Recent Submissions
Item type:Item, Access status: Open Access , Outflanking world-system analysis: Silent struggle over the meaning of centres and peripheries of knowledge production(Sage, 2026-10) Krawczyk, FranciszekDemarcating between centres, peripheries and semi-peripheries has always been a challenging task and topic of scholarly debate. Layers of complexity are added when one writes about centres and peripheries of knowledge production. This paper argues that much of this complexity stems from the conflation of two approaches: Immanuel Wallerstein’s world-system analysis and Joseph Ben-David’s strongly anti-Marxist sociology of science. First, the paper presents the causes of their ostensible similarity, contextualising the relations of both sociologists with US informal imperialism, which motivated them to outflank each other, rather than attack each other openly. The paper then shows that both Wallerstein and Ben-David describe historical geopolitical inequalities, changes in the position of the centre, and the possibility of multiple centres. However, Ben-David conceptualised centres and peripheries of science as competition without end, ruled by scientific universalism. For Wallerstein, academia plays a supplementary role to the economic system, with universities as places of constant social struggle, and the universalism of science entering a deep crisis. By conducting this detailed comparison, the paper sheds light on substantial differences between Wallerstein’s and Ben-David’s approaches and shows how influential contemporary sociological works either conflate them or outflank world-system analysis by undermining its Marxist roots.Item type:Item, Access status: Open Access , Bibliografia Inicjatywy Trójmorza(Rethink Energy Institute, 2025-12-31) Plewa, EmilNiniejsze zestawienie obejmuje wybrane opisy bibliograficzne publikacji polskich i zagranicznych dotyczących Inicjatywy Trójmorza oraz szerszego kontekstu współpracy w Europie Środkowej, opublikowanych do 31 grudnia 2025 roku. Uwzględnia monografie, rozdziały w monografiach, artykuły naukowe, raporty, analizy i opracowania publicystyczne, a także opublikowane wywiady eksperckie oraz analityczne omówienia konferencji. Zgromadzone prace przedstawiają polityczny, energetyczny, transportowy, cyfrowy, finansowy, samorządowy, społeczny i kulturalny wymiar Trójmorza. Bibliografia ma charakter przeglądowy. Łączy dorobek środowisk akademickich z publikacjami think tanków, instytucji publicznych i organizacji zajmujących się współpracą regionalną. Pozwala prześledzić rozwój debaty o Inicjatywie Trójmorza, rozpoznać najważniejsze obszary zainteresowania badaczy i ekspertów oraz odnaleźć materiały przydatne do dalszych studiów. W opisach źródeł internetowych podano autora lub instytucję odpowiedzialną za materiał, tytuł, nazwę wydawcy bądź serwisu oraz rok lub dokładną datę publikacji. W przypadku publikacji należących do serii uwzględniono również nazwę serii, ujmując ją w cudzysłów. Raporty i analizy think tanków potraktowano jako samodzielne publikacje.Item type:Item, Access status: Open Access , Kontrola procesu mówienia. Aspekty poznawczo-rozwojowe(Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, 2025-11) Bręński, SzymonAutor przyjmuje, że jednym z elementów procesu wytwarzania mowy jest kontrola mówienia wyrażająca się w selekcji leksykalnej oraz automonitorowaniu i korygowaniu błędów. Służy on realizacji intencji nadawcy poprzez kodowanie myśli w formę wypowiedzi, planowanie przekazu werbalnego, korygowanie błędów (do typowych należą przejęzyczenia i zaburzenia toku mówienia). Autor, wybierając ten obszar badań, podjął trudne wyzwanie naukowe ze względu na skomplikowane projektowanie metod badawczych, które umożliwią wyodrębnienie złożonych faz tego procesu.Item type:Item, Access status: Open Access , Widzieć oczami innych. Uwarunkowania spontanicznego podejmowania cudzej