AMUR Repository

Communities & Collections Help Add to Repository

Recent Submissions

Access status: Open Access ,
Solidaryzm w transformacji ustrojowej. Garść refleksji prawie osobistych
(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2023-03-30) Brzechczyn, Krzysztof
W artykule mającym charakter osobistego wspomnienia rozważa się rolę solidaryzmu i wspólnotowości we współczesnym społeczeństwie i gospodarce, a szczególnie w okresie transformacji ustrojowej 1989-1993.
Access status: Open Access ,
Hymn globalnego populizmu czy ostrzeżenie przed groźbą totalitaryzacji? Przypadek „Rich Men North of Richmond” Olivera Anthony’ego
(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2023-10-01) Brzechczyn, Krzysztof
The author interprets "Rich Men North of Richmond "by Oliver Anthony from an American populist way of thinking, whereby it is crucial to juxtapose the candor and straightforwardness of ‘simple’ people with the corruption of the elites. This, in turn, gives rise to wariness of experts and, in the long run, a kind of anti-intellectualism. In addition, the populist world view does not bring clear enough distinctions between various types of social rule, hoisting wealth to the position of society’s only attribute. These themes, mixed with religious undertones, the author argues, can all be found in Anthony’s popular song
Access status: Open Access ,
O harcerzu, który został prezydentem. Biografia Kazimierza Sabbata
(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2023-10-01) Brzechczyn, Krzysztof
Jest to recenzja książki Marka Wierzbickiego, "Prezydent RP Kazimierz Sabbat (1913–1989) i polska emigracja niepodległościowa. Lublin–Warszawa: IPN 2019, ss. 175, ISBN 978-83-8098-636-7
Access status: Open Access ,
Mitteleuropa, Trójmorze czy Międzymorze? W poszukiwaniu miejsca Polski w Europie Środkowej
(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2023-10-01) Brzechczyn, Krzysztof
The author discusses uniqueness and idiosyncrasies of Central Europe his tory, wondering what is there for the contemporary Polish state to do in a region threatened by Russian expansionist policies. Three distinct ways of shaping Polish foreign, European, policy in this respect are examined: the Mitteleuropa concept, recognizing the dominance of Germany, the concept of a The Three Seas Initiative (Trimarium), acknowledging the dominant role of the US, and, last but not least, the Intermarium concept assuming independent leading role of Poland in the region. In the further part of the paper an author discussed prospects and challenges connected with these three visions of Polish foreign policy.
Access status: Restricted ,
Rola FKBP2 w fałdowaniu proinsuliny i powstawaniu komórek β trzustki zróżnicowanych z ludzkich pluripotencjalnych komórek macierzystych
(2025) Urbaniak, Edyta; Borowiak, Małgorzata. Promotor
Cukrzyca stanowi jedno z największych wyzwań zdrowotnych współczesności, a jej przebieg związany jest z postępującą dysfunkcją i utratą komórek β trzustki. Prawidłowe funkcjonowanie tych komórek zależy od zdolności do intensywnej syntezy i wydzielania insuliny, co wymaga sprawnych mechanizmów fałdowania proinsuliny. Kluczową rolę w tym procesie odgrywają molekularne chaperony i izomerazy peptydylo-prolilowe, w tym peptydylo-prolyl cis-trans izomeraza 2 (FKBP2). Celem niniejszej rozprawy było zbadanie roli FKBP2 w procesie różnicowania i powstawaniu ludzkich komórek β in vitro, z wykorzystaniem pluripotencjalnych komórek macierzystych (ang. human pluripotent stem cells, hPSC). Postawiono hipotezę, że białko FKBP2 uczestniczy w prawidłowym fałdowaniu proinsuliny, a jego brak prowadzi do aktywacji stresu retikulum endoplazmatycznego (ER), zaburzeń homeostazy wapniowej oraz zmian w różnicowaniu w kierunku komórek β. W pracy opracowano trzy modele hPSC: 1) z delecją genu FKBP2 (ang. FKBP2 knockout, KO), 2) z jego nadekspresją (ang. FKBP2 gene overexpression, OE) oraz 3) z indukowaną delecją genu (ang. FKBP2 induced knockout, iKO). Hodowla hPSC była różnicowana w kierunku komórek β i analizowana z wykorzystaniem szeregu technik, włączając w to immunofluorescencję, western blot, mikroskopię ze strukturalnym oświetleniem i elektronową, testy sekrecji insuliny, pomiary stężenia wapnia