą tematykę oraz zaproponowane badania, wpisuje się w najnowsze trendy w światowym medioznawstwie. The main objective of this dissertation is to describe and examine the spectrum of media engagement as an analytical category, propose tools for its study, and to test them on viewers of a chosen reality TV programme. The author has therefore decided to focus on the issue of media engagement, which is treated as an analytical category enabling in-depth research into the audience of media products. As a result of the literature review, the author developed her own theoretical proposals and tools, including a questionnaire containing a list of media engagement factors and a Parasocial Contacts Scale. The tools were tested by conducting four stages of research: (1) a quantitative and qualitative analysis of selected episodes of the programme ‘Hotel Paradise’; (2) a study on a representative sample for Poland on the motivation for media engagement among viewers; (3) a study of parasocial contacts between viewers of ‘Hotel Paradise’ and participants of the ninth season of the programme; (4) an in-depth interview with the programme's director. The work is divided into five chapters: three theoretical chapters and two empirical chapters. Due to its subject matter and the proposed research, the thesis aligns with the latest trends in global media studies.
Koncepcja normatywności prawa w ujęciu inferencjalistycznym
(2025) Dzięgielewska, Weronika; Smolak, Marek. Promotor; Dybowski, Maciej. Promotor pomocniczy
W jaki sposób prawo wpływa na działania swoich adresatów? Dlaczego postępowanie zgodne z prawem ma charakter obowiązkowy? Skąd wynika obowiązkowy charakter przestrzegania norm prawnych? Zacytowane pytania, odnoszące się w istocie do starych problemów filozoficzno- i teoretycznoprawnych, obejmują zagadnienia stanowiące przedmiot współczesnej debaty na temat normatywności prawa. W debacie tej nie ma jednak konsensusu co do tego, jak rozumieć normatywność prawa, ani jak ją wyjaśniać. Aby wypełnić tę teoretyczną lukę, proponuję alternatywną dla dotychczasowych ujęć koncepcję normatywności prawa, opartą o założenia teorii inferencjalistycznej Roberta Brandoma. Pomimo, że inferencjalizm został sformułowany jako stanowisko z dziedziny filozofii języka, teoria ta pozwala na sformułowanie oryginalnego stanowiska na temat normatywności prawa. Celem pracy doktorskiej jest więc wskazanie problemów, których rozwiązanie stanowi warunek wystarczający sformułowania koncepcji normatywności prawa, a następnie przedstawienie na te pytania odpowiedzi, z uwzględnieniem inferencjalistycznej aparatury pojęciowej. Praca została podzielona na cztery rozdziały. W pierwszym rozdziale wskazuję na podstawowe problemy, jakie w literaturze teoretycznoprawnej łączy się wyjaśnianiem normatywności prawa, a także przedstawiam podstawowe typy koncepcji normatywności prawa. Na koniec, odnoszę się także do rozumienia problemu normatywności prawa w polskiej teorii prawa. W drugim rozdziale przedstawiam podstawowe założenia inferencjalizmu R. Brandoma. Zaprezentowane tam uwagi dotyczące koncepcji inferencjalistycznej mają na celu przybliżenie rozumienia dwóch kluczowych – z punktu widzenia założeń niniejszej pracy – pojęć, jakimi jest praktyka dyskursywna i jej normatywność. W trzecim rozdziale wskazuję powody, dla których uważam, że koncepcja inferencjalistyczna nadaje się jako narzędzie do analizy normatywności prawa. W tym celu przyjmuję jednak założenia, że praktykę prawną można uznać za podtyp ogólnej praktyki językowej, z uwzględnieniem jednak jej szczególnego, instytucjonalnego charakteru. W ostatnim, czwartym rozdziale pracy formułuję metateoretyczne założenie, że można sformułować koncepcję normatywności prawa, jeśli przedstawi się odpowiedź na trzy problemy: (1) problem dawania racji do działania, (2) problem ontologiczny, (3) oraz problem użycia słownictwa normatywnego w prawie. Następnie, przedstawiam odpowiedzi na te problemy z perspektywy inferencjalistycznej. W odpowiedzi na pierwszy problem przedstawiam inferencjalistyczny model wyjaśnienia dawania racji do działania i uznaję, że wyjaśnienie dawania racji w prawie odnosi się do interakcji zachodzących między co najmniej dwoma podmiotami z uwagi na mające miejsce w toku praktyki prawnej fakty uznawania działań za uzasadnione oraz fakty "dziedziczenia" przeszłych racji uznanych w toku tej praktyki za uzasadnione. Drugi problem został rozwiązany poprzez wskazanie dwóch typów faktów, z których jedne sprawiają, że twierdzenia o obowiązkach prawnych stają prawdziwe, oraz drugi, zgodnie z którym mają one status racji do działania. Za pierwszy typ faktów na gruncie inferencjalistycznej