AMUR Repository

Communities & Collections Help Add to Repository

Recent Submissions

Access status: Open Access ,
Długoterminowe koszty społeczne niekorzystnych warunków we wczesnym okresie życia w XIX-wiecznych populacjach na przykładzie miasta Poznania
(2026) Antosik, Szymon; Liczbińska, Grażyna. Promotor; Błażejczyk-Majka, Lucyna. Promotor
Celem rozprawy doktorskiej było zbadanie wpływu niekorzystnych warunków we wczesnym okresie życia na mobilność społeczną. Problem badawczy został przeanalizowany na podstawie indywidualnych danych o mieszkańcach XIX-wiecznego Poznania, zgromadzonych w Bazie Danych Historycznej Ludności Poznania. Dla kohorty osób urodzonych w latach 1830-1855 przypisano wskaźniki standardu życia odnoszące się do poszczególnych faz rozwoju. Zbadany został wpływ ekspozycji na niekorzystne warunki życia na prawdopodobieństwo zawarcia pierwszego małżeństwa oraz zmianę statusu społecznego pomiędzy urodzinami a małżeństwem. Wyniki wskazują na to, że narażenie na niekorzystne warunki w okresie prenatalnym (mierzone na podstawie wartości wskaźnika maskulinizacji noworodków w roku poczęcia) oraz kontakt z chorobami zakaźnymi we wczesnym dzieciństwie (mierzone na podstawie wartości surowego współczynnika zgonów) miały statystycznie istotny, negatywny wpływ na szansę zawarcia małżeństwa wśród osób urodzonych w Poznaniu w latach 1830-1855. Z kolei wysokie ceny żyta w czasie ciąży zwiększały szansę na późniejsze zawarcie ślubu. W przypadku zmiany statusu społecznego w okresie pomiędzy narodzinami a momentem zawarcia małżeństwa istotny okazał się wpływ ekspozycji na obciążenie chorobami w drugim i trzecim roku życia, która jednak obniżała szanse na spadek ze średniej lub wyższej warstwy społecznej do najniższej grupy. Wyniki zostały przedstawione w szerokim kontekście historycznym XIX-wiecznego Poznania, który obejmował analizę jego struktury społecznej i nierówności dochodowych, długookresowe przemiany demograficzne i analizę umieralności niemowląt oraz dzieci. This doctoral dissertation aims to examine the impact of adverse early-life conditions on social mobility. The research question was analysed using individual-level data on residents of nineteenth-century Poznań, collected in the Poznań Historical Population Database. For the birth cohort 1830-1855, indicators of living standards were assigned to specific developmental stages. The study examined the effects of exposure to adverse conditions on the probability of entering first marriage and on social mobility between birth and marriage. The findings indicate that exposure to adverse conditions during the prenatal period (proxied by the sex ratio at birth in the year of conception) and to infectious diseases in early childhood (measured by the crude death rate) had a statistically significant negative effect on the likelihood of marriage in the 1830–1855 Poznań birth cohort. By contrast, elevated rye prices during pregnancy were associated with a higher probability of marriage later in life. With respect to social mobility between birth and marriage, exposure to the disease burden in the second and third year of life had a statistically significant effect, reducing the probability of downward mobility from the middle or higher social strata into the lowest group. The results are embedded in a broad historical context of nineteenth-century Poznań, encompassing its social structure and income inequality, the demographic transition, and patterns of infant and child mortality.