perspektywy wzrokowej(Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM, 2025-12) Putko, AdamW pracy została przeprowadzona analiza uwarunkowań spontanicznego podejmowania wzro-kowej perspektywy innej osoby, kluczowej zdolności w interakcjach społecznych. Skupiono tu uwagę na poziomie drugim tej umiejętności, polegającym na rozumieniu, że ten sam obiekt lub scena mogą być inaczej widziane przez osoby zajmujące różne miejsca w przestrzeni. Celem analiz jest integracja wyników badań nad podejmowaniem perspektywy – zjawisko to ujawnia się w sytuacjach wspólnego wykonywania przez ludzi zadań. Praca wpisuje się w aktualny spór, czy spontaniczne podejmowanie wzrokowej perspektywy opiera się na mechanizmach teorii umysłu, czy niezależnych od dziedziny, „ślepych” na stany umysłowe mechanizmach uwagowych.Item type:Item, Access status: Restricted , Wpływ metody kapsułkowania na związki aromatów i kompozycji zapachowych(2026) Kłosowska, Agnieszka Anna; Feliczak-Guzik, Agnieszka. Promotor; Wawrzyńczak, Agata. Promotor pomocniczyAromaty spożywcze i kompozycje zapachowe są wieloskładnikowymi mieszaninami lotnych związków organicznych, których stabilność podczas przetwarzania i przechowywania stanowi wyzwanie technologiczne. Celem pracy było określenie wpływu metod kapsułkowania na skład, odzysk, retencję i uwalnianie związków lotnych obecnych w aromatach cytrynowym, bergamotowym i malinowym oraz w kompozycji zapachowej do zastosowań detergentowych. Zastosowano zewnętrzne sieciowanie jonowe alginianu, modyfikację matrycy maltodekstryną oraz α- i β-cyklodekstryną, a także ekstruzję w matrycy węglowodanowej. Materiały charakteryzowano metodami ZP, FT-IR, TGA, SEM, GC-MS, GC-FID i HS-SPME-GCMS. Wykazano selektywną retencję i migrację składników zależną od ich właściwości fizykochemicznych, rodzaju nośnika i warunków procesu. Krótsze suszenie próżniowe ograniczało straty aromatu, natomiast wydłużenie suszenia zwiększało jego ubytek. Najwyższe odzyski w kapsułkach alginianowych uzyskano po dodatku maltodekstryny. Ekstruzja zapewniała bardziej wyrównany profil odzysku, przy czym aromat malinowy był najbardziej podatny na straty. Badania aplikacyjne potwierdziły wpływ rodzaju nośnika na dostępność związków w naparze herbacianym i stabilność kompozycji zapachowej w produkcie do pielęgnacji tkanin. Wyniki wskazują, że technologię kapsułkowania należy dobierać do składu mieszaniny i sposobu uwalniania. Food flavourings and fragrance compositions are multicomponent mixtures of volatile organic compounds whose stability during processing and storage remains a technological challenge. The aim of this study was to determine the effect of encapsulation methods on the composition, recovery, retention, and release of volatile compounds present in lemon, bergamot, and raspberry flavourings, as well as in a fragrance composition intended for detergent applications. External ionic gelation of alginate, modification of the matrix with maltodextrin and αand β-cyclodextrin, and extrusion in a carbohydrate matrix were applied. The materials were characterized using ZP, FT-IR, TGA, SEM, GC-MS, GC-FID, and HS-SPME-GCMS. Selective retention and migration of individual compounds were shown to depend on their physicochemical properties, carrier type, and process conditions. Shorter vacuum drying reduced flavor losses, whereas prolonged drying increased volatile compound loss. The highest recoveries from alginate capsules were obtained after maltodextrin addition. Extrusion provided a more uniform recovery profile, while raspberry flavouring was the most susceptible to losses. Application studies confirmed that carrier type affected compound availability in tea infusions and the stability of the fragrance composition in a fabric-care product. The results indicate that the encapsulation technology should be selected according to mixture composition and the desired release profile.