koncepcji normatywności prawa zostały uznane fakty uznawania działania za uzasadnione w toku praktyki prawnej, natomiast za typ drugi – fakty o dziedziczeniu racji. Przyjęłam, że między wyróżnionymi typami faktów zachodzi relacja pragmatycznego ugruntowania. Problem trzeci został rozwiązany poprzez wskazanie, że słownictwo normatywne używane do konkretyzacji sytuacji prawnych ujawnia treść normy prawnej, do której się odnosi. Sformułowana koncepcja normatywności prawa kładzie silny nacisk na praktyczny i społeczny wymiar normatywności prawa, ponieważ wyjaśnia treść norm prawnych oraz ich statusu jako racji do działania przez pryzmat działań, jakie w toku praktyki prawnej podejmują podmioty w nią zaangażowane. How does the law influence the actions of its addressees? Why is compliance with the law compulsory? And where does law’s obligatory character come from? The above questions, which refer to in fact old problems of the theory and philosophy of law, cover the issues that are at the core of the contemporary debate about the normativity of law. In this debate, however, there is no consensus on how to understand the normativity of law itself or how to explain it. In order to address this theoretical gap, I present an alternative conception of the normativity of law, drawing upon the inferentialist theory of R. Brandom. While inferentialism was originally formulated within the domain of philosophy of language, this theoretical framework enables presenting an original position on the normativity of law. The aim of the present doctoral dissertation is twofold: firstly, to identify the problems whose solution is a sufficient condition for the formulation of the conception of normativity of law, and secondly, to present answers to these questions, taking into account the inferentialist conceptual apparatus. The dissertation is divided into four chapters. The first chapter is concerned with highlighting the fundamental challenges that are traditionally associated with explaining normativity of law. It also encompasses the presentation of the fundamental types of conceptions of normativity of law. Finally, I also refer to the understanding of the problem of normativity of law in Polish legal theory. In the second chapter I present the basic assumptions of R. Brandom’s inferentialism. This recapitulaion is aimed at clarifying the understanding of the two key concepts form the perspective of the topic of the dissertation: the concepts of discursive practice and its normativity. In the third chapter, I indicate the reasons why I believe that the inferentialist theory is suitable as a tool for analysing the normativity of law. In order to do so, however, I make the assumption that legal practice can be considered as a particular subtype of general linguistic practice, taking into account, however, its particular institutional character. In the final, fourth chapter of the thesis, I formulate the metatheoretical assumption that for the purposes of formulating a conception of normativity of law, it is sufficient to answer the three following problems: (1) the problem of reason-giving, (2) the ontological problem, (3) and the problem of the use of normative vocabulary in law. Next, I present answers to these problems from an inferentialist perspective. In response to the first problem, I present an inferentialist model of normative explanations of reason-giving in law. According to this model, the explanation of reason-giving in law refers to interactions occurring between two or more actors due to the facts taking place in the course of legal practice: the facts of recognising an action as justified and the facts of "inheriting" past reasons recognised as justified in the course of practice. The second problem was solved by identifying two types of facts, one of which makes the statements about legal obligations true and the other - facts according to which they have the status of reasons for action. The former facts were considered to be facts about justification of actions, while the latter were considered to be facts of succession of reasons. I assumed that between these types of facts occurs a relation of pragmatic grounding. The third problem was addressed by showing that the normative vocabulary used to concretize legal situations reveals the content of the legal norm to which it refers. The conception of the normativity of law that has been formulated places a strong emphasis on the practical and social dimensions of the normativity of law, as it explains the content of legal norms and their status as reasons for action through the prism of the actions taken by actors involved in the legal practice.