Access status: Restricted ,
Iberia i Lazyka w polityce zagranicznej Cesarstwa Rzymskiego od IV do połowy VII w. Studium historyczno-geograficzne
(2026) Wieczorek, Marcin; Kotłowska, Anna. Promotor
Rozprawa analizuje rolę i znaczenie dwóch regionów Kaukazu Południowego: Iberii (współczesna wschodnia Gruzja) i Lazyki (współczesna zachodnia Gruzja) w polityce zagranicznej Cesarstwa Rzymskiego między IV a połową VII wieku n.e. Głównym celem pracy jest ustalenie, w jaki sposób warunki środowiskowe i geograficzne kształtowały politykę rzymską w regionie oraz jak Iberia i Lazyka funkcjonowały w szerszym kontekście imperialnej rywalizacji. Pierwszy rozdział rozprawy przedstawia rekonstrukcję geografii fizycznej Kaukazu Południowego w późnej starożytności. W oparciu o starożytne pisma geograficzne, dane archeologiczne oraz bardzo ograniczone badania paleoklimatyczne i palinologiczne, praca analizuje strukturę systemów górskich, sieci rzecznej, stref klimatycznych i pokrycia roślinnego. Drugi rozdział koncentruje się na geografii społecznej i kulturowej Iberii i Lazyki. Pokazuje, jak postrzeganie Kaukazu jako krainy odległej i półmitycznej stopniowo ustępowało bardziej pragmatycznemu rozumieniu jej znaczenia geopolitycznego, zwłaszcza gdy armia rzymska musiała prowadzić działania wojskowe na tym terytorium. Omawia także religijny i ideologiczny wymiar relacji rzymsko-kaukaskich. Chrystianizacja Iberii (w IV wieku) i Lazyki (w VI wieku, choć chrześcijanie byli tam obecni wcześniej) jest interpretowana jako akt zarówno duchowy, jak i polityczny, oznaczający deklarację lojalności wobec Konstantynopola jako centrum świata chrześcijańskiego. The dissertation examines the role and significance of two regions of the South Caucasus: Iberia and Lazica in the foreign policy of the Roman Empire between the 4th and the mid-7th centuries AD. The primary objective of the study is to determine how environmental and geographical conditions shaped Roman policy in the region and how Iberia and Lazica functioned within the broader framework of imperial rivalry. The first chapter presents a reconstruction of the physical geography of the South Caucasus in Late Antiquity. Based on ancient geographical sources, archaeological data, and paleoclimatic and palynological studies, the work analyses the structure of mountain systems, river networks, climate zones, and vegetation patterns. The second chapter focuses on the social and cultural geography of Iberia and Lazica. It shows a process through which ancient perceptions of the Caucasus as a remote, semi-mythical land were gradually replaced by a more pragmatic understanding of its importance when the Roman army became involved in military actions in the area. The dissertation also discusses the religious and ideological dimensions of Roman-Caucasian relations. The Christianization of Iberia and Lazica is interpreted as both a spiritual and political act and declaration of loyalty to Constantinople as the centre of the Christian world.
Access status: Restricted ,
Słowacka okupacja północnych terenów Spisza i Orawy w latach 1939-1945
(2026) Awzan, Kacper; Białecki, Konrad. Promotor
Rozprawa przedstawia słowacką okupację północnych części Spisza i Orawy podczas II wojny światowej, ukazując różne aspekty słowackiego panowania nad tymi obszarami. W oparciu o słowackie i niemieckie źródła omówiono początki udziału Bratysławy w wojnie przeciw Polsce oraz jej dążenia do zdobyczy terytorialnych. Potwierdzono tezę o gospodarczym rozwoju okupowanych ziem w pierwszych latach wojny, wynikającym z ogólnej koniunktury i lokalnych decyzji inwestycyjnych. Wykazano istnienie spójnego programu integracji inkorporowanych terenów, realizowanego mimo braku jednego dokumentu programowego. Kluczowym elementem polityki była słowakizacja połączona z depolonizacją, prowadzona przez szkołę, struktury partyjne i Kościół. Ukazano losy kapłanów usuwanych jako przeciwników politycznych, co potwierdziło ograniczoną represyjność reżimu. Przedstawiono także prześladowania mieszkańców za propolską postawę oraz mechanizmy prowadzące do zagłady społeczności żydowskiej. Omówiono rozpad słowackiej administracji oraz trudności mieszkańców w końcowym okresie wojny. Całość tworzy obraz okupacji odmienny od realiów innych regionów, czego wyrazem są straty ludnościowe wynoszące ok. 1,5% mieszkańców. This dissertation examines the Slovak occupation of northern Spisz and Orawa during the Second World War, offering a holistic view of Slovak governance over these territories. Drawing on Slovak and German sources, it outlines Bratislava’s early involvement in the war and its territorial ambitions. It confirms the thesis of economic growth in the occupied areas during the initial war years, driven by national economic conditions and local investment policies. The study demonstrates that the Slovak authorities pursued a coherent, though unwritten, programme of integrating the annexed lands, consistently reflected in official documents and public discourse. A central element was the Slovakisation of the population, combined with depolonisation, carried out through schools, party structures and the Roman Catholic Church. The replacement of local clergy, seen as political opponents, illustrates both the methods and the relatively low repressiveness of the Ľudák regime, also visible in the treatment of pro-Polish inhabitants. The dissertation reconstructs the destruction of the Jewish community and describes the collapse of Slovak rule toward the war’s end. Altogether, these findings depict an occupation markedly different from that in other parts of Poland, reflected for instance in population losses of about 1.5%.
