Wpływ Komisji Kolonizacyjnej na przeobrażenia wsi wielkopolskiej. Powiat witkowski 1886-1918

Abstract

Celem pracy jest zbadanie działalności Komisji Kolonizacyjnej w powiecie witkowskim, ze szczególnym uwzględnieniem organizacji akcji kolonizacyjnej na poziomie lokalnym i jej realiów z perspektywy wewnętrznej – oddolnej. W rozprawie zwrócono szczególną uwagę na podejmowane przez Komisję Kolonizacyjną próby przeniesienia niemieckich modeli wsi na tereny kolonizowanej prowincji poznańskiej. Rozprawa składa się ze wstępu, pięciu rozdziałów, zakończenia i aneksu. W rozdziale pierwszym przedstawiono najważniejsze zagadnienia związane z okolicznościami utworzenia Komisji Kolonizacyjnej. Z kolei w rozdziale drugim najpierw omówiono okoliczności utworzenia powiatu witkowskiego, jego zasięg terytorialny i ogólną charakterystykę, a następnie przeanalizowano okres przejściowej administracji zakupionych majątków. W rozdziale trzecim skupiono się na rozważaniach nad szeroko rozumianym budownictwie kolonizacyjnym. Działalność spółdzielcza i oświata rolnicza stały się przedmiotem rozważań w rozdziale czwartym. W rozdziale piątym zaprezentowano wpływ Komisji na przemiany społeczne w powiecie witkowskim. Zakończenie stanowi podsumowanie badań, w tym odpowiedź na pytanie, w jaki sposób działalność Komisji przyczyniła się do zmian w przestrzeni wiejskiej oraz do powstania nowego rodzaju społeczności – osadniczej. W aneksie zawarto fragmenty niemieckich map topograficznych obejmujące zasięgiem kolonizowane majątki z terenu powiatu witkowskiego. W badaniach zastosowano analizę jakościową i ilościową źródeł. W pracy wykorzystano materiały zgromadzone w Archiwach Państwowych w Poznaniu oraz w Bydgoszczy, a także w Tajnym Archiwum Państwowym Fundacji Pruskiego Dziedzictwa Kulturalnego w Berlinie.

The scientific aim of this dissertation is to investigate the activities of the Settlement Commission in the Witkowo district, focusing on the organization of the colonization campaign at the local level and its realities from an internal (grassroots) perspective. In the dissertation, attention is drawn to the Settlement Commission's attempts to transfer German village models to the colonized areas of the Poznań Province. The dissertation consists of an introduction, five chapters, a conclusion, and an annex. The first chapter outlines the key issues related to the establishment of the Prussian Settlement Commission. The second chapter discusses the circumstances surrounding the creation of the Witkowo district, its territorial scope, and its general characteristics. It also includes a detailed analysis of the transitional period of so-called “own administration” of the acquired estates. The third chapter focuses on colonization construction in a broad sense. Cooperative activities and the agricultural education are discussed in the fourth chapter. The fifth chapter presents the influence of the Settlement Commission on social transformations within the Witkowo district. The conclusion summarizes the research, addressing how the activities of the Settlement Commission contributed to changes in the rural landscape, the emergence of a new type of community — the settlement community. The annex includes fragments of German topographic maps covering the estates in the Witkowo district purchased by the Settlement Commission. The research is based on both qualitative and quantitative analysis of sources. The source material used in this study comes from the State Archives in Poznań and Bydgoszcz, as well as from the Secret State Archives of the Prussian Cultural Heritage Foundation in Berlin.