Świadectwa / głosy / zapisy polskich Ravensbrüczanek. Mniej znana odsłona jednostkowego i wspólnotowego doświadczania lagru – próba konfrontacji

Abstract

Rozprawa dotyczy świadectw Polek, więzionych w latach 1939-1945 w niemieckim obozie koncentracyjnym dla kobiet w Ravensbrück (FKL Ravensbrück). Celem były opis, analiza i interpretacja tego zbioru oraz przybliżenie kobiecego doświadczania lagru w aspekcie jednostkowym i wspólnotowym. Kontekst stanowi ł y świadectwa Ravensbrüczanek z innych krajów oraz świadectwa byłych więźniarek KL Auschwitz-Birkenau. Metodologiczne instrumentarium rozprawy to pojęcia z trzech dyskursów: lagrowego, zagładowego i feministycznego, elementy warsztatu filologicznego i historycznego, a także pojęcia zapożyczone z psychologii i socjologii. Dysertacja składa się z dziewięciu rozdziałów: wstępnego, określającego tło historyczne dla dalszych rozważań, oraz ośmiu studiów przypadków, ułożonych chronologicznie według dat publikacji omawianych w nich świadectw. Dominują wśród nich głosy/zapisy, jedno miało charakter pozawerbalny (graficzno-malarski). Bohaterki rozprawy łączyła przynależność do inteligencji polskiej, a różniły daty i miejsca urodzenia/zamieszkania, status społeczny, światopogląd i wykształcenie/profesja. Ich różnorodność, również w przeżywaniu lagru i zapisywaniu tego doświadczenia, umożliwiła przybliżenie szczególnego momentu stawania się kobietą. Dopełnieniem dysertacji jest aneks zawierający wykaz topiki ravensbrückiej, imienny wykaz Ravensbrüczanek oraz wybrane dokumenty archiwalne.

The dissertation examines a body of the testimonies by Polish women imprisoned between 1939 and 1945 in the German women's concentration camp at Ravensbrück. The aim was to describe, analyze, and interpret this collection and to explore women's experiences of the camp from both individual and communal perspectives. The context was provided by testimonies from Ravensbrück women from other countries and by former female prisoners of Auschwitz-Birkenau. The methodological framework includes concepts from three discourses: camp studies, Holocaust research, feminist theory, also philological and historical methods, concepts borrowed from psychology and sociology. The dissertation is composed of nine chapters: an introductory one and eight case studies arranged chronologically according to the publication dates of the records under discussion. The testimonies are predominantly verbal accounts, while one is non-verbal (drawings and paintings). The dissertation's protagonists shared affiliation with the Polish intelligentsia, but differed in their dates and places of birth/residence, social status, worldview, and education/profession. Their diversity, including in their experiences of the camp and the recording of this experience, allowed for a closer look at the unique moment of „becoming a woman”. The dissertation concludes with an appendix containing a list of Ravensbrück-related topoi, a nominal register of Ravensbrück prisoners, selected archival documents.