Recent Submissions
Item type:Item, Access status: Open Access , Klio i dziesiąta muza na szlakach wolności(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2024-10-08) Brzechczyn, KrzysztofArtykuł zawiera impresje i refleksje autora na temat XVI Międzynarodowego Festiwalu Filmowego „Niepokorni Niezłomni Wyklęci”, który od 4 do 7 października 2024 r. odbył się w Gdyni. Warto podkreślić, że podczas festiwalu prezentowane są filmy fabularne i dokumentalne o historii.Item type:Item, Access status: Open Access , Miejsce Polski w Europie w opozycyjnej myśli politycznej późnego PRL-u(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2024-06-28) Brzechczyn, KrzysztofJest to recenzja książki: "Miejsce Polski w Europie. Kwestie międzynarodowe w myśli politycznej opozycji demokratycznej w latach 1976–1989", wybór i opracowanie Tomasz Kozłowski, Jakub Kufel, Jan Olaszek, Przemysław Ruchlewski. Gdańsk: Europejskie Centrum Solidarności 2020Item type:Item, Access status: Open Access , "Literaci". Przykłady działań Służby Bezpieczeństwa wobec środowiska literackiego Poznania w latach 70. XX wieku(Fundacja "Otaczaj Blaskiem", 2023-12-31) Brzechczyn, KrzysztofIn this paper the activities of the Security Service (SB) towards writers in Poznań during the 1970s is described. The writers were members of the local division of the Związek Literatów Polskich. Based on Zbigniew Zblewski’s distinction, the author distinguishes three forms of invigilation: repressive, control and informative and through this interprets the activities of the communist political police.Item type:Item, Access status: Open Access , Zróżnicowanie nisz ekologicznych i wzorce rozmieszczenia inwazyjnych gatunków makrofitów jako klucz do ich zwalczania(2026) Draga, Mateusz; Gąbka, Maciej. PromotorDo niedawna rozprzestrzenianie się obcych gatunków roślin wodnych w Europie było nierównomierne - większość inwazji miała miejsce w Europie Zachodniej i Południowej, podczas gdy kraje Europy Środkowej i Wschodniej, takie jak Polska, były stosunkowo mało narażone na ich presję. Należy podkreślić, że wiedza na temat rozmieszczenia, podstawowych uwarunkowań środowiskowych i behawioru wielu gatunków obcych w kraju pozostaje na niewystarczającym poziomie. Stąd zrozumienie biologii i ekologii obcych gatunków roślin wodnych jest kluczowe dla poznania podstawowych mechanizmów stojących za ich inwazyjnością. Celem niniejszej pracy doktorskiej była: (1) ocena składu gatunkowego obcych gatunków roślin wodnych, wzorców rozmieszczenia, zasobów i ich dynamiki z różnych typów ekosystemów wodnych; (2) wyznaczenie gradientów środowiskowych, względem których rozmieszczone są obce gatunki roślin wodnych w różnych typach ekosystemów wodnych; (3) przedstawienie najważniejszych parametrów abiotycznych (parametry klimatyczne, fizyczno-chemiczne wód) wyjaśniających zróżnicowanie występowania obcych gatunków roślin wodnych i zmian czasowych ich siedlisk; (4) wyznaczenie modeli nisz siedliskowych poszczególnych gatunków obcych gatunków roślin wodnych. Przeprowadzone badania wykazały obecność 15 gatunków roślin obcych obecnych na ponad 300 stanowiskach rozprzestrzenionych na terenie tego kraju, a także ujawniły wzorce ich rozmieszczenia w różnych typach środowisk wodnych, uwzględniając uwarunkowania klimatyczne i środowiskowe. Ponadto, stworzone modele nisz wykazały kluczową rolę rosnących zimowych temperatur na rozprzestrzenianie się większości z analizowanych gatunków. W celu określenia reakcji wzrostu czterech gatunków (Cabomba caroliniana, Elodea nuttallii, Azolla filiculoides i Vallisneria spiralis) na czynniki temperaturowe i świetlne przeprowadzono szereg eksperymentów laboratoryjnych i terenowych. Na tej podstawie następnie wyciągnięto wnioski na temat nie tylko uwarunkowań środowiskowych i realizowanych nisz przez badane gatunki inwazyjne, ale również oceniono wpływ wynikających ze zmian klimatycznych rosnących temperatur na dalsze losy ich inwazji. Co więcej, badane gatunki wykazały się wysoką tolerancją na zacienienie i szybkim wzrost w wodzie o podwyższonej temperaturze, co zapewne przekłada się na ich wysoką konkurencyjność. Poznanie biologii inwazyjnych gatunków obcych pozwoliło zaplanować i przetestować metody zwalczania i kontroli, z możliwością zastosowania w warunkach wód Europy środkowej. W tym celu przeprowadzono zarówno badania terenowe, hodowlane jak i przetestowano efektywność łącznie pięciu różnych metod kontroli. Testowane metody kontroli wykazały, że chociaż tego typu zabiegi wymagają dużej precyzji w wykonaniu, to ograniczanie rozwoju populacji obcych roślin wodnych jest możliwe. Dodatkowym efektem niniejszej pracy było stworzenie unikalnej i stale rozwijanej, bazy danych monitorującej historię rozprzestrzeniania się obcych gatunków roślin wodnych na terenie Polski. Until recently, the spread of non-native aquatic plant species in Europe was uneven—most invasions occurred in Western and Southern Europe, while Central and Eastern European countries, such as Poland, were relatively less exposed to their pressure. It is important to emphasize that knowledge about the distribution, environmental conditions, and behavior of many non-native species in Poland remains insufficient. Therefore, understanding the biology and ecology of non-native aquatic plant species is crucial for uncovering