AMUR Repository

Communities & Collections Help Add to Repository

Recent Submissions

Access status: Open Access ,
Moralność sztucznych agentów
(2026) Mróz, Maciej; Stachewicz, Krzysztof. Promotor
W pracy przeanalizowano wysiłki zmierzające do wyposażenia sztucznych podmiotów w zdolność do rozważań moralnych, koncentrując się na koncepcjach etyki maszyn i sztucznych agentów moralnych, a także krytycznie przeanalizowano dotychczasowy dyskurs akademicki na te tematy. W toku analizy podjęto również zagadnienie, czy moralność rzeczywiście można obliczyć maszynowo. Ponadto krytycznie przeanalizowano próby tworzenia moralności obliczeniowej, ilustrując problem zbyt wąskich i redukcjonistycznych interpretacji pojęć filozoficznych przez niektórych badaczy zajmujących się robotyką i sztuczną inteligencją. Kluczowym wkładem badania jest uwzględnienie pojęcia kreatywności moralnej jako niezbędnego elementu pełnego działania moralnego. Opierając się na Bergsonie, Tischnerze i Wojtyle, pokazuje ono, że działania moralne wiążą się z kreatywną samostanowczością. Rozprawa argumentuje, że tego kreatywnego wymiaru nie da się odtworzyć za pomocą obliczeń maszynowych. Analiza prowadzi do wniosków, że systemy sztucznej inteligencji nie mogą osiągnąć pełnej sprawczości moralnej, ale mogą służyć jako instrumenty moralne wzmacniające ludzki osąd. Perspektywa teologiczna podkreśla nieredukowalne wymiary natury ludzkiej, których technologia nie jest w stanie odtworzyć, jednocześnie uznając rolę sztucznej inteligencji w szerszym kontekście socjotechnologicznym. The study analyzes efforts to equip artificial agents with capacity for moral deliberation, focusing on concepts of machine ethics and Artificial Moral Agents (AMAs), and critically reviews the academic discourse on these subjects to date. The analysis also examines whether morality indeed can be computed. Additionally, it critically reviews attempts at building computational morality, exemplifying the problem of overly narrow and reductionistic interpretations of philosophical concepts by some researchers in robotics and artificial intelligence. The study's key contribution introduces moral creativity as essential to genuine moral action. Drawing on Bergson, Tischner, and Wojtyła, it demonstrates that moral acts involve creative self-determination. The dissertation argues that this creative dimension cannot be computationally replicated. The conclusion: artificial systems cannot achieve true moral agency but can serve as moral instruments augmenting human judgment. The theological perspective emphasizes irreducible dimensions of human nature that technology cannot replicate, while recognizing AI's role in the broader sociotechnical context.
Access status: Open Access ,
Charakter prawny instrukcji ruchu i eksploatacji
(2026) Dragan, Dagmara; Sawczyn, Wojciech. Promotor
Sektor energetyczny odgrywa kluczową rolę w gospodarce i ładzie społecznym na poziomie lokalnym i globalnym. Jego specyfika, obejmująca wysoką kapitałochłonność inwestycji, długi czas ich realizacji oraz znaczące bariery wejścia na rynek, sprzyja powstawaniu monopoli, a pełna liberalizacja sektora nie została dotychczas osiągnięta. Realizacja celów polityki energetycznej państwa, takich jak bezpieczeństwo energetyczne, rozwój konkurencji oraz ograniczanie skutków monopoli naturalnych, wymaga interwencji regulacyjnej, w tym nałożenia licznych obowiązków na operatorów systemów energetycznych oraz sprawowania nadzoru przez Prezesa URE. Jednym z kluczowych obowiązków operatorów systemów przesyłowych, dystrybucyjnych, magazynowania i skraplania gazu ziemnego jest opracowanie instrukcji ruchu i eksploatacji, sporządzanych na podstawie art. 9g ustawy – Prawo energetyczne, w procedurze konsultacyjnej i zatwierdzanych decyzją administracyjną. Instrukcje te określają warunki korzystania z infrastruktury energetycznej oraz zasady jej eksploatacji, rozwoju i obsługi użytkowników, obejmując zarówno regulacje techniczne, jak i organizacyjno-kontraktowe. Zgodnie z ustawą stanowią one część umów łączących operatorów z użytkownikami systemów. Celem rozprawy jest wykazanie, że instrukcja ruchu i eksploatacji stanowi podstawowy instrument zarządzania i użytkowania systemu energetycznego o charakterze technicznym, organizacyjnym i prawnym, współkształtujący stosunki zobowiązaniowe. Praca składa się z pięciu rozdziałów poświęconych podstawom prawnym, zakresowi obowiązku, treści, procedurze opracowania oraz obowiązkowi stosowania instrukcji, a kończy się wnioskami i postulatami de lege ferenda. The energy sector plays a crucial role in the economy and social order at both the local and global levels. Its specific characteristics, including the capital-intensive nature of investments, long implementation periods, and significant barriers to market entry, foster the emergence of monopolies, and full liberalisation of the sector has not yet been achieved. The pursuit of state energy policy objectives, such