Słowacka okupacja północnych terenów Spisza i Orawy w latach 1939-1945

Abstract

Rozprawa przedstawia słowacką okupację północnych części Spisza i Orawy podczas II wojny światowej, ukazując różne aspekty słowackiego panowania nad tymi obszarami. W oparciu o słowackie i niemieckie źródła omówiono początki udziału Bratysławy w wojnie przeciw Polsce oraz jej dążenia do zdobyczy terytorialnych. Potwierdzono tezę o gospodarczym rozwoju okupowanych ziem w pierwszych latach wojny, wynikającym z ogólnej koniunktury i lokalnych decyzji inwestycyjnych. Wykazano istnienie spójnego programu integracji inkorporowanych terenów, realizowanego mimo braku jednego dokumentu programowego. Kluczowym elementem polityki była słowakizacja połączona z depolonizacją, prowadzona przez szkołę, struktury partyjne i Kościół. Ukazano losy kapłanów usuwanych jako przeciwników politycznych, co potwierdziło ograniczoną represyjność reżimu. Przedstawiono także prześladowania mieszkańców za propolską postawę oraz mechanizmy prowadzące do zagłady społeczności żydowskiej. Omówiono rozpad słowackiej administracji oraz trudności mieszkańców w końcowym okresie wojny. Całość tworzy obraz okupacji odmienny od realiów innych regionów, czego wyrazem są straty ludnościowe wynoszące ok. 1,5% mieszkańców.

This dissertation examines the Slovak occupation of northern Spisz and Orawa during the Second World War, offering a holistic view of Slovak governance over these territories. Drawing on Slovak and German sources, it outlines Bratislava’s early involvement in the war and its territorial ambitions. It confirms the thesis of economic growth in the occupied areas during the initial war years, driven by national economic conditions and local investment policies. The study demonstrates that the Slovak authorities pursued a coherent, though unwritten, programme of integrating the annexed lands, consistently reflected in official documents and public discourse. A central element was the Slovakisation of the population, combined with depolonisation, carried out through schools, party structures and the Roman Catholic Church. The replacement of local clergy, seen as political opponents, illustrates both the methods and the relatively low repressiveness of the Ľudák regime, also visible in the treatment of pro-Polish inhabitants. The dissertation reconstructs the destruction of the Jewish community and describes the collapse of Slovak rule toward the war’s end. Altogether, these findings depict an occupation markedly different from that in other parts of Poland, reflected for instance in population losses of about 1.5%.