Wybrane uwarunkowania uprzedzeń wobec osób dobrowolnie bezdzietnych oraz możliwości ich redukcji
(2025) Ciesielski, Paweł; Bakiera, Lucyna. Promotor
Dobrowolna bezdzietność stanowi obiekt zainteresowań psychologów m.in. ze względu na to, że nie wpisuje się ona w dotychczasowe teorie rozwoju człowieka oraz odstaje od powszechnych na świecie norm kulturowych. Z tego samego względu osoby, które nie chcą mieć dzieci mierzą się z uprzedzeniami. Temat negatywnych postaw wobec osób dobrowolnie bezdzietnych (ODB) bywa adresowany przez badaczy na świecie, jednak w Polsce brakuje publikacji na ten temat. Opierając się na syntetycznym modelu uprzedzeń wobec ODB opracowanym na potrzeby tej pracy, podjęto próbę stworzenia podstaw do badania tego zagadnienia. W tym celu, najpierw podjęto próbę konsolidacji wiedzy na temat ODB w Polsce, by zapewnić lepsze zrozumienie tej grupy. Publikacja 1, porusza możliwe drogi rozwojowe osób, które nie chcą mieć dzieci, w porównaniu z tymi, którzy chcą je mieć lub którzy je mają. Następnie, w ramach publikacji 2, przeprowadzono dwa badania mające na celu ustalenie socjo-demograficznych predyktorów decyzji o braku prokreacji (wśród których znalazły się m.in. wiek, światopogląd i przekonania polityczne), jak i motywacji tychże decyzji (wśród których najpowszechniejsze było poczucie braku potrzeby posiadania dziecka, nielubienie dzieci oraz pragnienie autonomii). Kolejno, podjęto starania, żeby stworzyć narzędzie do pomiaru uprzedzeń wobec osób dobrowolnie bezdzietnych – w wyniku dwóch badań pilotażowych i jednego walidacyjnego powstał spełniający standardy psychometryczne Kwestionariusz Uprzedzeń Wobec Osób Bezdzietnych z Wyboru (QPCF – Questionaire of Prejudice towards Childfree People), składający się z 14 itemów. Proces konstrukcji i walidacji narzędzia opisuje publikacja 3, natomiast publikacja 4 zaadresowała temat predyktorów uprzedzeń wobec ODB. Przeprowadzone badanie wykazało, że cechy takie jak kolektywny narcyzm, prawicowy autorytaryzm, prawicowy światopogląd oraz religijność pozostają w związku z uprzedzeniami wobec osób, które nie chcą mieć dzieci. Publikacja 5 natomiast porusza kwestie możliwości eksperymentalnej redukcji uprzedzeń wobec osób, które nie chcą mieć dzieci poprzez eksponowanie uczestników badania na trzy różne materiały filmowe (w tym jeden ukazujący różne niestereotypowe osoby, drugi pokazujący osoby dobrowolnie bezdzietne w sposób neutralny i trzeci, który prezentuje je w niestereotypowy sposób). Podsumowując, publikacje zawarte w dysertacji stanowią próbę stworzenia fundamentów do badania zarówno dobrowolnej bezdzietności w ogóle, jak i w szczególności do dalszej eksploracji uprzedzeń wobec osób dobrowolnie bezdzietnych. Voluntary childlessness (also known as childfreeness) has become a subject of interest among psychologists, primarily because it does not align with existing theories of human development and deviates from globally prevalent cultural norms. For this reason, individuals who choose not to have children face prejudice. While the topic of negative attitudes toward childfree individuals has been explored by researchers worldwide, there is a lack of studies on this issue in Poland. Based on a synthetic model of prejudice developed for the purpose of this dissertation, an attempt was made to lay the groundwork for studying this phenomenon. The first step involved consolidating knowledge about childfree individuals in Poland to ensure a better understanding of this group. The first publication explores possible developmental pathways of individuals who choose not to have children, comparing them with those who desire children or already have them. The second publication presents two studies identifying socio-demographic predictors of the decision to remain childfree (including age, worldview, and political beliefs) as well as the motivations behind this decision (the most common being a lack of desire for children, a dislike of children, and the pursuit of autonomy). Next, efforts were made to develop a tool for measuring prejudice against childfree individuals. The Questionnaire of Prejudice towards Childfree People (QPCF) was created through two pilot studies and a validation study. The final