as ensuring energy security, promoting competition, and mitigating the negative effects of natural monopolies, requires regulatory intervention, including the imposition of numerous obligations on energy system operators and regulatory oversight exercised by the President of the Energy Regulatory Office. One of the key obligations imposed on transmission, distribution, gas storage, and LNG system operators is the preparation of Polish network codes, developed pursuant to Article 9g of the Energy Law Act through a consultation procedure and approved by way of an administrative decision. These codes define the conditions for using energy infrastructure as well as the rules governing its operation, development planning, and user services, covering both technical and organisational-contractual matters. Under statutory provisions, Polish network codes form an integral part of the agreements between system operators and system users. The aim of the dissertation is to demonstrate that Polish network codes constitute a fundamental instrument for managing and using an energy system in technical, organisational, and legal terms, and that they co-shape the content of contractual relationships. The dissertation is structured into five chapters addressing the legal foundations, the subjective and objective scope of the obligation, the structure and content of the codes, the procedure for their adoption, and the obligation to apply them. The study concludes with findings relating to the stated thesis and detailed hypotheses, as well as de lege ferenda proposals.
Access status: Open Access ,
Rozproszeni przez ekran. Pokolenie Z z perspektywy dyspersji medialnej
(Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM, 2025) Jakubowski, Jakub
Książka podejmuje analizę relacji między współczesnymi mediami cyfrowymi a sposobem funkcjonowania przedstawicieli pokolenia Z. Celem pracy jest rozwinięcie koncepcji dyspersji medialnej jako kluczowej cechy współczesnego środowiska komunikacyjnego oraz narzędzia interpretacji praktyk medialnych młodego pokolenia. W pierwszej części książki autor omawia teoretyczne podstawy pojęcia dyspersji, wykorzystując metafory obecne w nauce o mediach oraz koncepcję mediów jako pryzmatu rozszczepiającego doświadczenia poznawcze, emocjonalne i społeczne. Drugi rozdział poświęcony jest charakterystyce pokolenia Z jako kategorii socjologicznej oraz analizie sposobów konsumpcji treści medialnych przez młodych użytkowników. Trzecia część pracy prezentuje projekt badań ilościowych mających na celu diagnozę poziomu dyspersji medialnej wśród przedstawicieli tej generacji. Zastosowane metody badawcze obejmują analizę statystyczną danych ankietowych pozwalającą zweryfikować założenia teoretyczne dotyczące fragmentaryzacji uwagi, wieloźródłowej konsumpcji treści oraz wpływu mediów na procesy poznawcze i emocjonalne. Wyniki badań wskazują na wysoki poziom dyspersji medialnej wśród respondentów, przejawiający się w równoległym korzystaniu z wielu platform, częstej zmianie źródeł informacji oraz silnym powiązaniu aktywności medialnej z konstruowaniem tożsamości i relacji społecznych. W zakończeniu autor wskazuje społeczne konsekwencje dyspersyjnego środowiska medialnego oraz formułuje postulaty dalszych badań nad wpływem mediów cyfrowych na funkcjonowanie młodego pokolenia. The book Distracted by the Screen: Generation Z in the Perspective of Media Dispersion by Jakub Jakubowski examines the relationship between contemporary digital media and the everyday functioning of Generation Z. The main objective of the study is to develop the concept of media dispersion as a defining feature of the contemporary communication environment and as an analytical framework for interpreting the media practices of young users. In the first part of the book, the author discusses the theoretical foundations of dispersion, drawing on metaphors used in media studies and the concept of media as a prism that refracts cognitive, emotional, and social experiences. The second chapter focuses on the sociological characteristics of Generation Z and analyzes their patterns of media consumption. The third part presents a quantitative research project aimed at diagnosing the level of media dispersion among members of this generation. The study employs survey data and statistical analysis to verify theoretical assumptions concerning fragmented attention, multi-source media consumption, and the influence of media on cognitive and emotional processes. The findings indicate a high level of media dispersion among respondents, manifested in simultaneous use of multiple platforms, frequent switching between information sources, and the integration of media practices with identity formation and social interaction. The final section outlines the broader social implications of a dispersion-based media environment and proposes directions for further research on the impact of digital media on younger generations.
