Rola podstawowych potrzeb psychologicznych w sieci powiązań między uporczywymi objawami somatycznymi a myślami samobójczymi we wczesnej dorosłości

Abstract

Niniejszy projekt badawczy odpowiadał na rosnące zapotrzebowanie na pogłębienie badań nad uporczywymi objawami somatycznymi (PPS) o nieznanej przyczynie oraz współwystępującymi z nimi problemami w populacji młodych dorosłych w Polsce, charakteryzującej się podwyższonym ryzykiem pogorszenia zdrowia psychicznego i kryzysu samobójczego. Badanie własne koncentrowało się na analizie słabo rozpoznanych w tym obszarze psychospołecznych czynników, w szczególności frustracji i zaspokojenia podstawowych potrzeb psychologicznych: autonomii, kompetencji i więzi, zakorzenionych w teorii autodeterminacji (SDT), a dokładniej teorii podstawowych potrzeb psychologicznych (BPNT). Chociaż w literaturze przedmiotu PPS oraz współwystępujące ryzyko samobójcze wiązane jest przede wszystkim z obciążeniem objawami niezależnie od ich przyczyny, ich chronicznością, płcią, depresyjnością oraz poczuciem beznadziei wobec własnej sytuacji, nadal niewiele wiadomo o potencjalnej roli podstawowych potrzeb psychologicznych w strukturze wzajemnych zależności między tymi czynnikami. Metodologia: W celu pogłębionego rozpoznania analizowanego problemu zaprojektowano badanie własne w podejściu eksploracyjnym, ilościowym, o schemacie przekrojowym, oparte na pomiarze metodami samoopisowymi oraz analizie sieciowej. Badanie przeprowadzono w formie zdalnej i anonimowej. Do udziału w badaniu włączono łącznie N = 508 osób, w tym 284 kobiety i 224 mężczyzn, w średnim wieku 24 lat (M = 24,49; SD = 3,25; Min = 18,00; Max = 29,00), reprezentujących pierwszą połowę okresu wczesnej dorosłości. Wszyscy respondenci zadeklarowali zainteresowanie udziałem w badaniu, zaakceptowali jego warunki oraz spełniali kryterium doświadczenia co najmniej jednego objawu somatycznego o nieznanej przyczynie, utrzymującego się przez okres równy lub dłuższy niż trzy miesiące, ocenianego za pomocą rozszerzonej wersji Kwestionariusza Zdrowia Pacjenta – Skali Somatycznej (PHQ-15) do pomiaru PPS. Pozostałe zastosowane narzędzia pomiarowe obejmowały: Skalę Zaspokojenia i Frustracji Podstawowych Potrzeb (BNSFS) do pomiaru frustracji i zaspokojenia potrzeb autonomii, kompetencji i więzi; Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta-2 (PHQ-2) do oceny nasilenia objawów depresyjnych; Skróconą Skalę Beznadziei (SHS) do pomiaru poczucia beznadziei; pozycję 9 Kwestionariusza Zdrowia Pacjenta – Skali Depresji (PHQ-9) do oceny myśli samobójczych; oraz autorski kwestionariusz socjodemograficzny obejmujący pytania o wiek, płeć, poziom wykształcenia i status zawodowy. Głównym celem analizy była empiryczna eksploracja modelu sieciowego opisującego zależności między mierzonymi zmiennymi. Analiza z wykorzystaniem modelu EBICglasso obejmowała identyfikację struktury powiązań, estymację kierunku powiązań i wag krawędzi, ocenę centralności węzłów (siła, bliskość, pośrednictwo, oczekiwany wpływ) oraz wyodrębnienie modularnej organizacji domen teoretycznych. Dodatkowo stabilność analiz oceniono za pomocą procedury bootstrapingu i współczynników stabilności korelacji (CS). Przed rozpoczęciem badania pozyskano zgodę Komisji Etycznej. Wyniki: Analizowana sieć obejmowała 14 węzłów oraz 38 niezerowych krawędzi, z czego 66% (n = 25) spełniało kryterium rzetelności, nie obejmując zera w 95% przedziale ufności. Najwyższe wagi krawędzi dotyczyły relacji związanych z frustracją i zaspokojeniem podstawowych potrzeb psychologicznych, przy czym frustracja potrzeby więzi i autonomii pozostawała w dodatnich relacjach z depresyjnością oraz poczuciem beznadziejności, z którymi z kolei dodatnio powiązane były myśli samobójcze, pozostające również w relacji z nasileniem objawów somatycznych. Najwyższe wartości siły uzyskały zmienne związane z frustracją i zaspokojeniem podstawowych potrzeb, natomiast najniższe wartości odnotowano dla czasu trwania objawów niewyjaśnionych, które wykazywały niestabilność w procedurze bootstrapingu. W analizie miar centralności najwyższe wartości charakteryzowały frustrację potrzeby więzi, depresyjność oraz poczucie beznadziejności, a najniższe zmienne somatyczne i socjodemograficzne, przy czym zaspokojenie potrzeby więzi było jedynym węzłem o ujemnej wartości oczekiwanego wpływu. Analiza modularności ujawniła częściową zgodność struktury danych z założeniami teoretycznymi, wskazując na silne powiązania frustracji potrzeb z poczuciem beznadziejności oraz wyodrębnienie klastra depresyjnego połączonego z nasileniem myśli samobójczych i objawów somatycznych. Dyskusja: Niniejszy projekt stanowi jedną z pierwszych prób empirycznego powiązania koncepcji uporczywych objawów somatycznych o nieznanej przyczynie z teorią podstawowych potrzeb psychologicznych w perspektywie transdiagnostycznej i transsymptomatycznej. Uzyskane wyniki wspierają tezę o uniwersalnym znaczeniu potrzeb psychologicznych oraz ich istotnej roli w kształtowaniu cierpienia psychicznego, które w badanej próbie pełni funkcję pośredniczącą między aspektem psychospołecznym a nasileniem myśli samobójczych. Choć znaczenie potrzeb było dotychczas szeroko podkreślane w kontekście chorób somatycznych o jasno określonej etiologii, niniejsze badanie potwierdza ich kluczową rolę również w populacji osób we wczesnej dorosłości doświadczających PPS o nieznanej przyczynie, wskazując na ich znaczenie niezależnie od diagnostycznej etykiety. Jednocześnie badanie podkreśla znaczenie bieżącego nasilenia objawów somatycznych, w większym stopniu niż ich przewlekłości, w kontekście ideacji suicydalnej, co wskazuje na istotę redukcji cierpienia somatycznego celem obniżania ryzyka kryzysu. Wnioski: W odniesieniu do badanej populacji działania skoncentrowane na wzmacnianiu zaspokojenia potrzeby więzi, redukowaniu jej frustracji i redukcja nasilenia dolegliwości, mogą stanowić realny punkt wyjścia do pracy z wielowymiarowym doświadczeniem PPS. W tym kontekście wyniki te nie tylko otwierają pole dla dalszych badań integrujących perspektywę potrzeb psychologicznych z problematyką PPS, lecz także porządkują kierunki rozwoju przyszłych interwencji i wspierają rekomendowane od dawna kluczowe zmiany systemowe w opiece nad tą populacji.

