Iberia i Lazyka w polityce zagranicznej Cesarstwa Rzymskiego od IV do połowy VII w. Studium historyczno-geograficzne

Abstract

Rozprawa analizuje rolę i znaczenie dwóch regionów Kaukazu Południowego: Iberii (współczesna wschodnia Gruzja) i Lazyki (współczesna zachodnia Gruzja) w polityce zagranicznej Cesarstwa Rzymskiego między IV a połową VII wieku n.e. Głównym celem pracy jest ustalenie, w jaki sposób warunki środowiskowe i geograficzne kształtowały politykę rzymską w regionie oraz jak Iberia i Lazyka funkcjonowały w szerszym kontekście imperialnej rywalizacji. Pierwszy rozdział rozprawy przedstawia rekonstrukcję geografii fizycznej Kaukazu Południowego w późnej starożytności. W oparciu o starożytne pisma geograficzne, dane archeologiczne oraz bardzo ograniczone badania paleoklimatyczne i palinologiczne, praca analizuje strukturę systemów górskich, sieci rzecznej, stref klimatycznych i pokrycia roślinnego. Drugi rozdział koncentruje się na geografii społecznej i kulturowej Iberii i Lazyki. Pokazuje, jak postrzeganie Kaukazu jako krainy odległej i półmitycznej stopniowo ustępowało bardziej pragmatycznemu rozumieniu jej znaczenia geopolitycznego, zwłaszcza gdy armia rzymska musiała prowadzić działania wojskowe na tym terytorium. Omawia także religijny i ideologiczny wymiar relacji rzymsko-kaukaskich. Chrystianizacja Iberii (w IV wieku) i Lazyki (w VI wieku, choć chrześcijanie byli tam obecni wcześniej) jest interpretowana jako akt zarówno duchowy, jak i polityczny, oznaczający deklarację lojalności wobec Konstantynopola jako centrum świata chrześcijańskiego.

The dissertation examines the role and significance of two regions of the South Caucasus: Iberia and Lazica in the foreign policy of the Roman Empire between the 4th and the mid-7th centuries AD. The primary objective of the study is to determine how environmental and geographical conditions shaped Roman policy in the region and how Iberia and Lazica functioned within the broader framework of imperial rivalry. The first chapter presents a reconstruction of the physical geography of the South Caucasus in Late Antiquity. Based on ancient geographical sources, archaeological data, and paleoclimatic and palynological studies, the work analyses the structure of mountain systems, river networks, climate zones, and vegetation patterns. The second chapter focuses on the social and cultural geography of Iberia and Lazica. It shows a process through which ancient perceptions of the Caucasus as a remote, semi-mythical land were gradually replaced by a more pragmatic understanding of its importance when the Roman army became involved in military actions in the area. The dissertation also discusses the religious and ideological dimensions of Roman-Caucasian relations. The Christianization of Iberia and Lazica is interpreted as both a spiritual and political act and declaration of loyalty to Constantinople as the centre of the Christian world.