Tożsamość migrantów i uchodźców w narracji i jako narracja – konstruowanie opowieści w literaturze

Abstract

Praca doktorska analizuje tożsamości narracyjne, polityczną podmiotowość i tożsamości kulturowe postaci migrantów, uchodźców i ich dzieci w anglojęzycznych powieściach i opowiadaniach opublikowanych w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i w Zjednoczonym Królestwie pomiędzy 1988 a 2021 rokiem. Główną hipotezą dysertacji jest to, że tożsamości we współczesnej literaturze migracyjnej istnieją w narracji i że same są narracjami. Skupiam się na siedmiu utworach literackich – pięciu powieściach i dwóch zbiorach opowiadań – autorstwa Edwidge Danticat, Dionne Brand, Davida Chariandy’ego, Diny Nayeri, Christy Lefteri i Omara El Akkada. Wybrane utwory analizuję z perspektywy konceptu tożsamości narracyjnej Paula Ricœura, z politycznej perspektywy opartej na filozofii Giorgio Agambena, Hanny Arendt, Jenny Edkins i innych badaczy oraz z perspektywy postkolonialnej rozwiniętej przez badaczy takich jak Homi K. Bhabha, Avtar Brah i Stuart Hall. Wykorzystuję również krytykę pojęcia rasy i urasowienia zaproponowaną przez Lindę Martín Alcoff, Frantza Fanona, Himani Bannerji i Christinę Sharpe. W badaniach odkrywam, że tożsamości migracyjne, uchodźcze i diasporyczne są często konstruowane w literaturze jako sfragmentaryzowane, nieciągłe i nielinearne opowieści dotknięte traumą. Argumentuję, że tekstowe i symboliczne struktury narracyjne zgodności i niezgodności, które znajduję w literaturze podmiotu, kwestionują zachodniocentryczny arystotelesowski paradygmat narracyjnej spójności i przyczyniają się do rozwoju, destabilizacji i symbolicznego „rozdęcia duszy” (Ricœur 1984: 16, tłumaczenie własne) anglojęzycznych narracji literackich. Współczesna literatura migracyjna udowadnia, że możliwe jest połączenie różnych zachodnich postmodernistycznych i niezachodnich narracyjnych tradycji w celu poszerzenia zakresu i rozdęcia formy anglojęzycznej powieści i opowiadania w ramach dekolonizacyjnej perspektywy narracyjnej. W prozie uchodźczej, migracyjnej i diasporycznej tożsamości narracyjne istnieją w stanie napięcia pomiędzy linearnością i nielinearnością, spójnością i niespójnością oraz jednością i rozłamem. W dysertacji analizuję również status polityczny bohaterów – migrantów, uchodźców i ich dzieci – wyłaniający się z kolonialnych „nieświatów” (Glissant 2010) i „niehistorii” (Glissant 1999). Interpretuję przedstawienia socjopolitycznych praktyk i miejsc, takich jak obóz dla uchodźców – które sprowadzają uchodźców do pozycji homo sacer (Agamben 1998), a migrantów i ich dzieci do urasowionego nagiego życia – jako wpływające na formowanie tożsamości narracyjnych. Ponadto, stosując terminologię rozwiniętą przez Edkins i Arendt, badam potencjał bohaterów do stawiania oporu przeciwko biopolityce, suwerennej władzy i urasowieniu. Wyniki analizy w tym aspekcie sugerują, że współczesna fikcja migracyjna i uchodźcza przedstawia bohaterów jako dążących do odzyskania podmiotowości politycznej, sprawczości i ciała wraz z tożsamością. Z punktu widzenia tożsamości kulturowej proponuję interpretację tożsamości postaci migrantów, uchodźców i ich dzieci jako nie tylko hybrydycznych lub tylko etnicznych, ale jako jednocześnie hybrydycznych i etnicznych, jednocześnie kosmopolitycznych i zaściankowych oraz jako doświadczających jednocześnie chaosu i ładu przynależności i braku przynależności. Znaczna część analizy tożsamości kulturowych skupia się na figurze domu, udomowieniu i pozycjach domu i traktuje je jako kategorie kulturowe i narracyjne. Niniejsza dysertacja może przyczynić się do zniesienia barier rasowych i kulturowych w badaniach nad migracją oraz w tak zwanych Black studies. Jednym z celów tej dysertacji jest również dążenie do dekolonizacji i odrzucenia esencjonalizmu w odniesieniu do tożsamości migrantów i uchodźców prezentowanych w fikcji literackiej. Ponadto, poprzez analizę figury uchodźcy w literaturze jako współczesnej reinkarnacji homo sacer niniejsza praca przyczynia się do wypełnienia luki w badaniach nad tym problemem.

