Recent Submissions
Item type:Item, Access status: Open Access , Zwrotne wpływy międzyjęzykowe u osób wielojęzycznych: Wpływ nabywania kolejnego języka na składnię języka pierwszego i drugiego(2026) Olszewska, Anna Katarzyna; Skrzypek, Dominika. Promotor; Długosz, Kamil. PromotorPrzedmiotem badania są zwrotne wpływy międzyjęzykowe u dorosłych uczących się języków skandynawskich (norweskiego, szwedzkiego lub duńskiego) jako L3 w warunkach nauczania formalnego. Badaniu został poddany wpływ L3 na L2 angielski oraz wpływ L3 na L1 polski. Celem było ustalenie, czy zwrotne wpływy międzyjęzykowe mogą występować poza środowiskiem immersyjnym, czy są silniejsze u osób posługujących się dwoma językami wykazującymi podobieństwo strukturalne oraz czy są zależne od czynników wewnątrzjęzykowych. Przekrojowy charakter badań umożliwił zbadanie roli rosnącego poziomu zaawansowania w L3, a zastosowanie trzech zadań eksperymentalnych pozwoliło określić, w jakim stopniu typ zadania warunkuje intensywność tych efektów. Rozprawa obejmuje trzy badania empiryczne (Artykuły 1–3) oraz przegląd literatury (Artykuł 4). Wyniki badań empirycznych wskazują, że zwrotne wpływy międzyjęzykowe mogą występować zarówno w L1, jak i w L2. Szczególnie istotną rolę odgrywa obecność opcjonalności gramatycznej. W takich przypadkach obserwowane efekty są spójne oraz nasilają się wraz ze wzrostem poziomu zaawansowania w L3. Z kolei w odniesieniu do struktur nieopcjonalnych wpływy te ograniczają się do krótkotrwałych efektów obserwowanych na poziomie przetwarzania i produkcji ustnej, a ich intensywność słabnie wraz z rozwojem kompetencji w L3. Wyniki zostały zinterpretowane w ramach Linguistic Proximity Model. Praca przedstawia nowe wyniki świadczące o tym, że wpływy międzyjęzykowe mają charakter wielokierunkowy, obejmują struktury składniowe oraz występują w L1 i L2 nawet w warunkach nauczania formalnego. This PhD project examines regressive cross-linguistic influence (rCLI) among adult instructed learners of Scandinavian languages (L3 Norwegian, Swedish, or Danish). It focuses on L3-to-L2 and L3-to-L1 influence on word order in L2 English and L1 Polish. The studies examine whether rCLI can emerge in non-immersive contexts, whether it is reinforced by converging input from later-acquired languages, and how its effects are modulated by a range of intra-linguistic factors. The role of developing proficiency in the Scandinavian languages is assessed cross-sectionally, and the robustness of rCLI is compared across an acceptability judgement task, a self-paced reading task, and an oral production task. The thesis comprises three empirical studies (Articles 1–3), complemented by a state-of-the-art review (Article 4). The empirical studies demonstrate that rCLI can arise in both L1 and L2. Crucially, it is most robust in the presence of structural optionality, making the effects observable across both online and offline measures and strengthening with increasing L3 proficiency. By contrast, when the target structure is not optional, rCLI is largely confined to processing and oral production, and tends to diminish with increasing L3 proficiency. These findings are interpreted within the Linguistic Proximity Model. The thesis provides novel empirical evidence that cross-linguistic influence is a multidirectional phenomenon that extends into syntax and can arise in both L1 and L2, even in non-immersive instructional contexts.Item type:Item, Access status: Restricted , Otrzymywanie węgli aktywnych z materiałów odpadowych pochodzenia naturalnego oraz ich zastosowanie w procesach adsorpcyjnych(2026) Paluch, Dorota Magdalena; Pietrzak, Robert. Promotor; Bazan-Woźniak, Aleksandra. Promotor pomocniczyCelem badań w ramach rozprawy doktorskiej było opracowanie efektywnych i ekonomicznych adsorbentów węglowych otrzymywanych z odpadów przemysłu zielarskiego. Jako prekursory wykorzystano nasiona kopru włoskiego oraz kminku zwyczajnego, które poddano aktywacji chemicznej z użyciem K2CO3, Na2CO3 i H3PO4. W badaniach