AMUR Repository

Communities & Collections Help Add to Repository

Recent Submissions

Access status: Open Access ,
Zróżnicowanie nisz ekologicznych i wzorce rozmieszczenia inwazyjnych gatunków makrofitów jako klucz do ich zwalczania
(2026) Draga, Mateusz; Gąbka, Maciej. Promotor
Do niedawna rozprzestrzenianie się obcych gatunków roślin wodnych w Europie było nierównomierne - większość inwazji miała miejsce w Europie Zachodniej i Południowej, podczas gdy kraje Europy Środkowej i Wschodniej, takie jak Polska, były stosunkowo mało narażone na ich presję. Należy podkreślić, że wiedza na temat rozmieszczenia, podstawowych uwarunkowań środowiskowych i behawioru wielu gatunków obcych w kraju pozostaje na niewystarczającym poziomie. Stąd zrozumienie biologii i ekologii obcych gatunków roślin wodnych jest kluczowe dla poznania podstawowych mechanizmów stojących za ich inwazyjnością. Celem niniejszej pracy doktorskiej była: (1) ocena składu gatunkowego obcych gatunków roślin wodnych, wzorców rozmieszczenia, zasobów i ich dynamiki z różnych typów ekosystemów wodnych; (2) wyznaczenie gradientów środowiskowych, względem których rozmieszczone są obce gatunki roślin wodnych w różnych typach ekosystemów wodnych; (3) przedstawienie najważniejszych parametrów abiotycznych (parametry klimatyczne, fizyczno-chemiczne wód) wyjaśniających zróżnicowanie występowania obcych gatunków roślin wodnych i zmian czasowych ich siedlisk; (4) wyznaczenie modeli nisz siedliskowych poszczególnych gatunków obcych gatunków roślin wodnych. Przeprowadzone badania wykazały obecność 15 gatunków roślin obcych obecnych na ponad 300 stanowiskach rozprzestrzenionych na terenie tego kraju, a także ujawniły wzorce ich rozmieszczenia w różnych typach środowisk wodnych, uwzględniając uwarunkowania klimatyczne i środowiskowe. Ponadto, stworzone modele nisz wykazały kluczową rolę rosnących zimowych temperatur na rozprzestrzenianie się większości z analizowanych gatunków. W celu określenia reakcji wzrostu czterech gatunków (Cabomba caroliniana, Elodea nuttallii, Azolla filiculoides i Vallisneria spiralis) na czynniki temperaturowe i świetlne przeprowadzono szereg eksperymentów laboratoryjnych i terenowych. Na tej podstawie następnie wyciągnięto wnioski na temat nie tylko uwarunkowań środowiskowych i realizowanych nisz przez badane gatunki inwazyjne, ale również oceniono wpływ wynikających ze zmian klimatycznych rosnących temperatur na dalsze losy ich inwazji. Co więcej, badane gatunki wykazały się wysoką tolerancją na zacienienie i szybkim wzrost w wodzie o podwyższonej temperaturze, co zapewne przekłada się na ich wysoką konkurencyjność. Poznanie biologii inwazyjnych gatunków obcych pozwoliło zaplanować i przetestować metody zwalczania i kontroli, z możliwością zastosowania w warunkach wód Europy środkowej. W tym celu przeprowadzono zarówno badania terenowe, hodowlane jak i przetestowano efektywność łącznie pięciu różnych metod kontroli. Testowane metody kontroli wykazały, że chociaż tego typu zabiegi wymagają dużej precyzji w wykonaniu, to ograniczanie rozwoju populacji obcych roślin wodnych jest możliwe. Dodatkowym efektem niniejszej pracy było stworzenie unikalnej i stale rozwijanej, bazy danych monitorującej historię rozprzestrzeniania się obcych gatunków roślin wodnych na terenie Polski. Until recently, the spread of non-native aquatic plant species in Europe was uneven—most invasions occurred in Western and Southern Europe, while Central and Eastern European countries, such as Poland, were relatively less exposed to their pressure. It is important to emphasize that knowledge about the distribution, environmental conditions, and behavior of many non-native species in Poland remains insufficient. Therefore, understanding the biology and ecology of non-native aquatic plant species is crucial for uncovering the fundamental mechanisms behind their invasiveness. The objectives of this doctoral thesis were: (1) to assess the species composition, distribution patterns, abundance, and dynamics of non-native aquatic plants across different types of aquatic ecosystems; (2) to identify environmental gradients along which non-native aquatic plants are distributed in various types of aquatic ecosystems; (3) to present the key abiotic parameters (climatic and physicochemical water parameters) that explain the variability in the occurrence of non-native aquatic plants and the temporal changes in their habitats; and (4) to determine habitat niche models for individual non-native aquatic plant species. The research identified the presence of 15 