Recent Submissions
Item type:Item, Access status: Open Access , Organic carbon burial and sediment accumulation in the fjords of South Georgia, sub-Antarctic(Saga Journals, 2026-06-15) Szczuciński, Witold; Majewski, WojciechFjords are among the most efficient marine environments for trapping sediments and organic carbon (OC). They represent an important part of the global carbon cycle. Yet, quantitative data on OC burial rates are scarce in the Southern Hemisphere. Here, we present 210Pb-derived sediment accumulation rates (SAR), OC burial rates, and sediment properties from 10 sediment cores collected in the fjords of South Georgia, the largest sub-Antarctic island: Antarctic Bay, Fortuna Bay, Stromness Bay, and Cumberland Bay. SARs range from 2.1 ± 0.4 to 14.9 ± 2.8 mm/yr, total organic carbon (TOC) from 0.28% to 2.1%, and modern OC burial rates from 17.4 ± 1.2 to 64.6 ± 12.1 gOC/m2/yr, placing them towards the upper range of values reported globally. High rates reflect large sediment supply from steep, glacierised catchments, intense precipitation, and relatively high primary productivity. A strong relationship between SAR and OC burial rate indicates sediment delivery as the primary control, with the highest modern OC burial rate at a glacier-proximal site combining the highest SAR and lowest TOC. Tidewater glacier-fed fjords show higher SAR and OC burial rates than river-dominated systems. However, the maximum recorded burial rate (95.9 ± 8.3 gOC/m2/yr) occurred in King Edward Cove during the early 20th century, driven by the whaling industry, while the modern value (55.5 ± 4.8) is about half. These results suggest that OC burial in tidewater glacier-dominated fjords may increase in the short term under warming due to enhanced meltwater discharge, but decline in the longer term as retreat transforms fjords into river-dominated systems.Item type:Item, Access status: Open Access , Praktyki sondażowe na świecie i w Polsce: dokumentacja, reprezentatywność, preferencja techniki(2025) Rybak, Adam; Jabkowski, Piotr. Promotor; Cichocki, Piotr. Promotor pomocniczyBadania sondażowe znalazły się w historycznie szczególnej sytuacji. Z jednej strony obserwujemy ich ilościowy rozwój, a kolejne programy obejmują coraz bardziej odległe zakątki świata. Z drugiej strony można dostrzec podwójny kryzys. Po pierwsze badania oparte na Big Data oferują analizy o coraz wyższej jakości, które mogą stanowić w pewnych obszarach alternatywę dla sondaży. Po drugie pandemia COVID-19 wywołała kryzys w przeprowadzaniu badań sondażowych, znacząco ograniczając stosowanie zdecydowanie dominującej w obszarze społeczno-naukowym techniki wywiadu kwestionariuszowego. W krótkim okresie uniemożliwiło to realizację wywiadów w domu respondentów, a w dłuższej perspektywie poważnie osłabiło funkcjonowanie sieci ankieterskich. Ta sytuacja spowodowała przyspieszenie wdrażania alternatywnych technik – nawet instytucje silnie przywiązane do wywiadu kwestionariuszowego zmieniły swoje podejście. Zasygnalizowany problem sugeruje zasadność podjęcia refleksji metodologicznej i dokonania podsumowujących analiz, które mogą lepiej ukierunkować przyszły rozwój badań sondażowych. Podstawą mojej pracy doktorskiej jest seria czterech publikacji. Dwie pierwsze były wynikiem inwentaryzacji praktyk sondażowych z programów porównawczych, które obejmowały wszystkie zamieszkane kontynenty i zostały przeprowadzone w ciągu ostatnich 65 lat. Omawiają one praktyki dokumentacyjne, a także prezentują analizy wpływu charakterystyk sondaży na reprezentatywność. Dwie kolejne prace dotyczą problematyki preferencji techniki sondażu, jedna z nich ma charakter teoretyczny, a druga bazuje na dwóch badaniach przeprowadzonych w Polsce. Choć dwie pierwsze prace nie omawiają explicite tematyki zróżnicowania praktyk sondażowych na świecie, to jednak ich inwentaryzacja była warunkiem sine qua non przeprowadzenia analiz, dlatego temat ten znalazł swoje miejsce w poprzedzającym publikacje autoreferacie. Publikacja 1 łączy opis zmiennych dotyczących kompletności dokumentacji metodologicznej sondaży z programów porównawczych z jakościową oceną formy raportów i refleksją nad kierunkami ewentualnej standaryzacji tych dokumentów. Publikacja 2 używa modeli metaregresji, by ocenić wpływ charakterystyk (operatu, techniki, programu, doświadczenia instytucjonalnego) badań na ich reprezentatywność mierzoną za pomocą kryterium wewnętrznego, opartego wyłącznie na strukturze próby. Publikacja 3 ma charakter teoretyczny i poświęcona została próbie integracji hipotezy o preferencji techniki sondażu z kognitywistycznym modelem pamięci roboczej. Publikacja 4 natomiast wykorzystuje model wielomianowej regresji logistycznej, bazującej na pochodzących od polskich respondentów danych na temat preferencji techniki do zbadania czynników kształtujących jej zróżnicowanie. Najistotniejszymi wnioskami z całości analiz wydają się następujące kwestie: 1) Potrzeba wypracowania jednolitego standardu dokumentacji metodologicznej pozwalającego na automatyzację procesu zbierania danych metodologicznych. 