This research project addressed the growing need to advance empirical research on persistent physical symptoms (PPS) of unknown origin and their co-occurring psychological difficulties among young adults in Poland, a population characterized by an elevated risk of mental health deterioration and suicidal crisis. The present study focused on psychosocial factors that remain insufficiently explored in this area, particularly the frustration and satisfaction of basic Psychological needs for autonomy, competence, and relatedness, grounded in Self-Determination Theory (SDT), and more specifically in Basic Psychological Needs Theory (BPNT). Although the literature primarily associates PPS and co-occurring suicidal risk with symptom burden regardless of etiology, chronicity, gender, depressive symptoms, and hopelessness, little is known about the role of basic psychological needs within the structure of interrelationships among these factors. Methodology: An exploratory, quantitative, cross-sectional study design was employed, based on selfreport measures and network analysis. Data were collected anonymously via an online survey. The final sample consisted of N = 508 participants, including 284 women and 224 men, with a mean age of 24.49 years (SD = 3.25; Min = 18.00; Max = 29.00), representing the first half of early adulthood. All participants expressed informed consent and met the inclusion criterion of experiencing at least one medically unexplained physical symptom persisting for three months or longer, assessed using the extended version of the Patient Health Questionnaire–15 Somatic Symptom Scale (PHQ-15). Additional instruments included: the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale (BNSFS), the Patient Health Questionnaire-2 (PHQ-2), the Short Hopelessness Scale (SHS), Item 9 of the Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), and a sociodemographic questionnaire. Network analysis using the EBICglasso model was conducted to identify network structure, estimate edge directions and weights, assess node centrality (strength, closeness, betweenness, expected influence), and examine modular organization. Stability was evaluated using bootstrap procedures and correlation stability coefficients (CS). Ethical approval was obtained prior to data collection. Results: The estimated network comprised 14 nodes and 38 nonzero edges, of which 66% (n = 25) met reliability criteria by excluding zero from the 95% confidence interval. The strongest edges involved relations between frustration and satisfaction of basic psychological needs. Frustration of relatedness and autonomy was positively associated with depressive symptoms and hopelessness, which were in turn positively linked to suicidal ideation. Suicidal ideation was also associated with the severity of somatic symptoms. The highest strength values were observed for variables related to need frustration and satisfaction, whereas the duration of unexplained symptoms showed the lowest and unstable values in bootstrap analyses. Centrality analyses revealed the highest values for relatedness frustration, depressive symptoms, and hopelessness, and the lowest for somatic and sociodemographic variables. Satisfaction of relatedness was the only node with a negative expected influence. Community detection analysis indicated partial correspondence with theoretical assumptions, revealing strong links between need frustration and hopelessness, as well as a depressive cluster connected to suicidal ideation and somatic symptom severity. Discussion: This project represents one of the first empirical attempts to integrate the concept of persistent physical symptoms of unknown origin with Basic Psychological Needs Theory within a transdiagnostic and transsymptomatic framework. The findings support the universal relevance of basic psychological needs and their central role in shaping depression and hopelessness, which in the present sample served as a linking factor in the relationship between psychosocial factors and suicidal ideation. Although the importance of basic needs has long been emphasized in the context of clearly defined somatic diseases, the present study demonstrates their relevance also among young adults experiencing PPS of unknown etiology, indicating their significance regardless of diagnostic labelling. Moreover, the findings indicate that current symptom severity, rather than symptom chronicity, is more strongly associated with suicidal ideation, underscoring the importance of reducing somatic symptom burden in efforts to lower crisis risk. Conclusions: For young adults with PPS of unknown etiology, interventions focused on strengthening relatedness satisfaction, reducing need frustration, and alleviating symptom burden may provide a valuable starting point for addressing the associated psychological burden and suicide thoughts. In this regard, the findings highlight the need for further theoretical and empirical integration of BPNT within PPS research and contribute to the development of more systematic and person-centered approaches to care.