Środa. Dzieje wielkopolskiego miasta królewskiego i sejmikowego w osiemnastym stuleciu

Abstract

Rozprawa jest próbą wstępnego uchwycenia dziejów XVIII-wiecznej Środy, gdzie odbywały się sejmiki ziemskie województw wielkopolskich. Głównymi źródłami wykorzystanymi w pracy są księgi miejskie, które dostarczyły wielu informacji dotyczących funkcjonowania miasta, księgi metrykalne pozwalające na podjęcie analizy demograficznej miasta, a także akta sejmikowe. Ramy chronologiczne pracy wyznaczają ważne wydarzenia w historii Środy – pożar miasta z 1697 r. oraz II rozbiór Polski. Zagadnienia omówiono w pięciu rozdziałach. W pierwszym scharakteryzowano obraz miasta – jego położenie, opis początków od czasów lokacji, topografii i kluczowych obiektów w mieście. Drugi rozdział porusza kwestie statusu miasta, struktury władz miejskich, funkcjonowania sądów miejskich, finansów oraz ustroju cechowego. W trzeciej części skupiono się na kwestiach związanych ze zmianami liczby ludności Środy, wewnętrznej stratyfikacji mieszczan, stosunkach rodzinnych oraz podjęto próbę analizy socjotopograficznej. Czwarty opisuje zagadnienia dotyczące rolnictwa i hodowli zwierząt, rzemiosła oraz handlu. W ostatnim rozdziale omówiono kwestie dotyczące życia religijnego, kultury intelektualnej oraz wpływu sejmiku na funkcjonowanie miasta. W zakończeniu zawarto krótkie podsumowanie oraz sugestie dotyczące pracy i perspektyw badawczych. Do pracy dołączono obszerną bibliografię oraz aneks źródłowy.

This dissertation is an attempt to provide an overview of the history of 18th-century Środa, where the sejmiks of the Greater Poland voivodeships were held. The main sources used in the work are city records, which provided a wealth of information on the town's functioning, parish registers allowing for a demographic analysis, and sejmik records. The chronological framework is defined by important events in Środa's history – the town fire of 1697 and the Second Partition of Poland. These issues are discussed in five chapters. The first characterizes the town – its location, a description of its origins since its location, topography, and key landmarks. The second chapter addresses the town's status, the structure of municipal authorities, the functioning of municipal courts, finances, and the guild system. The third part focuses on issues related to changes in Środa's population, the internal stratification of the townspeople, family relationships, and attempts a sociotopographic analysis. The fourth describes issues related to agriculture and animal husbandry, crafts, and trade. The final chapter discusses issues related to religious life, intellectual culture, and the influence of the sejmiks on the city's functioning. The conclusion includes a brief summary and suggestions for the work and research perspectives. An extensive bibliography and source appendix are included.