analizowano wpływ rodzaju aktywatora, stosunku masowego prekursor-aktywator, temperatury procesu oraz sposobu ogrzewania na właściwości teksturalne, charakter powierzchni i zdolności sorpcyjne otrzymanych materiałów węglowych. Zbadano również możliwość wykorzystania aktywacji wspomaganej promieniowaniem mikrofalowym jako alternatywy dla konwencjonalnej obróbki termicznej. Najlepsze właściwości teksturalne i sorpcyjne wykazywały węgle aktywne otrzymane z zastosowaniem K2CO3. Materiały te charakteryzowały się znacznym udziałem mikroporów oraz wysoką wartością liczby jodowej. W przypadku ogrzewania mikrofalowego kluczowe znaczenie miała temperatura procesu. Aktywacja w 400°C nie prowadziła do wystarczającego rozwinięcia struktury porowatej, natomiast zwiększenie temperatury do 600°C skutkowało wyraźną poprawą właściwości teksturalnych otrzymanych adsorbentów. Pozyskane materiały zbadano pod kątem adsorpcji błękitu metylenowego i czerwieni metylowej jako modelowych zanieczyszczeń organicznych o odmiennym charakterze jonowym. Adsorpcję błękitu metylenowego na badanych materiałach porowatych najlepiej opisywał model Langmuira, natomiast w przypadku czerwieni metylowej lepsze dopasowanie uzyskano dla modelu Freundlicha. Kinetyka procesu była zgodna z modelem pseudo-drugiego rzędu, a efektywność adsorpcji zależała m.in. od pH roztworu, temperatury procesu, stopnia rozwinięcia struktury porowatej oraz obecności powierzchniowych grup funkcyjnych materiałów węglowych. Błękit metylenowy adsorbował się lepiej w środowisku zasadowym, natomiast czerwień metylowa w środowisku kwasowym. Adsorpcja miała charakter spontaniczny i endotermiczny, a mechanizm obejmował głównie oddziaływania elektrostatyczne, oddziaływania 𝜋𝜋−𝜋𝜋, wiązania wodorowe oraz udział mikro- i mezoporów. Wyniki pracy doktorskiej potwierdziły, że nasiona kopru włoskiego i kminku zwyczajnego mogą stanowić wartościowe prekursory adsorbentów węglowych do usuwania barwników organicznych z wód i ścieków, wpisując się w założenia gospodarki o obiegu zamkniętym. The aim of the study was to develop effective and economical carbon adsorbents derived from waste products of the herbal industry. Fennel and caraway seeds were used as precursors and subjected to chemical activation using K2CO3, Na2CO3, and H3PO4. The effects of the type of activator, the precursor-to-activator mass ratio, temperature, and heating method on the textural properties, surface characteristics, and sorption capacities of the resulting materials were analyzed. The feasibility of using microwave-assisted activation as an alternative to conventional thermal treatment was also evaluated. The most favorable textural and sorption properties were obtained for activated carbons produced using K2CO3. These materials were characterized by the highest specific surface area, a significant proportion of micropores, and a high iodine number. In the case of microwave heating, the process temperature was of key importance-activation at 400°C did not ensure sufficient development of the porous structure, whereas increasing the temperature to 600°C significantly improved the properties of the adsorbents. The materials obtained were examined for the adsorption of methylene blue and methyl red as model organic contaminants with different ionic characteristics. The adsorption of methylene blue was best described by the Langmuir model, while the adsorption of methyl red was best described by the Freundlich model. The kinetics of the process followed a pseudo-second-order model, and adsorption efficiency depended, among other factors, on the solution pH, temperature, the development of the porous structure, and the presence of surface functional groups. Methylene blue was adsorbed better in a basic environment, whereas methyl red was adsorbed better in an acidic environment. Adsorption was spontaneous and endothermic, and the mechanism primarily involved electrostatic interactions, 𝜋𝜋−𝜋𝜋 interactions, hydrogen bonding, and the contribution of micro- and