2) Znaczenie dostępności operatu imiennego w sytuacji stopniowego odchodzenia od wywiadów kwestionariuszowych. 3) Potencjał sondaży mixed-mode do uzyskiwania prób o satysfakcjonującym poziomie reprezentatywności. 4) Zasadność badania źródeł i korelatów preferencji techniki sondażu w celu tworzenia modeli predykcyjnych pozwalających na planowanie przyszłych badań mixedmode w schemacie równoległym w poszczególnych krajach. Survey research is facing a historically unprecedented situation. On the one hand, quantitative growth continues, and additional programs cover more and more distant corners of the world. On the other hand, a double crisis can be attested. Research based on Big Data offers analyses of increasingly better quality and can potentially push surveys out from some areas. The Covid-19 pandemic caused a crisis in conducting research in face-to-face mode, which is dominant in the social and academic sphere – both making it impossible in the short term and threatening the existence of interviewer networks in the long term. This has accelerated the implementation of alternative modes – even institutions strongly attached to face-to-face, such as the European Social Survey or the Centre for Public Opinion Research (PL), have changed their approach. This suggests the relevance of looking back and making summary analyses to better guide future developments. My thesis is based on a series of four articles. The first two were the result of an inventory of survey practices from comparative programs carried out in the last 65 years. The data covers all inhabited continents. The first article uses the whole dataset to discuss documentation practices. The second deals with the impact of survey characteristics on the representativeness and uses a selected part of the dataset. Two other papers concern the issue of mode preference, the first in a theoretical way, and the other is based on two surveys conducted in Poland. These surveys are covered by the inventory. Papers do not explicitly discuss the subject of survey practices, but because their examination was a necessary condition for conducting analyses – this topic found its place in the self-report preceding the publications. The first publication combines a quantitative analysis of the completeness of survey methodological reports with a qualitative assessment of their form and a reflection on the possible standardization of these documents. The second publication uses three-level crossnested metaregression models to assess the impact of the survey characteristics (frame, mode, program, institutional experience) on their representativeness, measured by internal criteria based solely on the sample structure. The third publication is theoretical and concerns an attempt to integrate the hypothesis of mode preference with the cognitive model of working memory. The fourth publication contains a model of multinomial logistic regression based on declarative and behavioral data on mode preference of Polish respondents. The most important conclusions from the entire analysis are the following issues. 1) The need to create a uniform standard of methodological documentation with fixed headings, which would enable the automation of collecting methodological data. 2) The key importance of the availability of an individual sampling frame in the situation of departure from face-to-face surveys. 3) High potential of mixed-mode surveys to obtain robust sample representativeness. 