Access status: Restricted ,
Myśl wojskowa Jana Joachima Kampenhausena (1680-1742)
(2026) Krasoń, Maksymilian; Franz, Maciej. Promotor; Kościelniak, Karol. Promotor
Myśl wojskowa Jana Joachima Kampenhausena jest to głęboka analiza refleksji tegoż autora nad tematyką militarną, jakie pozostawił przede wszystkim na kartach swoich dwóch najważniejszych dzieł, rękopiśmiennego traktatu Obserwacye do wojennych operacyi y akcyi dla kommenderuiącego officera abo wodza oraz Chwała y apologia kopiy y pik cum refutatione niektorych zarzutow przeciwko nim, książki wydanej w Kaliszu w 1737 roku. Dzięki szerokim badaniom, w tym analizie porównawczej jego rozważań z dziełami innych autorów XVIII wieku określono, które z zaprezentowanych idei były jego oryginalnym pomysłem, a które powszechnie stosowaną praktyką, czy też zostały zaczerpnięte z innych dzieł. Wreszcie w ramach podsumowania, przedstawiona została ocena znaczenia myśli wojskowej Kampenhausena, zarówno z perspektywy historycznej, dla ówczesnej armii Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jak i dzisiejszej, dla badań nad historią polskiej myśli wojskowej. This dissertation presents an in-depth study of the military thought of Jan Joachim Kampenhausen (1680–1742), based primarily on his two most significant works: the manuscript treatise Obserwacye do wojennych operacyi y akcyi dla kommenderuiącego officera abo wodza and Chwała y apologia kopiy y pik cum refutatione niektorych zarzutow przeciwko nim, published in Kalisz in 1737. Through extensive research, including comparative analysis with the writings of other eighteenth-century authors, the dissertation identifies which of Kampenhausen’s ideas were original contributions, which reflected common military practices of his time, and which were adopted from other works. The study concludes with an evaluation of the significance of Kampenhausen’s military thought, both in its historical dimension—regarding the army of the Polish-Lithuanian Commonwealth—and in its contemporary relevance for research into the history of Polish military thought.
Access status: Open Access ,
Kuratorowanie antropocenu - między nauką o Ziemi a krytyką kulturową. Studium przypadku Anthropocene Curriculum
(2026) Olesiejuk, Oliwia; Jelewska, Agnieszka. Promotor
Celem niniejszej rozprawy doktorskiej jest krytyczne zestawienie i zanalizowanie dw6ch typ6w praktyk i narracji powiązanych z pojęciem antropocenu: naukowych, skupionych gł6wnie wok6ł nauk o Ziemi i badawczo-artystycznych, wyłaniających się wokół tego procesu, powstających w odniesieniu do berlińskiej inicjatywy kulturowej Anthropocene Curriculum (AC). Zgodnie z główną tezą rozprawy, omawiany proces, realizowany na styku ekspertyzy geologicznej i projektu kulturowego, można traktować jako laboratorium dla nowych, interdyscyplinarnych i transdyscyplinarnych badań wobec doświadczanych współcześnie ekologicznych kryzys6w. Odnotowując się do dyskurs6w krytycznych, powstających wokół koncepcji geologicznego antropocenu, proces ten problematyzuje metodologie nauk o Ziemi, zwracając uwagę na ich punkty dyskusyjne, widoczne przede wszystkim w sposobie uniwersalistycznego definiowania człowieka. Obrany przeze mnie kierunek metodologiczny łączy badania empiryczne (wywiady pogłębione i obserwacje uczestniczące), analizę krytyczną literatury dotyczącej geologii i stratygraficznych badan nad antropocenem, historii nauk o Ziemi, dyskursów krytycznych związanych z humanistyką środowiskową, studiami feministycznymi, postkolonialnymi, dekolonialnymi i rdzennymi, a także pogłębioną analizę i interpretację praktyk badawczo-artystycznych, które były częścią AC. The aim of this dissertation is to critically compare and analyse two forms of practices and narratives related to the concept of the Anthropocene: scientific accounts, grounded primarily in the Earth sciences, and artistic and research-based practices that have emerged in connection with the Berlin cultural initiative Anthropocene Curriculum (AC). This dissertation argues that the intersection of geological expertise and cultural practice in the AC constitutes a laboratory for new interdisciplinary and transdisciplinary strategies to address current ecological crises. Drawing on critical discourses surrounding the geological Anthropocene, the dissertation problematises the methodological assumptions of the Earth sciences, in particular their universalist definition of humanity. Methodologically, the dissertation combines empirical research-including in-depth interviews and participant observation-with critical analysis of geological and stratigraphic literature on the Anthropocene, the history of the Earth sciences; and scholarship in the environmental humanities, feminist, postcolonial, decolonial, and Indigenous studies. It also offers close analysis and interpretation of artistic and research practices developed within the AC.