Access status: Restricted ,
Dyskurs kulturowy w języku filmowym rumuńskiej nowej fali w perspektywie zjawiska miorytyczności
(2026) Przybylski, Krystian; Szpulak, Andrzej. Promotor
Zjawisko nowej fali w rumuńskiej kinematografii przybliżyło światu na początku XXI wieku heterogeniczną kulturę pełnego kontrastów i sprzeczności kraju na peryferiach Europy. Istnienie symbolicznej i stylistycznej matrycy, związanej z charakterystycznym dla tego obszaru pejzażem połoniny, poprzez rytmiczne falowanie odzwierciedlającej jakoby skrajności rumuńskiego rysu duchowego, postulował filozof kultury Lucian Blaga. Jako kategorię wyjaśniającą zaproponował – nawiązując do ikonicznego tekstu rumuńskiej kultury, ballady Miorița – „przestrzeń miorytyczną”, nieświadomy horyzont przestrzenny. Praca odnosi się do dyskursu dotyczącego możliwości wpływu owej stylistycznej matrycy na artystyczne dokonania – w tym przypadku nowofalowych reżyserów rumuńskich, mających upodobanie do obserwacyjnego stylu filmowania, języka realizmu czy bliskiego codzienności formalnego i inscenizacyjnego minimalizmu. Uwzględniająca taką optykę sytuacja badawcza skłoniła do wyboru czterech twórców: Cristiego Puiu, Cristiana Mungiu, Radu Munteana i Corneliu Porumboiu. W rozprawie przeanalizowany został ich dorobek z kluczowego dla tego nurtu okresu pomiędzy rokiem 2001 a 2016. Miorytyczny klucz interpretacyjny towarzyszył pogłębionej analizie – tematycznej oraz estetycznej – wybranych dzieł pod kątem przejawów symbolicznej i stylistycznej matrycy, obecnych poprzez takie figury i motywy jak motyw śmierci, motyw inicjacji, motyw wędrówki, motyw zdrady i ofiary czy figura matki i ojca. Uwagę poświęcono też zastosowanym narzędziom języka filmowego i estetycznym rozwiązaniom, takim jak inscenizacja i struktura dzieła. Wskazanie wspólnych kodów i motywów pozwalających na uznanie miorytycznej perspektywy za jeden z poręcznych kluczy interpretacyjnych rumuńskiej nowofalowej twórczości filmowej – zanurzonej w lokalności, a zarazem w uniwersalności – stanowi główny przedmiot badań i wniosków dysertacji. The emergence of the New Wave in Romanian cinema at the beginning of the 21st century introduced the world to the heterogeneous culture of a country on the periphery of Europe, a land full of contrasts and contradictions. The existence of a symbolic and stylistic matrix, linked to the landscape of the mountain pastures characteristic of this region, which through its rhythmic undulations seemed to reflect the extremes of the Romanian spiritual character, was postulated by the cultural philosopher Lucian Blaga. As an explanatory category, he proposed – drawing on the iconic text of Romanian culture, the ballad Miorița – the ‘Mioritic space’ (an unconscious spatial horizon). This work engages with the discourse concerning the potential influence of this stylistic matrix on artistic output – in this case, that of the Romanian New Wave directors, who favour an observational filming style, the language of realism, and a formal and staging minimalism close to everyday life. Taking this perspective into account, the research framework led to the selection of four filmmakers: Cristi Puiu, Cristian Mungiu, Radu Muntean and Corneliu Porumboiu. The thesis analyses their body of work from the period between 2001 and 2016, which is pivotal for this movement. A mythological interpretative framework accompanied an in-depth analysis – both thematic and aesthetic – of selected works in terms of manifestations of a symbolic and stylistic matrix, present through such figures and motifs as death, initiation, journey, betrayal and sacrifice, or the figures of mother and father. Attention was also paid to the tools of cinematic language and aesthetic solutions, such as staging and the structure of the work. The main subject of the research and conclusions of the dissertation is the identification of common codes and motifs that allow the mioritic perspective to be considered one of the useful interpretative keys to Romanian New Wave cinema, which is immersed in both locality and universality.