version consists of 14 items and meets psychometric standards. The process of constructing and validating this tool is described in the third publication, while the fourth publication addresses predictors of prejudice against childfree individuals. The study found that traits such as collective narcissism, right-wing authoritarianism, right-wing worldview, and religiosity are associated with prejudice toward childfree people. The fifth publication examines the possibility of experimentally reducing prejudice against childfree people by exposing participants to three different video materials: one depicting various non-stereotypical individuals, another presenting childfree people in a neutral way, and the third portraying them in a non-stereotypical manner. In summary, the publications included in this dissertation aim to establish a foundation for studying both childfreeness in general and, more specifically, prejudice against childfree individuals.
Reakcje hydrosulfidowania jako alternatywne do hydrosililowania metody syntezy związków krzemoorganicznych
(2025) Przybylska, Agnieszka Danuta; Maciejewski, Hieronim. Promotor
Związki krzemu cieszą się dużą popularnością i znajdują zastosowanie zarówno w nauce, przemyśle, jak i w życiu codziennym. Szczególne właściwości i szerokie zastosowania związków krzemoorganicznych wynikają z równoczesnej obecności grup organicznych i nieorganicznych w ich strukturze. Zasadniczym celem pracy było opracowanie efektywnej metody syntezy pochodnych krzemoorganicznych w oparciu o reakcję hydrosulfidowania (tiol-en) i stwierdzenie czy może ona stanowić alternatywę do klasycznego procesu hydrosililowania. W ramach badań porównano sposób inicjowania reakcji hydrosulfidowania w oparciu o mechanizm (i) wolnorodnikowy (generowanie rodników termicznie lub za pomocą promieniowania UV) i (ii) katalityczny z udziałem katalizatorów m.in. fosfinowych, zasadowych. Przeprowadzono testy aktywności inicjatorów dla reakcji hydrosulfidowania. Zbadano m.in. czy umiejscowienie grupy tiolowej przy związku krzemoorganicznym lub przy związku organicznym może mieć wpływ na szybkość i wydajność reakcji. W wyniku tych badań otrzymano szereg pochodnych krzemoorganicznych zakończonych różnymi grupami funkcyjnymi. Wszystkie otrzymane związki zostały scharakteryzowane metodami spektroskopowymi. Dodatkowo został zbadany potencjał aplikacyjny otrzymanych pochodnych krzemoorganicznych.Przedstawione badania potwierdzają, że hydrosulfidowanie jest wydajną metodą otrzymywania szeregu różnych pochodnych krzemoorganicznych oraz może stanowić alternatywę w stosunku do klasycznej reakcji hydrosililowania, w której otrzymywane są zazwyczaj związki krzemu. Silicon compounds are very popular and find applications in science, industry, and everyday life. The unique properties and broad applications of organosilicon compounds result from the simultaneous presence of organic and inorganic groups in their structure. The primary goal of this work was to develop an effective method for the synthesis of organosilicon derivatives based on the hydrosulfidation reaction (thiol-ene) and to determine whether it could be an alternative to the classical hydrosilylation process. The study compared methods for initiating the hydrosulfidation reaction based on (i) a free radical mechanism (generating radicals thermally or via UV radiation) and (ii) a catalytic mechanism involving catalysts such as phosphines and bases. Initiator activity tests for the hydrosulfidation reaction were conducted. Among other things, the study examined whether the location of the thiol group on the organosilicon compound or on the organic compound could affect the reaction rate and efficiency. As a result, a number of organosilicon derivatives terminated with various functional groups were obtained. All obtained compounds were characterized using spectroscopic methods. Additionally, the application potential of the resulting organosilicon derivatives was examined. The presented studies confirm that hydrosulfidation is an efficient method for obtaining a variety of organosilicon derivatives and can be an alternative to the classical hydrosilylation reaction, which typically produces silicon compounds.