non-native plant species across more than 300 locations throughout the country and revealed their distribution patterns in different aquatic environments, considering climatic and environmental factors. Additionally, the developed niche models demonstrated the critical role of increasing winter temperatures in the spread of most of the analyzed species. To evaluate the growth response of four species (Cabomba caroliniana, Elodea nuttallii, Azolla filiculoides, and Vallisneria spiralis) to different temperature and light conditions, a series of laboratory and field experiments were conducted. Based on these experiments, conclusions were drawn not only about the environmental preferences and realized niches of the studied invasive species but also about the impact of rising temperatures due to climate change on their future invasions. The studied species exhibited high tolerance to shading and rapid growth in water with elevated temperatures. Understanding the biology of invasive non-native species was then the basis for planning and testing control methods with potential applicability in the conditions of Central European waters. For this purpose, both field and cultivation studies were conducted, testing the effectiveness of five different control methods. The tested methods showed that, although such methods require great precision, limiting the growth of non-native aquatic plant populations is possible. An additional outcome of this work was the creation of a unique and continuously expanded database that monitors the history of the spread of non-native aquatic plant species in Poland.
Access status: Open Access ,
Rola pigmentacji skorupek jaj w doborze płciowym gąsiorka Lanius collurio
(2026) Szala, Klaudia; Surmacki, Adrian. Promotor; Tobółka, Marcin. Promotor pomocniczy
Zgodnie z hipotezą SSEC (ang. sexually selected eggshell coloration hypothesis) pigmentacja skorupek jaj ptaków jest sygnałem kondycji samicy w po-kopulacyjnym doborze płciowym, który wpływa na wielkość inwestycji rodzicielskiej samca. Głównym celem pracy doktorskiej było przetestowanie hipotezy SSEC na gąsiorku Lanius collurio, który składa jaja wybarwione protoporfiryną. Wykorzystując modele wizualne zmierzono różne aspekty wyglądu jaj z perspektywy ptaków, a więc odbiorców sygnału. Kondycję samic oraz piskląt zmierzono na podstawie zebranych pomiarów biometrycznych, a inwestycję samca określono jako liczbę wizyt z pokarmem przypadającą na jedno pisklę na jednostkę czasu. Dodatkowo próbka 43 zebranych jaj gąsiorka pozwoliła stwierdzić, czy zewnętrzny wygląd jaja jest dobrym wskaźnikiem zawartości pigmentu w skorupce. Wyniki badań pokazały, że samice w lepszej kondycji składały lęgi o mniej czerwonych plamach, chociaż pisklęta z lęgów o bardziej czerwonych plamach były w lepszej kondycji. Natomiast inwestycja samca nie była związana z kolorem skorupek jaj. Co więcej, zewnętrzny wygląd jaja okazał się być u gąsiorka słabym wskaźnikiem koncentracji protoporfiryny w skorupce. To oznacza, że chociaż kondycja samicy była powiązana z wyglądem jaja, to niekoniecznie była związana z ilością pigmentu zawartego w skorupce, co może wyjaśniać brak odpowiedzi samca na ten sygnał. According to the sexually selected eggshell coloration (SSEC) hypothesis, avian eggshell pigmentation acts as a signal of female condition in post-mating sexual selection that affects male parental effort. The aim of the doctoral dissertation was to test the SSEC hypothesis on the red-backed shrike Lanius collurio that lays protoporphyrin-pigmented eggs. Employing visual modelling, different aspects of eggshell appearance were measured from the perspective of birds, the signal receivers. Female and chick condition were assessed using biometric measurements and male investment was measured as the number of feeding visits per chick per time unit. In addition, 43 red-backed shrike eggs were collected which allowed to check if external eggshell appearance is a good indicator of the concentration of the eggshell pigment. Females in better condition laid clutches with less red spots, whereas chicks originating from clutches with redder spots were in better condition. However, male parental effort was not related to the colour of eggshells. Furthermore, eggshell appearance turned out to be a poor predictor of protoporphyrin concentration in eggshells. This means that while female condition was related to eggshell appearance it was not necessarily related to the pigment concentration in her eggshells which may explain no response of the male to this signal.