4) Importance of studying local and global predictors of mode preference to create predictive models for planning future parallel mixed-mode surveys.Item type:Item, Access status: Open Access , Teatr wyborczy (theatrum electionibus) w demokracji przedstawicielskiej: kilka uwag o jego uniwersalnym i niezmiennym cyklu w kontekście komunikologii(2026) Puppel, StanisławEsej przedstawia koncepcję teatru wyborczego (theatrum electionibus) jako uniwersalnej i powtarzalnej instytucji komunikacyjnej charakterystycznej dla demokracji przedstawicielskiej. Autor, odwołując się do analogii z teatrem starogreckim, ukazuje kampanię wyborczą jako cykliczne przedstawienie o stabilnej strukturze dramaturgicznej, obejmującej określonych aktorów, przestrzeń oraz sekwencję działań prowadzących od prezentacji programów wyborczych do sprawowania władzy. Szczególną uwagę poświęcono transformacji komunikacyjnej zachodzącej pomiędzy fazą aktywności kandydata jako „trybuna ludowego” a fazą funkcjonowania jako dygnitarza państwowego. Zmiana ta obejmuje zarówno środki komunikacji werbalnej i niewerbalnej, jak i stopień dostępności polityków dla obywateli oraz poziom przejrzystości życia publicznego. W ujęciu komunikologicznym teatr wyborczy stanowi trwały mechanizm reprodukcji relacji pomiędzy elitami politycznymi a wyborcami, ujawniając napięcie między retoryką kampanii wyborczej, społecznymi oczekiwaniami a praktyką sprawowania władzy. Zaproponowany model ma charakter ogólny i może stanowić punkt wyjścia do dalszych badań nad komunikacją polityczną oraz antropologią demokracji przedstawicielskiej.Item type:Item, Access status: Restricted , Rola podstawowych potrzeb psychologicznych w sieci powiązań między uporczywymi objawami somatycznymi a myślami samobójczymi we wczesnej dorosłości(2026) Krawczyk, Julia; Ziarko, MichałNiniejszy projekt badawczy odpowiadał na rosnące zapotrzebowanie na pogłębienie badań nad uporczywymi objawami somatycznymi (PPS) o nieznanej przyczynie oraz współwystępującymi z nimi problemami w populacji młodych dorosłych w Polsce, charakteryzującej się podwyższonym ryzykiem pogorszenia zdrowia psychicznego i kryzysu samobójczego. Badanie własne koncentrowało się na analizie słabo rozpoznanych w tym obszarze psychospołecznych czynników, w szczególności frustracji i zaspokojenia podstawowych potrzeb psychologicznych: autonomii, kompetencji i więzi, zakorzenionych w teorii autodeterminacji (SDT), a dokładniej teorii podstawowych potrzeb psychologicznych (BPNT). Chociaż w literaturze przedmiotu PPS oraz współwystępujące ryzyko samobójcze wiązane jest przede wszystkim z obciążeniem objawami niezależnie od ich przyczyny, ich chronicznością, płcią, depresyjnością oraz poczuciem beznadziei wobec własnej sytuacji, nadal niewiele wiadomo o potencjalnej roli podstawowych potrzeb psychologicznych w strukturze wzajemnych zależności między tymi czynnikami. Metodologia: W celu pogłębionego rozpoznania analizowanego problemu zaprojektowano badanie własne w podejściu eksploracyjnym, ilościowym, o schemacie przekrojowym, oparte na pomiarze metodami samoopisowymi oraz analizie sieciowej. Badanie przeprowadzono w formie zdalnej i anonimowej. Do udziału w badaniu włączono łącznie N = 508 osób, w tym 284 kobiety i 224 mężczyzn, w średnim wieku 24 lat (M = 24,49; SD = 3,25; Min = 18,00; Max = 29,00), reprezentujących pierwszą połowę okresu wczesnej dorosłości. Wszyscy respondenci zadeklarowali zainteresowanie udziałem w badaniu, zaakceptowali jego warunki oraz spełniali kryterium doświadczenia co najmniej jednego objawu somatycznego o nieznanej przyczynie, utrzymującego się przez okres równy lub dłuższy niż trzy miesiące, ocenianego za pomocą rozszerzonej wersji Kwestionariusza Zdrowia Pacjenta – Skali Somatycznej (PHQ-15) do pomiaru PPS. Pozostałe zastosowane narzędzia pomiarowe obejmowały: Skalę Zaspokojenia i Frustracji Podstawowych Potrzeb (BNSFS) do pomiaru frustracji i zaspokojenia potrzeb autonomii, kompetencji i więzi; Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta-2 (PHQ-2) do oceny nasilenia objawów depresyjnych; Skróconą Skalę Beznadziei (SHS) do pomiaru poczucia beznadziei; pozycję 9 Kwestionariusza Zdrowia Pacjenta – Skali Depresji (PHQ-9) do oceny myśli samobójczych; oraz autorski kwestionariusz socjodemograficzny obejmujący pytania o wiek, płeć, poziom wykształcenia i status zawodowy. Głównym celem analizy była empiryczna eksploracja modelu sieciowego opisującego zależności między mierzonymi zmiennymi. Analiza z wykorzystaniem modelu EBICglasso obejmowała identyfikację struktury powiązań, estymację kierunku powiązań i wag krawędzi, ocenę centralności węzłów (siła, bliskość, pośrednictwo, oczekiwany wpływ) oraz wyodrębnienie modularnej organizacji domen teoretycznych. Dodatkowo stabilność analiz oceniono za pomocą procedury bootstrapingu i współczynników stabilności korelacji (CS). Przed rozpoczęciem badania pozyskano zgodę Komisji Etycznej. Wyniki: Analizowana sieć obejmowała 14 węzłów oraz 38 niezerowych krawędzi, z czego 66% (n = 25) spełniało kryterium rzetelności, nie