Późnohalsztackie mikroregiony osadnicze wokół grodzisk ludności łużyckich pól popielnicowych. Multidyscyplinarne badania nieinwazyjne i środowiskowe w oparciu o stanowiska w Komorowie, Gzinie, Bninie oraz Szczecinku

Abstract

Niniejsza praca doktorska miała na celu rozpoznanie osadnictwa grodowego ludności łużyckich pól popielnicowych (ŁPP) w oparciu o badania z zakresu archeologii środowiskowej i geoarcheologii. Punktem wyjścia były rozpoznane wykopaliskowo stanowiska w Gzinie, Komorowie, Bninie oraz Szczecinku. W trakcie badań wykorzystane zostały metody nieinwazyjne zapewniające wgląd w strukturę zabytku bez konieczności ingerencji w jego nawarstwienia oraz analizy paleoekologiczne dostarczające informacji o relacjach zachodzących w pradziejach na linii człowiek-środowisko. Uzupełnieniem prowadzonych prac były analizy przestrzenne lokalnego osadnictwa, lokujące każde z grodzisk w okolicznej sieci osadniczej. W efekcie pozyskano zasób nowych danych, niedostępnych badaczom kilka pokoleń wcześniej, który w odniesieniu do obecnej wiedzy archeologicznej umożliwił poszerzenie i częściową weryfikację dotychczasowych ustaleń dotyczących grodzisk ŁPP. Dzięki przeprowadzonym badaniom zaproponowano nową chronologię powstawania struktur osadniczych w mikroregionie Gzina, zweryfikowano ustalenia dotyczące zabudowy majdanu grodziska w Komorowie oraz częściowo zrekonstruowano lokalne uwarunkowania środowiskowe. Pomimo znacznego zniszczenia pozostałości ŁPP przez późniejsze fazy osadnicze na stanowiskach w Bninie i Szczecinku możliwe było znaczne poszerzenie obecnego stanu wiedzy oraz wykazanie przyszłych perspektyw badawczych.

The aim of this doctoral thesis was to identify the stronghold settlement of the Lusatian urnfield culture (LUC) based on environmental archaeology and geoarchaeology research. The starting point was the excavated sites in Gzin, Komorów, Bnin, and Szczecinek. The research used non-invasive methods that provided insight into the structure of the historic structure without the need to interfere with its layers, as well as paleoecological analyses that provided information about the relationships between humans and the environment in prehistoric times. The work was supplemented by spatial analyses of local settlements, locating each of the strongholds in the surrounding settlement network. As a result, a wealth of new data was obtained, unavailable to researchers several generations earlier, which, in relation to current archaeological knowledge, made it possible to expand and partially verify the existing findings concerning the LUC strongholds. Thanks to the research, a new chronology of the formation of settlement structures in the Gzin micro-region was proposed, the structure of the inner development of the stronghold in Komorowo were verified, and the local environmental conditions were partially reconstructed. Despite the significant destruction of the remains of the LUC by later settlement phases at the sites in Bnin and Szczecinek, it was possible to significantly expand the current state of knowledge and identify future research prospects.