the fundamental mechanisms behind their invasiveness. The objectives of this doctoral thesis were: (1) to assess the species composition, distribution patterns, abundance, and dynamics of non-native aquatic plants across different types of aquatic ecosystems; (2) to identify environmental gradients along which non-native aquatic plants are distributed in various types of aquatic ecosystems; (3) to present the key abiotic parameters (climatic and physicochemical water parameters) that explain the variability in the occurrence of non-native aquatic plants and the temporal changes in their habitats; and (4) to determine habitat niche models for individual non-native aquatic plant species. The research identified the presence of 15 non-native plant species across more than 300 locations throughout the country and revealed their distribution patterns in different aquatic environments, considering climatic and environmental factors. Additionally, the developed niche models demonstrated the critical role of increasing winter temperatures in the spread of most of the analyzed species. To evaluate the growth response of four species (Cabomba caroliniana, Elodea nuttallii, Azolla filiculoides, and Vallisneria spiralis) to different temperature and light conditions, a series of laboratory and field experiments were conducted. Based on these experiments, conclusions were drawn not only about the environmental preferences and realized niches of the studied invasive species but also about the impact of rising temperatures due to climate change on their future invasions. The studied species exhibited high tolerance to shading and rapid growth in water with elevated temperatures. Understanding the biology of invasive non-native species was then the basis for planning and testing control methods with potential applicability in the conditions of Central European waters. For this purpose, both field and cultivation studies were conducted, testing the effectiveness of five different control methods. The tested methods showed that, although such methods require great precision, limiting the growth of non-native aquatic plant populations is possible. An additional outcome of this work was the creation of a unique and continuously expanded database that monitors the history of the spread of non-native aquatic plant species in Poland.Item type:Item, Access status: Open Access , Rola pigmentacji skorupek jaj w doborze płciowym gąsiorka Lanius collurio(2026) Szala, Klaudia; Surmacki, Adrian. Promotor; Tobółka, Marcin. Promotor pomocniczyZgodnie z hipotezą SSEC (ang. sexually selected eggshell coloration hypothesis) pigmentacja skorupek jaj ptaków jest sygnałem kondycji samicy w po-kopulacyjnym doborze płciowym, który wpływa na wielkość inwestycji rodzicielskiej samca. Głównym celem pracy doktorskiej było przetestowanie hipotezy SSEC na gąsiorku Lanius collurio, który składa jaja wybarwione protoporfiryną. Wykorzystując modele wizualne zmierzono różne aspekty wyglądu jaj z perspektywy ptaków, a więc odbiorców sygnału. Kondycję samic oraz piskląt zmierzono na podstawie zebranych pomiarów biometrycznych, a inwestycję samca określono jako liczbę wizyt z pokarmem przypadającą na jedno pisklę na jednostkę czasu. Dodatkowo próbka 43 zebranych jaj gąsiorka pozwoliła stwierdzić, czy zewnętrzny wygląd jaja jest dobrym wskaźnikiem zawartości pigmentu w skorupce. Wyniki badań pokazały, że samice w lepszej kondycji składały lęgi o mniej czerwonych plamach, chociaż pisklęta z lęgów o bardziej czerwonych plamach były w lepszej kondycji. Natomiast inwestycja samca nie była związana z kolorem skorupek jaj. Co więcej, zewnętrzny wygląd jaja okazał się być u gąsiorka słabym wskaźnikiem koncentracji protoporfiryny w skorupce. To oznacza, że chociaż kondycja samicy była powiązana z wyglądem jaja, to niekoniecznie była związana z ilością pigmentu zawartego w skorupce, co może wyjaśniać brak odpowiedzi samca na ten sygnał. According to the sexually selected eggshell coloration (SSEC) hypothesis, avian eggshell pigmentation acts as a signal of female condition in post-mating sexual selection that affects male parental effort. The aim of the doctoral dissertation was to test the SSEC hypothesis on the red-backed shrike Lanius collurio that lays protoporphyrin-pigmented eggs. Employing visual modelling, different aspects of eggshell appearance were measured from the perspective of birds, the signal receivers. Female and chick condition were assessed using biometric measurements and male investment was measured as the number of feeding visits per chick per time unit. In addition, 43 red-backed shrike eggs were collected which allowed to check if external eggshell appearance is a good indicator of the concentration of the eggshell pigment. Females in better condition laid clutches with less red spots, whereas chicks originating from clutches with redder spots were in better condition. However, male parental effort was not related to the colour of eggshells. Furthermore, eggshell appearance turned out to be a poor predictor of protoporphyrin concentration in eggshells. This means that while female condition was related to eggshell appearance it was not necessarily related to the pigment concentration in her eggshells which may explain no response of the male to this signal.