Nowe materiały oparte na perylenodiimidzie do zastosowań fotowoltaicznych
(2025) Jankowska, Kamila; Kownacki, Ireneusz. Promotor
W obliczu pogarszającego się stanu środowiska naturalnego, konwersja światła słonecznego na energię elektryczną nabrała szczególnego znaczenia. Choć krzemowe ogniwa fotowoltaiczne na dobre zagościły na rynku konsumenckim, cechują je istotne ograniczenia, jak wysoki koszt, czy znaczna masa paneli. Niniejsza rozprawa doktorska koncentruje się na rozwoju organicznych ogniw słonecznych (OSCs), które dzięki takim zaletom jak możliwość wytwarzania przy użyciu technik niskotemperaturowych, elastyczność i lekkość paneli, stanowią obiecującą alternatywę dla ogniw konwencjonalnych. Ze względu na wciąż niezadowalającą wydajność OSC, celem pracy było opracowanie nowych materiałów pełniących rolę międzywarstwy katodowej (CIL) oraz dodatków akceptorowych do warstwy aktywnej typu BHJ, których zadaniem jest poprawa parametrów pracy tych urządzeń. Otrzymano 34 pochodne diimidu perylenowego z różnorodnymi ugrupowaniami kotwiczącymi oraz 4 nowe pochodne akceptorowe o unikalnych strukturach trójwymiarowych. Wybrane związki zastosowano w urządzeniach OSC. Użycie jednego z materiałów pozwoliło uzyskać sprawność ogniwa przekraczającą 18%, co stanowi wzrost o ok. 3% względem układu referencyjnego pozbawionego CIL. Ponadto, uzyskane wyniki pozwoliły określić zależności między strukturą PDI a parametrami ogniw, co stanowi istotny wkład w rozwój technologii OSC i innych obszarów organicznej elektroniki. In the face of the deteriorating state of the natural environment, the conversion of solar energy into electricity has gained significant importance. Although silicon photovoltaic cells have become well established in the consumer market, they have notable limitations such as high cost and considerable panel weight. This doctoral dissertation focuses on the development of organic solar cells (OSCs), which, due to their advantages such as low-temperature processing, flexibility, and lightness of panels, offer promising alternatives to conventional cells. Due to the still unsatisfactory efficiency of OSCs, this work aimed to develop new materials serving as cathode interlayers (CIL) and acceptor additives for the bulk heterojunction (BHJ) active layer, aimed at improving the performance parameters of these devices. A total of 34 perylene diimide derivatives with various anchoring groups and 4 novel acceptor-type derivatives with unique 3D structures were synthesized. Selected compounds were applied in OSC devices. The use of one of the materials enabled the attainment of power conversion efficiency exceeding 18%, representing an increase of approx. 3% compared to the reference device without a CIL. Furthermore, the obtained results allowed for the identification of structure–performance relationships, contributing to the development of OSCs and other areas of organic electronics.
