Recent Submissions
Item type:Item, Access status: Restricted , Japońskie słowniki wzorców zdaniowych a opisy językoznawcze japońszczyzny(2026) Rozwadowski, Przemysław Damian; Jabłoński, Arkadiusz. PromotorCelem niniejszej rozprawy jest wykazanie, że wiele zjawisk gramatycznych języka japońskiego można wyjaśnić w sposób systemowy, a techniki stosowane przez niektórych badaczy niekoniecznie rzetelnie opisują zjawiska językowe japońszczyzny. W rozdziale pierwszym przedstawiono informacje ogólne na temat systemu fonologicznego, morfologicznego, leksykalnego oraz składniowego języka japońskiego. Przytoczono także przykłady opisów języka japońskiego, które niekoniecznie pozostają poparte założeniami zgodnymi z językoznawstwem ogólnym. W pierwszej sekcji rozdziału drugiego zdefiniowano termin systemowość, a następnie wskazano, jakie aspekty japońszczyzny należy uznać za systemowe. Umożliwiło to rewizję licznych ujęć niesystemowych proponowanych przez współczesnych badaczy. W końcowej części rozdziału przedstawiono ważniejsze wymiary gramatyczne japońszczyzny. Rozdział trzeci stanowi krótki zarys historii rozwoju praktyk opisu języka japońskie zarówno w perspektywie rodzimej i zewnętrznej. Obrazuje on utrwalanie się pewnych praktyk opisowych mających wpływ na czasy obecne. W rozdziale czwartym opisano sześć słowników wzorców zdaniowych oraz poddano analizie morfologicznej strukturę ich haseł. Ostatni rozdział stanowi podsumowanie spostrzeżeń poczynionych w treści rozprawy oraz zawiera propozycję klasyfikacji elementów wyróżnionych podczas segmentacji morfologicznej w celu ich systemowego opisu. The dissertation aims to demonstrate that many grammatical phenomena of Japanese can be explained in a systemic manner, current research methods do not always provide reliable descriptions. Chapter one introduces general features on Japanese phonological, morphological, lexical and syntactic systems along with examples of approaches that are not fully aligned with general linguistic principles. In the first section of the second chapter, the term systemness was defined, and then it was explained what aspects of Japanese should be considered systemic. This allowed for a revision of numerous non-systemic approaches proposed by modern researchers. In the final part of this chapter more significant grammatical dimensions of Japanese were introduced. The third chapter constitutes a brief outline of the historical development of techniques for describing Japanese, from both domestic and foreign perspectives. It highlights certain description practices that are still influential. In the fourth chapter six pattern dictionaries were analyzed and a morphological analysis of their entries was conducted. The final chapter summarizes the insights made in the dissertation and contains a proposal of classification of elements previously extracted through morphological segmentation.Item type:Item, Access status: Open Access , Językowy obraz muzyki Fryderyka Chopina w polskim i rosyjskim dyskursie naukowo-dydaktycznym(2026) Rusak-Mietlińska, Małgorzata; Sitarski, Andrzej. Promotor; Rachut, Konrad. PromotorCelem rozprawy było porównanie językowego obrazu muzyki Chopina w polskich i rosyjskich tekstach naukowo-dydaktycznych. Przeanalizowano dziesięć monografii Chopinistów, skupiając się na sposobach werbalizacji muzyki fortepianowej. Badania objęły środki językowe takie jak metafory, epitety, emotywy i elementy wartościujące, które pozwalają opisać subiektywne doświadczenie muzyki. Wykazano, że ze względu na abstrakcyjność muzyki autorzy często wychodzą poza język naukowy, używając metaforyzacji i ocen. Analiza przebiegała dwutorowo: od ogólnego opisu elementów dzieła (np. rytmu, barwy) po interpretacje konkretnych utworów. Wprowadzono pojęcie „językowego obrazu muzyki” jako kulturowo uwarunkowanego sposobu jej konceptualizacji. Badania potwierdziły, że polski i rosyjski dyskurs są zbieżne w opisie elementów formalnych, lecz różnią się w warstwie kontekstowej, biograficznej i subiektywnej interpretacji. W obu tradycjach dominuje użycie metafor (zwłaszcza synestezyjnych) i epitetów. Różnice wynikają z odwołań do odmiennych kontekstów kulturowych. Analiza pokazała, że język opisu muzyki odzwierciedla sposób jej postrzegania, wartościowania i kategoryzacji w danej wspólnocie. Wskazano także potrzebę dalszych badań porównawczych z udziałem innych języków i kompozytorów. The present study aimed to compare the linguistic representation of Chopin’s music in Polish and Russian scholarly-didactic texts. Ten monographs by Chopin scholars were examined, with a focus on the verbalization of piano music. The analysis considered linguistic devices such as metaphors, epithets, emotive expressions, and evaluative elements, which enable the articulation of the subjective experience of music. The findings