Doctoral dissertation analyses the narrative identities, political subjectivities, and cultural identities of migrant, refugee, and second-generation characters in anglophone diasporic fiction published in the United States, Canada, and the United Kingdom between 1988 and 2021. The work’s hypothesis is that identities in contemporary migrant literature exist in narratives and are themselves narratives. I focus on seven works of contemporary fiction – five novels and two short story collections – by Edwidge Danticat, Dionne Brand, David Chariandy, Dina Nayeri, Christy Lefteri, and Omar El Akkad. I analyse them from the perspective of Paul Ricœur’s narrative identity, the political perspectives of Giorgio Agamben, Hannah Arendt, Jenny Edkins, and other scholars, and the postcolonial perspectives of, among others, Homi K. Bhabha, Avtar Brah, and Stuart Hall. I also employ a critical perspective towards “race” developed by Linda Martín Alcoff, Frantz Fanon, Himani Bannerji, and Christina Sharpe. I find that migrant, refugee, and diasporic identities are frequently constructed in contemporary fiction as fragmented, discontinuous, non-linear, and trauma-affected stories. I argue that the textual and symbolic narrative structures of concordance and discordance in my corpus of primary fiction challenge the Western-centric Aristotelian paradigm of narrative coherence and contribute to the development, destabilisation, and symbolic “distention of the soul” (Ricœur 1984: 16) of fictional anglophone narratives. Contemporary migrant literature proves that it is possible to merge different Western postmodernist literary and non-Western narrative traditions to expand the scope and distend the form of the anglophone novel and the short story within a decolonising narrative perspective. In refugee, migrant, and diasporic prose, narrative identities exist in tension between linearity and non-linearity, coherence and incoherence, and unity and disunity. I also analyse migrants’, refugees’, and second-generation individuals’ political status as emerging from the colonial “nonworlds” (Glissant 2010) and “nonhistory” (Glissant 1999). I interpret how representations of sociopolitical practices and places, such as the refugee camp, which reduce the refugee to the position of the homo sacer (Agamben 1998) and the migrant and the second-generation individual to racialised bare life, affect the formation of narrative identities. Moreover, through the terminology developed by Edkins and Arendt, I explore the characters’ potential for resistance against biopolitics, sovereign power, and racialisation. My findings in this regard suggest that contemporary migrant and refugee fiction portrays its characters as striving to reclaim their political subjectivity, agency, and bodies alongside their identities. In terms of cultural identity, I propose interpreting migrant, second-generation, and refugee identities as not only hybrid or only ethnic, but as both hybrid and ethnic, both cosmopolitan and parochial, and as experiencing both chaos and order of belonging and unbelonging simultaneously. A large part of the cultural identity analysis focuses on home, homing, and home positions as both cultural and narrative categories. This dissertation hopes to contribute to the effort to de-isolate research in migrant and Black studies across racial and cultural boundaries in academia. Furthermore, it aims to join the scholarly work to decolonise and de-essentialise the identities of migrants and refugees as presented in fiction. Finally, it also contributes to filling the niche in analysing the figure of the refugee in literature as a contemporary reincarnation of the homo sacer.