Miłość i medycyna. Dyskurs miłosny w dolce stil novo („słodkim nowym stylu”)
(2025) Urbaniak, Aleksandra Elżbieta; Loba, Mirosław. Promotor; Dimke-Kamol, Joanna. Promotor pomocnicza
Przedmiotem rozprawy jest refleksja nad chorobą miłosną (aegritudo amoris) w dyskursie poetyckim dolce stil novo i średniowiecznym dyskursie medycznym. W poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie o istnienie możliwych związków pomiędzy wiedzą medyczną dotyczącą cierpienia miłosnego a jego przedstawieniami w poezji, w niniejszej pracy zostały przeprowadzone analizy porównawcze utworów poetów stilnovistów – Guida Guinizzellego, Guida Cavalcantiego, Cina da Pistoia, Dina Frescobaldiego, Lapa Gianniego i Gianniego Alfaniego z ówczesnymi traktatami filozoficzno-medycznymi, medycznymi i optycznymi, takimi jak: Peri psychēs (De anima) Arystotelesa, Aphorismoi (Aphorismi) Hipokratesa, Peri chreias moriōn (De usu partium corporis humani) Galena, Problemata (Problemata) Aleksandra z Afrodyzji, al-Qānūn fī -ṭibb (Kanon medycyny) i Kitāb al-Nafs (Liber de anima seu sextus de naturalibus) Awicenny, Viaticum Konstantyna Afrykańczyka, Glosule super Viaticum Gérarda de Berry, Questiones super Viaticum Piotra Hiszpana, Al-Kulliyat fi al-Tibb (Colliget) Awerroesa, Tractatus de amore qui heroicus nominatur Arnaua z Villanova, Kitāb al-manāẓir (De aspectibus / Perspectiva) Alhazena i Perspectiva communis Johna Peckhama. The object of the thesis is the reflection on the lovesickness (aegritudo amoris) in a poetic discourse of Dolce Stil Novo and in Medieval medical discourse. In search of the answer to the question concerning the existence of the possible relationships between a medical knowledge about the love suffering and its representations in the poetry, in the dissertation there have been conducted the comparative analysis of the stilnovists’ poems–Guido Guinizzelli’s, Guido Cavalcanti’s, Cino’s da Pistoia, Dino Frescobaldi’s, Lapo Gianni’s, Gianni Alfani’s–with the philosophical, medical and optical treatises known in those times: Peri psychēs (De anima) of Aristotle, Aphorismoi (Aphorismi) of Hippocrates, Peri chreias moriōn (De usu partium corporis humani) of Galen, Problemata (Problemata) of Alexander of Aphrodisias, al-Qānūn fī -ṭibb (Canon medicinae) and Kitāb al-Nafs (Liber de anima seu sextus de naturalibus) of Avicenna, Viaticum of Constantine the African, Glosule super Viaticum of Gérard de Berry, Questiones super Viaticum of Peter of Spain, Al-Kulliyat fi al-Tibb (Colliget) of Averroes, Tractatus de amore qui heroicus nominatur of Arnau de Villanova, Kitāb al-manāẓir (De aspectibus / Perspectiva) of Alhazen and Perspectiva communis of John Peckham. L’oggetto della tesi è la riflessione sulla malattia d’amore (aegritudo amoris) nel discorso poetico del dolce stil novo e nel discorso medico medievale. In cerca della risposta alla domanda sull’esistenza dei legami possibili fra scienza medica e poesia per quanto riguarda il tormento amoroso, nel presente lavoro sono state condotte le analisi comparative dei componimenti degli stilnovisti – Guido Guinizzelli, Guido Cavalcanti, Cino da Pistoia, Dino Frescobaldi, Lapo Gianni e Gianni Alfani – con trattati filosofico-medici, medici e ottici conosciuti all’epoca: Peri psychēs (lat. De anima) di Aristotele, Aphorismoi (lat. Aphorismi) di Ippocrate, Peri chreias moriōn (lat. De usu partium corporis humani) di Galeno, Problemata (lat. Problemata) di Alessandro d’Afrodisia, al-Qānūn fī -ṭibb (lat. Canon medicinae) e Kitāb al-Nafs (lat. Liber de anima seu sextus de naturalibus) di Avicenna, Viaticum di Costantino l’Africano, Glosule super Viaticum di Gérard de Berry, Questiones super Viaticum di Pietro Ispano, Al-Kulliyat fi al-Tibb (lat. Colliget) di Averroè, Tractatus de amore qui heroicus nominatur di Arnaldo da Villanova, Kitāb al-manāẓir (lat. De aspectibus / Perspectiva) di Alhazen e Perspectiva communis di John Peckham.