obejmując zera w 95% przedziale ufności. Najwyższe wagi krawędzi dotyczyły relacji związanych z frustracją i zaspokojeniem podstawowych potrzeb psychologicznych, przy czym frustracja potrzeby więzi i autonomii pozostawała w dodatnich relacjach z depresyjnością oraz poczuciem beznadziejności, z którymi z kolei dodatnio powiązane były myśli samobójcze, pozostające również w relacji z nasileniem objawów somatycznych. Najwyższe wartości siły uzyskały zmienne związane z frustracją i zaspokojeniem podstawowych potrzeb, natomiast najniższe wartości odnotowano dla czasu trwania objawów niewyjaśnionych, które wykazywały niestabilność w procedurze bootstrapingu. W analizie miar centralności najwyższe wartości charakteryzowały frustrację potrzeby więzi, depresyjność oraz poczucie beznadziejności, a najniższe zmienne somatyczne i socjodemograficzne, przy czym zaspokojenie potrzeby więzi było jedynym węzłem o ujemnej wartości oczekiwanego wpływu. Analiza modularności ujawniła częściową zgodność struktury danych z założeniami teoretycznymi, wskazując na silne powiązania frustracji potrzeb z poczuciem beznadziejności oraz wyodrębnienie klastra depresyjnego połączonego z nasileniem myśli samobójczych i objawów somatycznych. Dyskusja: Niniejszy projekt stanowi jedną z pierwszych prób empirycznego powiązania koncepcji uporczywych objawów somatycznych o nieznanej przyczynie z teorią podstawowych potrzeb psychologicznych w perspektywie transdiagnostycznej i transsymptomatycznej. Uzyskane wyniki wspierają tezę o uniwersalnym znaczeniu potrzeb psychologicznych oraz ich istotnej roli w kształtowaniu cierpienia psychicznego, które w badanej próbie pełni funkcję pośredniczącą między aspektem psychospołecznym a nasileniem myśli samobójczych. Choć znaczenie potrzeb było dotychczas szeroko podkreślane w kontekście chorób somatycznych o jasno określonej etiologii, niniejsze badanie potwierdza ich kluczową rolę również w populacji osób we wczesnej dorosłości doświadczających PPS o nieznanej przyczynie, wskazując na ich znaczenie niezależnie od diagnostycznej etykiety. Jednocześnie badanie podkreśla znaczenie bieżącego nasilenia objawów somatycznych, w większym stopniu niż ich przewlekłości, w kontekście ideacji suicydalnej, co wskazuje na istotę redukcji cierpienia somatycznego celem obniżania ryzyka kryzysu. Wnioski: W odniesieniu do badanej populacji działania skoncentrowane na wzmacnianiu zaspokojenia potrzeby więzi, redukowaniu jej frustracji i redukcja nasilenia dolegliwości, mogą stanowić realny punkt wyjścia do pracy z wielowymiarowym doświadczeniem PPS. W tym kontekście wyniki te nie tylko otwierają pole dla dalszych badań integrujących perspektywę potrzeb psychologicznych z problematyką PPS, lecz także porządkują kierunki rozwoju przyszłych interwencji i wspierają rekomendowane od dawna kluczowe zmiany systemowe w opiece nad tą populacji. This research project addressed the growing need to advance empirical research on persistent physical symptoms (PPS) of unknown origin and their co-occurring psychological difficulties among young adults in Poland, a population characterized by an elevated risk of mental health deterioration and suicidal crisis. The present study focused on psychosocial factors that remain insufficiently explored in this area, particularly the frustration and satisfaction of basic Psychological needs for autonomy, competence, and relatedness, grounded in Self-Determination Theory (SDT), and more specifically in Basic Psychological Needs Theory (BPNT). Although the literature primarily associates PPS and co-occurring suicidal risk with symptom burden regardless of etiology, chronicity, gender, depressive symptoms, and hopelessness, little is known about the role of basic psychological needs within the structure of interrelationships among these factors. Methodology: An exploratory, quantitative, cross-sectional study design was employed, based on selfreport measures and network analysis. Data were collected anonymously via an online survey. The final sample consisted of N = 508 participants, including 284 women and 224 men, with a mean age of 24.49 years (SD = 3.25; Min = 18.00; Max = 29.00), representing the first half of early adulthood. All participants expressed informed consent and met the inclusion criterion of experiencing at least one medically unexplained physical symptom persisting for three months or longer, assessed using the extended version of the Patient Health Questionnaire–15 Somatic Symptom Scale (PHQ-15). Additional instruments