Intermedialne relacje komiksu z filmem na przykładzie przetworzeń konwencji filmu noir

Abstract

Problemem badawczym pracy jest zjawisko przenikania konwencji klasycznego filmu noir do medium komiksu, ze szczególnym uwzględnieniem związków języka filmu z językiem komiksu. Punkt wyjścia stanowi obserwacja, że dotychczasowe badania nad relacjami obu mediów koncentrowały się przede wszystkim na adaptowaniu konkretnych komiksów na potrzeby kina. Znacznie rzadziej analizowano oddziaływanie odwrotne – wpływ estetyki filmowej na twórczość komiksową. Pierwszy rozdział poświęcony jest formule klasycznego filmu noir z lat 1941–1958. Wyszczególnienie i kategoryzacja elementów noirowej konwencji zostało podparte licznymi przykładami z reprezentatywnych filmów. Tematem rozdziału drugiego są historyczne i semiotyczne relacje filmu z komiksem. W badaniach uwzględniono elementy wspólne dla języków obu mediów oraz specyficzne dla każdego z nich, ze szczególnym uwzględnieniem aspektu filmowości komiksowego języka. Na trzeci rozdział składają się trzy analizy. Przedmiotem pierwszej z nich jest seria komiksowa Blacksad (2000–), stanowiąca modelowy przykład przetworzenia konwencji filmu noir, wzbogacony o element alegorii zwierzęcej. Druga analiza dotyczy komiksowej i filmowych adaptacji powieści Sokół maltański (1930) autorstwa Dashiella Hammetta. Każdy z tekstów kultury został przebadany pod kątem zastosowanych przez jego twórców technik adaptacyjnych. Trzecia analiza skupiona jest wokół kreacji postaci kobiecej w komiksowej serii Fatale (2012–2014). Dowiedziono w niej, iż twórcy z jednej strony wykorzystują utarte schematy konwencji, z drugiej zaś wyraźnie wychodzą poza jej ramy. Przeprowadzone w pracy badania stanowią dogłębną analizę zjawiska przenikania filmowej konwencji na grunt komiksu. Stanowią również zaproszenie do dalszych analiz ukierunkowanych na prześledzenie złożonych relacji filmu z komiksem.

This dissertation examines the transfer of classical film noir convention into the medium of comics, focusing on the relationship between film language and comic language. While previous research has mainly addressed the adaptation of comics for cinema, the reverse influence – how film aesthetics shape comic creation – has been far less explored. The first chapter analyzes the classical film noir formula from 1941 to 1958, identifying its key elements through representative film examples. The second chapter investigates historical and semiotic relationships between film and comics, highlighting both shared and medium-specific features, with particular attention to cinematic aspects of comic storytelling. The third chapter presents three case studies: the comic series Blacksad (2000–), a paradigmatic noir adaptation with animal allegory; comic and film adaptations of Dashiell Hammett’s The Maltese Falcon (1930), analyzed in terms of applied adaptation techniques; and the comic series Fatale (2012–2014), examining the depiction of female characters and showing both adherence to and creative expansion of noir conventions. The study provides an in-depth analysis of film conventions in comics and invites further research into the complex interplay between these two media.