Wpływ liposomów obciążonych fisetyną komórki senescentne indukowane terapią
(2025) Henschke, Agata; Coy Romero, Luis Emerson. Promotor; Moya, Sergio. Promotor
Starzenie komórkowe to stan zatrzymania wzrostu, w którym komórki pozostają aktywne metabolicznie, często wywoływany przez czynniki stresogenne, takie jak środki chemioterapeutyczne. Starzejące się komórki nowotworowe mogą promować nowotwory, zmieniając mikrośrodowisko guza poprzez fenotyp sekrecyjny związany ze starzeniem (ang. Senescent Associated Secretary Phenotype, SASP) lub wychodząc z zatrzymania cyklu komórkowego, co potencjalnie prowadzi do nawrotu nowotworu. Niniejsza praca bada wpływ chemoterapeutyków na indukcji starzenia się komórek oraz efekt terapeutyczny fisetyny wbudowanej w liposomy na komórki po starzeniu komórkowym dwóch linii: A549 (rak płuc) i Wl38 (fibroblasty płuc). Opracowano protokoły indukowania starzenia się doksorubicyną, a także oceny żywotności komórek i markerów starzenia się. Szczegółowo opisuje przygotowanie i charakterystyka liposomów do dostarczania nierozpuszczalnej w wodzie fisetyny, optymalizując rozmiar i wydajność kapsułkowania. Chociaż fisetyna nie wykazywała selektywnej cytotoksyczności wobec kom6rek starzejących się to wykazywała działanie senomorficzne poprzez modulacje; prozapalnych cytokin IL-6 i IL-8. Umieszczenie jej w liposomach poprawiło skuteczność fisetyny w porównaniu do jej wolnej postaci, co sugeruje, ze chociaż nie eliminuje ona komórek starzejących się, może łagodzić ich szkodliwe skutki. Cellular senescence is a growth arrest state where cells remain metabolically active, often triggered by stressors like chemotherapeutic agents. Senescent cancer cells can promote tumorigenesis by altering the tumor microenvironment through the Senescent Associated Secretary Phenotype (SASP) or by escaping cell cycle arrest, potentially leading to cancer relapse. This thesis investigates cellular senescence induction and cell viability in cancer treatment, focusing on drug delivery systems using liposomes encapsulating fisetin on two senescent cell lines: A549 (lung carcinoma) and Wl38 (lung fibroblast). Protocols for inducing senescence with doxorubicin were established, alongside assessments of cell viability and senescence markers. It details the preparation and characterization of liposomes for delivering the water-insoluble drug fisetin, optimizing size and encapsulation efficiency. While fisetin did not exhibit selective cytotoxicity toward senescent cells, it showed senomorphic effects by modulating pro-inflammatory cytokines IL-6 and IL-8. Encapsulation in liposomes improved fisetin's efficacy compared to its free form, suggesting that while it may not eliminate senescent cells, it can mitiqate their detrimental effects.

Browse

Recent Submissions