mesopores. The results obtained in this doctoral dissertation confirm that plant-based waste - fennel and caraway seeds - can serve as valuable precursors for effective carbon adsorbents. The materials obtained show high application potential in processes for removing organic dyes from water and wastewater, while also contributing to the implementation of a circular economy.Item type:Item, Access status: Restricted , Wpływ wybranych grup surfaktantów na efektywność recepturowania oraz wytwarzania biodegradowalnych kosmetyków samochodowych(2026) Woźniak, Bartosz; Nowak, Izabela. Promotor; Wawrzyńczak, Agata. Promotor pomocniczyRozprawa doktorska dotyczy opracowania prośrodowiskowych produktów myjących do pielęgnacji pojazdów, ze szczególnym uwzględnieniem biodegradowalnych szamponów samochodowych. Celem badań było określenie wpływu mieszanin różnych surfaktantów na właściwości użytkowe, bezpieczeństwo oraz profil środowiskowy opracowywanych receptur, z uwzględnieniem możliwości ich wdrożenia do produkcji. W ramach prac opracowano dwie receptury koncentratów szamponów samochodowych o wysokich właściwościach myjących i pianotwórczych oraz korzystnym profilu środowiskowym. Produkty poddano kompleksowej ocenie obejmującej badania fizykochemiczne i reologiczne, ocenę właściwości pianotwórczych, wpływu na barierę naskórkową i bezpieczeństwa stosowania, analizę składu, badania konsumenckie oraz ocenę potencjału biodegradacji. Wyniki umożliwiły wybór receptury charakteryzującej się korzystnym połączeniem właściwości użytkowych, oceny konsumenckiej oraz profilu środowiskowego. Opracowane rozwiązania przygotowano z uwzględnieniem możliwości zastosowania w skali produkcyjnej, a dla wybranej receptury rozpoczęto produkcję przemysłową. Rozprawę przygotowano w formie spójnego tematycznie cyklu pięciu artykułów naukowych, obejmujących zarówno zagadnienia dotyczące surfaktantów i biosurfaktantów, jak i wyniki badań nad opracowanymi produktami. The doctoral thesis focuses on developing environmentally friendly car-care cleaning products, with particular emphasis on biodegradable car shampoos. The research aimed to determine how mixtures of different surfactants affect the performance, safety, and environmental profile of the developed formulations, as well as their potential for industrial implementation. Two car shampoo concentrate formulations were developed, characterized by high cleaning and foaming performance and a favorable environmental profile. The products underwent comprehensive evaluation, including physicochemical and rheological analyses, assessment of foaming properties, effects on the skin barrier and safety of use, compositional analysis, consumer studies, and evaluation of biodegradation potential. The results enabled the selection of a formulation combining favorable functional properties, consumer acceptance, and environmental characteristics. The developed solutions were designed for industrial-scale production, and production of the selected formulation has commenced. The thesis is a thematically coherent series of five scientific articles, covering issues related to surfactants and biosurfactants and the results of research on the developed products.Item type:Item, Access status: Restricted , Synteza, modyfikacje i badanie właściwości nowych norborneno-pochodnych związków boru i krzemu oraz ich polimerów otrzymywanych metodą metatetycznej polimeryzacji z otwarciem pierścienia (ROMP)(2026) Garbarek, Jerzy; Majchrzak, Mariusz. PromotorRozprawa doktorska pt. „Synteza, modyfikacje i badanie właściwości nowych norborneno-pochodnych związków boru i krzemu oraz ich polimerów otrzymywanych metodą metatetycznej polimeryzacji z otwarciem pierścienia (ROMP)” przedstawia opracowanie wydajnych i selektywnych metod syntezy nowych polimerów otrzymywanych metodą ROMP. W wyniku przemian organicznych i metaloorganicznych uzyskano nieopisane wcześniej materiały polimerowe zawierające aromatyczne, metalocenowe, bromo- i sililo-podstawione estry boronowe oraz