Access status: Open Access ,
Niwelowanie luki między oczekiwaniami a rzeczywistością? Opinie formalnych opiekunów na temat wyzwań w opiece nad osobami z demencją
(2026) Rosenfeld, Lilia; Isański, Jakub. Promotor
W nowoczesnych społeczeństwach zachodnich starzenie się populacji prowadzi do wzrostu zachorowań na demencję. Badanie przeprowadzone w Izraelu analizuje postawy formalnych opiekunów (pielęgniarek i asystentów) wobec jakości opieki nad pacjentami z demencją, skupiając się na rozbieżnościach między standardami profesjonalnymi a rzeczywistością instytucjonalną. Metody: W badaniu wykorzystano metodologię jakościową – wywiady grupowe (FCI). Wzięło w nim udział 47 uczestników, głównie dyplomowanych pielęgniarek pracujących na różnych oddziałach szpitalnych w Izraelu. Ramy teoretyczne oparto na połączeniu modelu Karaska (wymagania-zasoby) oraz modelu postaw ABC. Wyniki: Opiekunowie postrzegają obecną opiekę nad pacjentami z demencją jako niewystarczającą, bezosobową i pozbawioną więzi emocjonalnej. Główne wyzwania to nadmierne obciążenie pracą, brak zasobów, częste stosowanie przymusu bezpośredniego oraz niedostateczne przeszkolenie w zakresie opieki paliatywnej. Ważnym elementem były dylematy etyczne dotyczące „godnego umierania”. Wnioski: Konieczna jest zmiana koncepcji opieki nad osobami z demencją w kierunku podejścia holistycznego, skoncentrowanego na osobie. Zalecenia obejmują włączenie opieki paliatywnej do standardów geriatrycznych, poprawę szkolenia personelu w zakresie empatii oraz wykorzystanie terapii wspomagających, takich jak muzykoterapia, w celu poprawy jakości życia pacjentów. Background: In modern Western societies, the aging population is increasing, leading to a higher prevalence of dementia. This study, conducted in Israel, explores the attitudes of formal caregivers (nurses and nursing assistants) toward the quality of care provided to elderly patients with dementia, focusing on the gap between professional ideals and institutional reality. Methods: The research employed a qualitative methodology using Focus Group Interviews (FCI). The study included 47 participants, predominantly female registered nurses from various hospital departments in Israel. The theoretical framework combined the Job Demand-Resources Model and the ABC Model of Attitudes. Results: Caregivers generally perceive the current care for dementia patients as subpar, impersonal, and lacking emotional connection. Key challenges identified include heavy workloads, lack of resources, frequent use of physical restraints, and inadequate training in palliative care. Ethical dilemmas regarding "dying with dignity" and end-of-life decisions were prominent among staff views. Conclusions: There is an urgent need for a conceptual shift in dementia care, moving toward a holistic, person-centered approach. Recommendations include integrating palliative care into the dementia framework, improving staff training in communication and empathy, and utilizing cost-effective interventions like music therapy to enhance patients' quality of life.