Zwrot ku identyfikacji, powrót do postaci w prozie polskiej nowego milenium

Abstract

Niniejsza rozprawa ma na celu omówienie interpretacyjnych skutków zagadnienia identyfikacji w ujęciu amerykańskiej badaczki Rity Felski, która odchodzi od jego tradycyjnego rozumienia jako prostego i „naiwnego” utożsamienia się odbiorcy z postacią . Analiza mechanizmów zostaje poparta badaniami z zakresu zwrotu afektywnego, rozpoznań dotyczących empatii i intensywności (w ujęciu Marka Zalewskiego), Teorią Aktora-Sieci Bruno Latoura oraz travelling knowledges Renate Eigenbrod, które rozszerzają pojęcie identyfikacji jako doświadczenia ściśle relacyjnego i opartego na emocjonalnym rezonansie, zaangażowaniu i rozpoznaniu. W dysertacji analizie i interpretacji zostają poddane teksty z zakresu literatury nowego millenium, czyli Miedzianka. Historia znikania Filipa Springera, Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku Zbigniewa Rokity, Czarny ogród Małgorzaty Szejnert, a także Piaskowa Góra Joanny Bator oraz Potop Salci Hałas. Rozprawa pokazuje, że wskazany w tytule „powrót do postaci” nie oznacza skierowania uwagi ku jej klasycznym modelom, ale próbie ich przekształcenia – postać w tej perspektywie staje się relacyjnym medium, scalonym z emocjonalnym i społecznym rezonansem. Dzięki postaci dokonują się także przesunięcia we wspólnotowości, zbiorowym i indywidualnym doświadczeniu oraz pamięci.

This dissertation aims to discuss the concept of identification as understood by American scholar Rita Felski, who diverges from its traditional interpretation as a simple and „naive” identification of the audience with a character. The analysis of these mechanisms is supplemented by research on the affective turn, as well as insights into empathy and intensity (as defined by Marek Zalewski), Bruno Latour’s Actor-Network Theory, and Renate Eigenbrod’s traveling knowledges, which expand the concept of identification as a deeply relational experience grounded in emotional resonance, engagement, and recognition. This dissertation analyzes and interprets texts from the literature of the new millennium, including Filip Springer’s Miedzianka. Historia znikania, Zbigniew Rokita’s Kajś . Opowieś ć o Gó rnym Ś lą sku, Małgorzata Szejnert’s Czarny ogró d, Joanna Bator’s Piaskowa Gó ra and Potop by Salcia Hałas. The dissertation demonstrates that the „return to the character” indicated in the title does not mean turning one’s attention to its classical models, but rather an attempt to transform them – in this perspective, the character becomes a relational medium, integrated with emotional and social resonance. Within this framework, shifts also occur in communality, collective and individual experience, and memory.