included: the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale (BNSFS), the Patient Health Questionnaire-2 (PHQ-2), the Short Hopelessness Scale (SHS), Item 9 of the Patient Health Questionnaire-9 (PHQ-9), and a sociodemographic questionnaire. Network analysis using the EBICglasso model was conducted to identify network structure, estimate edge directions and weights, assess node centrality (strength, closeness, betweenness, expected influence), and examine modular organization. Stability was evaluated using bootstrap procedures and correlation stability coefficients (CS). Ethical approval was obtained prior to data collection. Results: The estimated network comprised 14 nodes and 38 nonzero edges, of which 66% (n = 25) met reliability criteria by excluding zero from the 95% confidence interval. The strongest edges involved relations between frustration and satisfaction of basic psychological needs. Frustration of relatedness and autonomy was positively associated with depressive symptoms and hopelessness, which were in turn positively linked to suicidal ideation. Suicidal ideation was also associated with the severity of somatic symptoms. The highest strength values were observed for variables related to need frustration and satisfaction, whereas the duration of unexplained symptoms showed the lowest and unstable values in bootstrap analyses. Centrality analyses revealed the highest values for relatedness frustration, depressive symptoms, and hopelessness, and the lowest for somatic and sociodemographic variables. Satisfaction of relatedness was the only node with a negative expected influence. Community detection analysis indicated partial correspondence with theoretical assumptions, revealing strong links between need frustration and hopelessness, as well as a depressive cluster connected to suicidal ideation and somatic symptom severity. Discussion: This project represents one of the first empirical attempts to integrate the concept of persistent physical symptoms of unknown origin with Basic Psychological Needs Theory within a transdiagnostic and transsymptomatic framework. The findings support the universal relevance of basic psychological needs and their central role in shaping depression and hopelessness, which in the present sample served as a linking factor in the relationship between psychosocial factors and suicidal ideation. Although the importance of basic needs has long been emphasized in the context of clearly defined somatic diseases, the present study demonstrates their relevance also among young adults experiencing PPS of unknown etiology, indicating their significance regardless of diagnostic labelling. Moreover, the findings indicate that current symptom severity, rather than symptom chronicity, is more strongly associated with suicidal ideation, underscoring the importance of reducing somatic symptom burden in efforts to lower crisis risk. Conclusions: For young adults with PPS of unknown etiology, interventions focused on strengthening relatedness satisfaction, reducing need frustration, and alleviating symptom burden may provide a valuable starting point for addressing the associated psychological burden and suicide thoughts. In this regard, the findings highlight the need for further theoretical and empirical integration of BPNT within PPS research and contribute to the development of more systematic and person-centered approaches to care.Item type:Item, Access status: Open Access , Kryzys – wierny towarzysz kobiet uzależnionych od alkoholu(2022) Włodarczyk, EwaPrzedmiotem rozważań w niniejszym artykule jest kryzys, stanowiący nieodłączny element ludzkiego życia, a zatem i obecny w życiu kobiet zdiagnozowanych jako uzależnione od alkoholu. Część prezentującą uzyskane wyniki badań poprzedzają, dopełniają i przeplatają rozważania wokół wieloaspektowości kryzysu. Z analizy wyników badań innych badaczy i własnych nasuwa się wniosek, że kryzysy są silnie skorelowane z kobiecymi problemami alkoholowymi. Można je zdiagnozować na kontinuum ich życia: od inicjacji alkoholowej, przez postępujące uzależnianie się, uzależnienie aż po proces stopniowego zdrowienia. Ramę konstrukcyjną dla uporządkowanej prezentacji wyników badań własnych stanowią typy kryzysu, wyróżnione przez J. Cullberga (1975) i L.M. Brammera (1985), obecne w biografiach respondentek. Ich narracje potwierdziły, że przywoływane przez nie kryzysy w różnych fazach ich życia wiązały się z regresem lub progresem oraz z poczuciem obniżenia lub podwyższenia jakości ich życia.