indicate that, due to the abstract nature of music, authors frequently move beyond strictly scientific language, employing metaphorical and evaluative strategies. The study proceeded along a dual trajectory: from a general description of the musical work’s elements (e.g., rhythm, timbre) to the interpretation of specific compositions. The concept of the “linguistic image of music” was introduced as a culturally conditioned mode of musical conceptualization. The research confirmed that Polish and Russian discourses align closely in describing formal elements but diverge in contextual, biographical, and subjective interpretive dimensions. In both traditions, metaphors—particularly synesthetic ones—and epithets dominate. Differences largely stem from references to distinct cultural contexts. The analysis demonstrates that the language of music description reflects how music is perceived, valued, and categorized within a given cultural community. The study also highlights the need for further comparative research involving additional languages and composers.Item type:Item, Access status: Restricted , Wytwarzanie nowoczesności. Studium z pogranicza ontologii i teorii społecznej(2020) Urbański, Paweł; Nowak, Andrzej W. PromotorPraca jest poświęcona ontoepistemologicznej analizie procesu wytwarzania nowoczesności. Autor pracy poprzez równoczesne prowadzenie analizy epistemologicznej jak i ontologicznej wykazał w jaki sposób rozwijająca się nowczesność, sama równocześnie fundowała warunki możliwości swojego rozwoju. Praca Pawła Urbańskiego jest nowatorską próbą połączenia analizy filozoficznej i społeczno-historycznej. Zastosowane w pracy pojęcie ontoepistemologii stanowi rozszerzenie ujęcia tej kategorii zaproponowanego przez Mariolę Kuszyk-Bytniewską. Dzięki splataniu wątków epistemologicznych z ontologicznymi autor pracy przezwyciężył zarówno teorio- i epistemocentryzm analiz prowadzonych jedynie w ramach nurtów filozoficznych jak i ograniczenia metod socjologicznych i historycznych.Item type:Item, Access status: Restricted , Antonio Gramsci wobec wyzwań nauki i techniki. Perspektywy hegemonii kulturowej(2024) Adamowicz, Anna; Nowak, Andrzej W. PromotorItem type:Item, Access status: Open Access , Moralność sztucznych agentów(2026) Mróz, Maciej; Stachewicz, Krzysztof. PromotorW pracy przeanalizowano wysiłki zmierzające do wyposażenia sztucznych podmiotów w zdolność do rozważań moralnych, koncentrując się na koncepcjach etyki maszyn i sztucznych agentów moralnych, a także krytycznie przeanalizowano dotychczasowy dyskurs akademicki na te tematy. W toku analizy podjęto również zagadnienie, czy moralność rzeczywiście można obliczyć maszynowo. Ponadto krytycznie przeanalizowano próby tworzenia moralności obliczeniowej, ilustrując problem zbyt wąskich i redukcjonistycznych interpretacji pojęć filozoficznych przez niektórych badaczy zajmujących się robotyką i sztuczną inteligencją. Kluczowym wkładem badania jest uwzględnienie pojęcia kreatywności moralnej jako niezbędnego elementu pełnego działania moralnego. Opierając się na Bergsonie, Tischnerze i Wojtyle, pokazuje ono, że działania moralne wiążą się z kreatywną samostanowczością. Rozprawa argumentuje, że tego kreatywnego wymiaru nie da się odtworzyć za pomocą obliczeń maszynowych. Analiza prowadzi do wniosków, że systemy sztucznej inteligencji nie mogą osiągnąć pełnej sprawczości moralnej, ale mogą służyć jako instrumenty moralne wzmacniające ludzki osąd. Perspektywa teologiczna podkreśla nieredukowalne wymiary natury ludzkiej, których technologia nie jest w stanie odtworzyć, jednocześnie uznając rolę sztucznej inteligencji w szerszym kontekście socjotechnologicznym. The study analyzes efforts to equip artificial agents with capacity for moral deliberation, focusing on concepts of machine ethics and Artificial Moral Agents (AMAs), and critically reviews the academic discourse on these subjects to date. The analysis also examines whether morality indeed can be computed. Additionally, it critically reviews attempts at building computational morality, exemplifying the problem of overly narrow and reductionistic interpretations of philosophical concepts by some researchers in robotics and artificial intelligence. The study's key contribution introduces moral creativity as essential to genuine moral action. Drawing on Bergson, Tischner, and Wojtyła, it demonstrates that moral acts involve creative self-determination. The dissertation argues that this creative dimension cannot be computationally replicated. The conclusion: artificial systems cannot achieve true moral agency but can serve as moral instruments augmenting human judgment. The theological perspective emphasizes irreducible dimensions of human nature that technology cannot replicate, while recognizing AI's role in the broader sociotechnical context.