Zmiana klimatu jako podstawa do podejmowania działań partycypacyjnych w edukacji geograficznej i klimatycznej

Abstract

Rozprawa podejmuje interdyscyplinarną analizę roli edukacji geograficznej i klimatycznej w kształtowaniu postaw i kompetencji uczniów w kontekście współczesnych wyzwań środowiskowych. Głównym celem pracy było zbadanie znaczenia partycypacji oraz określenie możliwości podejmowania działań w zakresie mitygacji i adaptacji do zmiany klimatu, zgodnie z założeniami zrównoważonego rozwoju. Zastosowano zróżnicowane metody badawcze, umożliwiające kompleksowe ujęcie badanego problemu oraz triangulację danych. Przeprowadzono analizę porównawczą podstaw programowych geografii w wybranych krajach europejskich oraz badania empiryczne wśród uczniów i nauczycieli, które wykazały, że mimo rosnącej świadomości problematyki klimatycznej, poziom zaangażowania uczniów w działania partycypacyjne pozostaje niski. W odpowiedzi na zdiagnozowane potrzeby opracowano i wdrożono autorski projekt edukacyjny. Wyniki pomiaru dydaktycznego wykazały istotny wzrost wiedzy biorących w nim udział uczniów. Badania terenowe dotyczące wpływu zieleni miejskiej na modyfikację warunków termicznych i wilgotnościowych wykazały znaczącą jej rolę w łagodzeniu efektu miejskiej wyspy ciepła. Wyniki pracy potwierdzają, że odpowiednio zaprojektowana edukacja oparta na aktywnym uczestnictwie uczniów, może skutecznie zwiększać ich świadomość oraz motywować do podejmowania działań partycypacyjnych. Kluczowe znaczenie ma stosowanie metod kształcenia sprzyjających zaangażowaniu oraz powiązanie treści nauczania z realnymi problemami środowiskowymi, poprzez model kształcenia o charakterze transformacyjnym, w którym szkoła pełni rolę aktywnego uczestnika lokalnych działań na rzecz klimatu.

This dissertation undertakes an interdisciplinary analysis of the role of geography and climate education in shaping students' attitudes and competencies in the context of contemporary environmental challenges. The main goal of the work was to examine the importance of participation and identify opportunities for taking action to mitigate and adapt to climate change, in line with the principles of sustainable development. Various research methods were employed, enabling a comprehensive approach to the issue under investigation and data triangulation. A comparative analysis of geography core curricula in selected European countries was conducted, along with empirical research among students and teachers, which demonstrated that despite growing awareness of climate issues, the level of student engagement in participatory activities remains low. In response to identified needs, a proprietary educational project was developed and implemented. The results of the educational measurement demonstrated a significant increase in the knowledge of participating students. Field studies on the impact of urban greenery on the modification of thermal and humidity conditions demonstrated its significant role in mitigating the urban heat island effect. The results confirm that appropriately designed education based on active student participation can effectively increase student awareness and motivate them to undertake participatory activities. It is crucial to use engaging teaching methods and to link teaching content to real environmental problems through a transformative education model in which the school plays the role of an active participant in local climate actions.