Językowy obraz muzyki Fryderyka Chopina w polskim i rosyjskim dyskursie naukowo-dydaktycznym

Abstract

Celem rozprawy było porównanie językowego obrazu muzyki Chopina w polskich i rosyjskich tekstach naukowo-dydaktycznych. Przeanalizowano dziesięć monografii Chopinistów, skupiając się na sposobach werbalizacji muzyki fortepianowej. Badania objęły środki językowe takie jak metafory, epitety, emotywy i elementy wartościujące, które pozwalają opisać subiektywne doświadczenie muzyki. Wykazano, że ze względu na abstrakcyjność muzyki autorzy często wychodzą poza język naukowy, używając metaforyzacji i ocen.

Analiza przebiegała dwutorowo: od ogólnego opisu elementów dzieła (np. rytmu, barwy) po interpretacje konkretnych utworów. Wprowadzono pojęcie „językowego obrazu muzyki” jako kulturowo uwarunkowanego sposobu jej konceptualizacji. Badania potwierdziły, że polski i rosyjski dyskurs są zbieżne w opisie elementów formalnych, lecz różnią się w warstwie kontekstowej, biograficznej i subiektywnej interpretacji.

W obu tradycjach dominuje użycie metafor (zwłaszcza synestezyjnych) i epitetów. Różnice wynikają z odwołań do odmiennych kontekstów kulturowych. Analiza pokazała, że język opisu muzyki odzwierciedla sposób jej postrzegania, wartościowania i kategoryzacji w danej wspólnocie. Wskazano także potrzebę dalszych badań porównawczych z udziałem innych języków i kompozytorów.

The present study aimed to compare the linguistic representation of Chopin’s music in Polish and Russian scholarly-didactic texts. Ten monographs by Chopin scholars were examined, with a focus on the verbalization of piano music. The analysis considered linguistic devices such as metaphors, epithets, emotive expressions, and evaluative elements, which enable the articulation of the subjective experience of music. The findings indicate that, due to the abstract nature of music, authors frequently move beyond strictly scientific language, employing metaphorical and evaluative strategies.

The study proceeded along a dual trajectory: from a general description of the musical work’s elements (e.g., rhythm, timbre) to the interpretation of specific compositions. The concept of the “linguistic image of music” was introduced as a culturally conditioned mode of musical conceptualization. The research confirmed that Polish and Russian discourses align closely in describing formal elements but diverge in contextual, biographical, and subjective interpretive dimensions.

In both traditions, metaphors—particularly synesthetic ones—and epithets dominate. Differences largely stem from references to distinct cultural contexts. The analysis demonstrates that the language of music description reflects how music is perceived, valued, and categorized within a given cultural community. The study also highlights the need for further comparative research involving additional languages and composers.