alkilo- i arylo-pochodne etery sililowe. Otrzymane związki scharakteryzowano metodami spektroskopowymi (NMR, FTIR), chromatograficznymi (GC-MS, GPC), termicznymi (TGA), krystalograficznymi (X-ray) i elektrochemicznymi. Zbadano także potencjalne zastosowania otrzymanych materiałów, obejmujące procesy koordynacji, ocenę porowatości pod kątem separacji gazów, właściwości elektrochromowe oraz stabilność termiczną. Rozprawa obejmuje cztery publikacje (A1-A4): A1 dotyczy syntezy i polimeryzacji arylo-pochodnych estrów boronowych, A2 opisuje uzyskanie norborneno-ferrocenylo-pochodnego polimeru, A3 przedstawia otrzymywanie, modyfikacje i polimeryzację styrylo-pochodnych estrów boronowych norbornenu, natomiast A4 rozszerza bibliotekę monomerów o norborneno-pochodne etery sililowe oraz ich polimeryzację ROMP. Doctoral thesis entitled “Synthesis, modifications, and study of properties of new norbornene-derived compounds containing boron and silicon, along with their polymers produced through ring-opening metathesis polymerisation (ROMP)” presents the development of efficient and selective methods for the synthesis of new polymers obtained via the ROMP method. As a result of organic and organometallic reactions, previously unreported polymeric materials were obtained, containing aromatic, metallocene, bromo- and silyl-substituted boronic esters and alkyl- and aryl-derivatives of silyl ethers. The compounds obtained were characterised using spectroscopic (NMR, FTIR), chromatographic (GC-MS, GPC), thermal (TGA), crystallographic (X-ray) and electrochemical methods. The potential applications of the obtained materials were also investigated, including coordination processes, assessment of porosity with regard to gas separation, electrochromic properties and thermal stability. The thesis comprises four publications (A1–A4): A1 concerns the synthesis and polymerisation of aryl-derived boronic esters, A2 describes the preparation of a norbornene-ferrocenyl-derived polymer, A3 presents the preparation, modification and polymerisation of styryl-derived boronic esters of norbornene, whilst A4 extends the monomer library to include norbornene-derived silyl ethers and their ROMP polymerisation.Item type:Item, Access status: Open Access , The technology of the ridiculous, or how to ridicule democracy: the political instrumentalisation of absurdity(2026) Puppel, StanisławEsej podejmuje problem politycznego instrumentalizowania absurdu i ośmieszenia jako potencjalnego mechanizmu stopniowej degradacji demokracji. Wprowadza autorskie pojęcie technologii śmieszności (the technology of the ridiculous), rozumianej jako system wzajemnie powiązanych praktyk komunikacyjnych i politycznych, za pomocą których groteska, narcyzm, teatralizacja władzy, prowokacja oraz demonstracyjna nieodpowiedzialność stają się narzędziami osłabiania autorytetu instytucji demokratycznych. Autor wskazuje, że zagrożenie dla demokracji nie musi przyjmować postaci bezpośredniego zamachu na jej konstytucyjne podstawy. Może dokonywać się również poprzez systematyczne obniżanie jej godności, wiarygodności i społecznej atrakcyjności, a także przekształcanie debaty publicznej w permanentny spektakl politycznej groteski. Esej identyfikuje pięć podstawowych operacji składających się na technologię śmieszności oraz analizuje ich wzajemne powiązania i potencjalne konsekwencje instytucjonalne. Szczególną uwagę poświęca mechanizmom normalizacji politycznego absurdu, roli bezwarunkowych obrońców ośmieszanej władzy oraz mediom wzmacniającym obieg politycznego spektaklu. Główna teza zakłada, że ośmieszenie demokracji może stać się pośrednim sposobem jej delegitymizacji, a w dalszej perspektywie ułatwiać koncentrację władzy i osłabianie mechanizmów demokratycznej kontroli. Autor postuluje włączenie technologii śmieszności do programu badawczego politologii, komunikologii politycznej i socjologii instytucji demokratycznych, traktując ją jako kategorię analityczną wymagającą dalszych badań porównawczych i empirycznych.