Access status: Open Access ,
Narratives on cutting down trees on private land. A comparison of urban and rural municipalities in Poland using the Q-deliberation method
(Elsevier, 2023-08-13) Mączka, Krzysztof; Matczak, Piotr; Mielewczyk, Marcin; Przewoźna, Patrycja; Inglot, Adam; Wężyk, Piotr; Zięba-Kulawik, Karolina; Hawryło, Paweł
Increased development in rural and urban areas leads to a decrease in tree cover and reduces the ecosystem services that trees provide. Municipal authorities must consider managing trees on private land to ensure that residents have access to trees and green spaces. In doing so, they must frequently confront conflicting stakeholder views, which are driven by diverse public and private interests and impacted by the type of landscape in question. In this paper, we investigate stakeholders’ views on tree removing on privately owned land, as represented by narratives about tree management in urban and rural municipalities, to assess whether a deliberation process can alter these views. We rely on the theory of wicked problems and apply two measurements by Qmethod in two municipalities in Poland (N = 38 in both cases), with an intervening deliberation session between each measurement. The results reveal that, before the deliberation, narratives were divided mainly around the issue of where the right to decide about tree removing should reside. This division was visible in both municipalities, but was particularly pronounced in the rural one. The division was sharp and straightforward, and was linked with deeply shared values. After the deliberation, the narratives shifted and a new division emerged around the issue of how to organize the decision-making process and decision-making criteria. Moreover, after deliberation, the narratives of participants from both municipalities coalesced to a much greater extent than previously. The results prove that, although wicked problems do not have unambiguous solutions, deliberation processes can influence views and are instrumental in facilitating better informed tree management.
Access status: Open Access ,
Nieznany polski modlitewnik z oficyny Mateusza Siebeneichera – ostatni taki hortulus?
(Wydawnictwo Poznańskie Studia Polonistyczne, 2025) Łukaszewski, Jakub
This article discusses a previously unknown Polish prayer book of the Hortulus Animae type, discovered in the collections of the National Library of Sweden (Strängnäs). It was printed by Mateusz Siebeneicher’s Krakow publishing house and can be dated to the years 1568–1575. The copy bears numerous traces of use and censorship, making it a unique testimony to religious practices and the control of prayer content after the Council of Trent. Typographic and content analysis allowed us to confirm the print’s origin and link it to Siebeneicher’s other works. Particular attention was paid to the Officium Parvum Beatae Mariae Virginis (hours), whose text proved to be similar to the text of Olbracht Gasztołd’s Prayer Book, proving the existence of a common handwritten or printed source. An important element are the so-called indulgence prayers, texts promising the faithful extremely extensive graces and indulgences (often dating back tens of thousands of years). These prayers were at the center of theological disputes and the subject of censorship. The Strängnäs copy contains numerous traces of the deliberate removal of such content in accordance with the council’s decrees, allowing us to trace the practical means by which prayer books were cleansed of prohibited content. The author concludes that the discovered prayer book is the only known Polish hortulus from before the Tridentine reforms preserved in such good condition. This copy attests to both the popularity of indulgence prayers in Poland and the process of their subsequent elimination. Furthermore, it supplements current knowledge about both Siebeneicher’s publishing activities as well as the functioning of prayer books in 16th-century religious culture, demonstrating the continuity of devotional practices despite official censorship.
Access status: Open Access ,
Solidaryzm w transformacji ustrojowej. Garść refleksji prawie osobistych
(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2023-03-30) Brzechczyn, Krzysztof
W artykule mającym charakter osobistego wspomnienia rozważa się rolę solidaryzmu i wspólnotowości we współczesnym społeczeństwie i gospodarce, a szczególnie w okresie transformacji ustrojowej 1989-1993.