oraz sekwencjonowanie RNA pojedynczych komórek (ang. single cell RNA-sequencing, scRNA-seq). Uzyskane wyniki pozwoliły stwierdzić, że brak FKBP2 prowadzi do spadku syntezy insuliny przy zachowanej produkcji proinsuliny, akumulacji C-peptydu, zaburzeń morfologii ziarnistości wydzielniczych oraz zmian w poziomie białek uczestniczących w powstawianiu komórek β. Równocześnie obserwowano aktywację stresu ER oraz spadek syntezy białka SERCA2, co skutkowało zaburzoną homeostazą wapniową. Analizy scRNA-seq ujawniły aktywację szlaku NFAT2–HDAC9, prowadzącą do zmiany fenotypu w kierunku komórek α trzustki. Interwencja farmakologiczna hamująca funkcję HDAC9 częściowo przywróciła syntezę insuliny i znacząco spowolniła proces różnicowania w stronę komórek α. Uzyskane wyniki wskazują, że FKBP2 pełni wieloaspektową rolę w komórkach β – działa jako białko opiekuńcze wspomagające fałdowanie proinsuliny, jako regulator odpowiedzi na stres siateczki śródplazmatycznej (ER) i modulator homeostazy wapniowej oraz jako czynnik stabilizujący „tożsamość” komórek β. Jego brak inicjuje kaskadę zaburzeń molekularnych prowadzących do utraty funkcjonalności i przeprogramowania procesu różnicowania w kierunku komórek α. Wyniki te sugerują, że FKBP2 może być potencjalnym biomarkerem funkcji i wydajności procesu różnicowania komórek β z hPSC, co jest istotne dla terapii komórkowych i interwencji farmakologicznych ukierunkowanych na poprawę powstawania i funkcjonowania komórek β w cukrzycy. Diabetes presents a significant health challenge today, primarily linked to the progressive dysfunction and loss of pancreatic β-cells. The effective functioning of these cells relies on their ability to quickly synthesize and secrete insulin, which hinges on the proper mechanisms for proinsulin folding. In this regard, molecular chaperones and peptidyl-prolyl isomerases, particularly peptidyl-prolyl cis-trans izomerase 2 (FKBP2), are crucial. This dissertation aims to explore the role of FKBP2 in the differentiation and formation of human β-cells in vitro, leveraging human pluripotent stem cells (hPSCs). It is believed that FKBP2 plays a crucial role in ensuring proinsulin folds correctly, and its absence triggers endoplasmatic reticulum (ER) stress, disrupts calcium homeostasis, and affects the differentiation process towards β- cells. To investigate this, three hPSC models were established: 1) a model with the FKBP2 gene deleted (knockout, KO), 2) a model with FKBP2 overexpression (OE) and 3) a model with an induced knockout of the gene (iKO). The cell cultures were directed toward β-cells and assessed through a diverse range of techniques, including immunofluorescence, Western blotting, structured illumination microscopy, electron microscopy, insulin secretion assays, calcium measurements, and single-cell RNA-sequencing (scRNA-seq). The findings indicated that FKBP2 deficiency results in reduced insulin synthesis while maintaining proinsulin production. This was accompanied by C-peptide buildup, changes in secretory granule structure, and diminished expression of β-cell maturation markers. At the same time, there was evidence of ER stress activation and lower levels of SERCA2 protein, which led to disrupted calcium balance. Further scRNA-seq analysis uncovered activation of the NFAT2- HDAC9 pathway, suggesting a transition toward a pancreatic α-cell phenotype. Pharmacological intervention that inhibits HDAC9 function has been shown to partially restore insulin synthesis and notably slow the differentiation process toward α-cells. This highlights the multifaceted role of FKBP2 in β-cells: it serves as a chaperone for proinsulin folding, regulates the endoplasmic reticulum (ER) stress response, modulates calcium homeostasis, and stabilizes β-cell identity. When FKBP2 is absent, it triggers a cascade of molecular disruptions that result in a loss of functionality and a shift in the differentiation process toward α-cells (cellular reprogramming). These findings suggest that FKBP2 could be a valuable biomarker for assessing the function and efficiency of β-cell differentiation from hPSCs, which is crucial for advancing cell therapies and pharmacological strategies aimed at enhancing β-cell formation and function in diabetes.