Działania podejmowane przez nauczycieli współorganizujących kształcenie w klasach integracyjnych w procesie wspierania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi

Abstract

Rozprawa koncentruje się na analizie praktyk pedagogicznych nauczycieli współorganizujących proces kształcenia w klasach integracyjnych, ze szczególnym uwzględnieniem ich działań na rzecz wspierania uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SPE) w czasie lekcji. Badanie przybliża wielowymiarowy charakter pracy pedagogów specjalnych w tym modelu edukacji, który – choć wciąż istotny w Polsce – jest stosunkowo rzadko eksplorowany w literaturze pedagogicznej, zwłaszcza w zestawieniu z edukacją włączającą. Badania oparto na dwóch kluczowych koncepcjach teoretycznych: modelu przestrzeni klasy jako miejsca integracji (Zenon Gajdzica) oraz modelu funkcji nauczania (Manuela Rodriguez-Dorta i Africa Borges). Badania jakościowe miały charakter etnograficzny i obejmowały całoroczną obserwację pracy nauczycieli w dwóch klasach integracyjnych, analizę dokumentacji uczniów i notatki terenowe, a także dodatkowo przeprowadzono wywiady z dziewięcioma nauczycielami klas integracyjnych. Dzięki temu zebrano bogaty materiał dokumentujący codzienne działania nauczycieli współorganizujących, ich współpracę z nauczycielami wiodącymi oraz decyzje podejmowane w odpowiedzi na potrzeby uczniów. Praca ukazuje złożoność roli pedagoga specjalnego w klasie integracyjnej, podkreślając znaczenie odpowiedniego przygotowania nauczycieli. Uzyskane wyniki ukazują potrzebę zmiany w podejściu do przygotowywania nauczycieli, kładąc większy nacisk na rozwój kompetencji dydaktycznych i umiejętności tworzenia spójnych strategii edukacyjnych dostosowanych do potrzeb całej klasy.

The dissertation focuses on the analysis of pedagogical practices of teachers co-organizing the educational process in integrated classes, with particular emphasis on their activities to support students with special educational needs (SEN) during lessons. The study presents the multidimensional nature of the work of special educators in this model of education, which – although still important in Poland – is relatively rarely explored in pedagogical literature, especially in comparison with inclusive education. The research was based on two key theoretical concepts: the model of the classroom space as a place of integration (Zenon Gajdzica) and the model of the teaching function (Manuela Rodriguez- Dorta and Africa Borges). The qualitative research was ethnographic in nature and included a year-long observation of teachers' work in two integrated classes, analysis of students' documentation and field notes, and additionally interviews with nine teachers of integrated classes. Thanks to this, a rich material documenting the daily activities of co-organizing teachers, their cooperation with leading teachers and decisions made in response to students' needs was collected. The work shows the complexity of the role of a special educator in an integrated classroom, emphasizing the importance of adequate preparation of teachers for this function. The work provides conclusions of significant practical importance, indicating the need to develop support systems for teachers and improve teaching tools adapted to the diverse needs of students.